فلسفه براي همه

2007-05-22T12:38:00.000-07:00

با درود

ديگه از دست همه چي دلم گرفته و ديگه دل و دماغه فلسفي نوشتنو ندارم.

بسيار خرسندم كه توانستم درباره فلسفه باستان يونان كه متاسفانه در اينترنت فاقد مرجع مناسبي بوده مطالبي نوشتم.

ايشالا كه مفيد واقع شده باشد.

دوباره ممنونم و خواهشمندم پيغامتون رو در وبلاگ جاگزين بذارين.

پايدار باشيد

2007-05-21T07:35:00.000-07:00

با درود فراوان بر دوستان گرامي

مدت زمان زياديه كه اين وبلاگ فيلتر شده و خودم هم به سختي ميتونم وارد اون بشم.برا همين وبلاگ جديد فقط با لينكهاي بروز شده ايجاد كردم.

پايدار باشيد.

وبلاگ جيديد: http://www.linkeman.blogspot.com/

لطفن پيغامهارو در وبلاگ جديد بذارين

2007-02-05T08:22:00.000-08:00

درود بر همگي
سوفسطایيان-بخش دهم

گرگياس –بخش اول

گرگياس پسر خارمانتيداس، در شهر لئونتيني كه در آن هنگام شهر شكوفايي بود، بدنيا آمد. وي يكي از مشهورترين سخنوران يونان بوده است. گرگياش دست كم دو بار به به آتن آمده بود و در آنجا نيز همچنان كه در بسياري از شهرهاي يونان به گرمي استقبال شده و توده مردم و شهرياران مقدمش را گرامي داشته اند، نيز مورد استقبال فراوان قرار گرفت و سرانجام در سن بيش از صد سالگي در حاليكه فكر و ذهنش هنوز شادابي خود را حفظ كرده بود و اين مزاح را بر لب داشت: «خواب در شرف اين است كه مرا به برادر خود بسپارد.» چشم از جهان فرو بسته است. مجسمه اي زرين كه خود او وقف پرستشگاه خداي دلفي كرده بود و پيكري ديگر كه فرزند برادرزاده اش اومولپوس «از روي مهر و براي قدرداني از تربيتي كه از او كسب كرده است» در المپيا به ياد اين مرد بي زن و فرزند برپا ساخته بود نام و آوازه اش را بر ايندگان اعلام ميكرده اند. بر پايه پيكر موجود در المپيا كه اخيرا كشف شده است ميخوانيم: «هيچ افريده اي هنري زيباتر از هنر او براي برانگيختن نفوس مردمان به كسب فضيلت، ابداع نكرده است.»
گرگياس يكي از بنيانگذاران نثر هنرمندانه يوناني بود. سبك شناسان دوره باستان دو نوع عمده نثر، و همچنين نوع سومي را كه واسطه اي ميان انهاست، از هم مشخص ساخته اند. يكي سبكي است باشكوه كه حركتي معتدل دارد و پر از تصاوير خيال و رنگ آميزي زيباست؛ گاه با لحني دلكش، روح را مينوازد و گاه با برجستگي و عظمت تصاوير خود ذهن را برمي انگيزد و به جنبش در مياورد و بيشتر در خطابه هاي ستايشي بكار ميرود. ديگري تيز و روشن است و حركتي تند و طوفاني دارد و بجاي تصاوير از دلايل سود ميجويد و بجاي خيال، فهم و فكر را بر مي انگيزد و خاص خطبه هاي حقوقي است كه در دادگاهها خوانده ميشود. اين نوع دوم را پروتاگوراس پرورش داده و نخستين تحول و شكوفايي خود را مديون گرگياس است. خاصيت عمده ذهن گرگياس نكته يابي و غناي تصور است. سخنان عالي كه از او به ما رسيده استعداد ذهني و روحي او را بر ما نمايان ميسازد و ما را به اعجاب واميدارد. مثلن آنجا كه درباره تاثير نمايش در تماشاگر ميگويد: «آنكه تحت تاثير قرار ميگيرد و فريب ميخوردحكيمتر از كسي است كه فريب نمي خورد.» يا در مقام شكوه از كسانيكه به فلسفه پشت ميكنند و به علوم جزئي ميپردازند، اينان را به خواستگاران پنه لوپه تشبيه ميكند كه «با كنيزان او عشق ميبازند.» بعضي از تمثيل هاي او را مردمان خشك ذهن دوره قديم قبيح شمرده اند مثلن انجا كه او كركسان را «گورهاي زنده.» مينامد و خشايارشاه را «زئوس ايرانيان». در خطابه مفصلي كه گرگياس به مناسبت تشييع جنازه شهداي اتن ايراد كرده، تا اندازه متكلف مينمايد و ميگويد: «اينان چه نداشتند از انچه مردان بايد داشته باشند و چه داشتند از انچه مردان نبايد داشته باشند؟ كاش ميتوانستم بگويم انچه را ميخواهم؛ و ان را بخواهم كه بايد خواست، بي انكه ناخرسندي خدايان را برانگيزم يا حسد ادميان را بيدار كنم. اين مردان، فضيلت را همچون امري خدايي مالك بودند و فناپذيري را همچون امري بشري. بارها انصاف لطيف را بر حق خشن ترجيح دادند و درستاي احساس را بر سختگيري قانون برتري نهادند؛ و الهيترين و كليترين قوانين براي اينان جز اين نبود كه حق را آنجا كه جا دارد اعمال كنند و بگويند، و بهنگام خاموش باشند و بهنگام تحمل كنند..» بايد بياد بياوريم كه در هر دوره اي كه تغيير و اصلاح بزرگي در سبك روي ميدهد نخست سبك متكلف رواج مييابد و بدنبال ان سبك هنرمندانه ميايد. تاريخ هر سبك تازه اي معمولا داراي سه دوره است؛ در دوره اول كسانيكه عناصر سبك جديد را كشف كرده و يا دوباره رايج ساخته اند، انها را بطور فراوان و در حد اعتدال بكار ميبرند و در عين حال با غناي محتواي فكري، تلطيف ميكنند؛ در دوره دوم مقلدان در استعمال ان عناصر به اغراق ميگرايند و انها را مورد سو استفاده قرار ميدهند و سبك تازه در دست انها به سبكي تصنعي(ماشيني) مبدل ميشود. در دوره سوم عناصر جديد در زمره وسيله رايج هنر پذيرفته ميشوند و از ين پس گاه بگاه بطور معتدل و مناسب بكار ميروند. در دوره باستان نيز گرگياس، و مصنف يا مصنفان خطابه هاي منسوب به گرگياس(ستايش هلنا و پالامدس) و تا اندازه اي هم ايسوكراتس نمايندگان دو دوره اولند.

از خطابه هاي گرگياس پنج تا را ميشناسيم بعضي را بواسطه خبرهاي كوتاه و بعضي را از طريق قطعاتي كه از آنها باقي مانده است. اين خطابه ها عبارتند از خطابه المپي، خطابه پوتياتي، ستايش آخيل، ستايش الئاييان و خطابه تشييع شهيدان كه پيشتر ياد گرديد. در اين خطابه اخير و خطابه المپي، انديشه پان هلني نمايان است. پيشتر گفته شد كه آموزگاران دوره گرد كه همه بخشهاي يونان را خانه خود مي انگاشتند مانند شاعران و حتي بيشتر از انان، سراسر يونان را وطن خود ميدانستند و دوستش ميداشتند و از اينرو حاملان طبيعي انديشه وحدت ملي (ناسيوناليست) بودند. دو فقره از خطابه هاي گرگياس كه مويد اين سخنانند در اينجا اورده ميشود؛ در خطابه المپي از يونانياني كه با يكديگر در حال جنگ بسر ميبرند ميخواهد «كشور بيگانگان را طعمه شمشيرهاي خود كنند نه شهرهاي خود را» و در خطابه تشييع شهيدان از كارهاي بزرگ يونانيان در جنگ با ايرانيانياد ميكند كه با اين جمله به انان هشدار ميدهد: «پيروزي به بيگانگان موضوع سرودهاي شادماني است و پيروزي بر يونانيان موضوع سرودهاي عزا.»

گرگياس بيشتر بعنوان متفكر شناخته شده ميباشد تا بعنوان تغيير دهنده سبك يا سخنور ميهن پرست. او هم به فلسفه طبيعي پرداخته است و هم به فلسفه اخلاق؛ بعنوان مثال او مانند امپدوكلس كوشيده است تاثير ذره بين را در گرد آوردن نور تعليل كند. او درس فضيلت نداده است و از اينرو اگر ميان سخنوران و سوفسطاييان فرقي باشد او را بايد در زمره سخنوران شمرد ولي از انجاكه نيمه سخنور و نيمه فيلسوف بوده ميتوان او را سوفسطايي بمعناي وسيعتر بحساب اورد. گرگياس با اينكه درس فضيلت نداده درباره فضيلت نوشته هايي دارد و در اين نوشته درصدد ساده كردن اين مفهوم برنيامده و انواع فضيلت را به ريشه هاي اصلي برنگردانيده بلكه ترجيح داده است كه انواع گوناگون هر يك از فضايل حتي فضايل خاص مرد يا زن را بازنمايد و تشريح كند.

ادامه دارد....

2006-12-02T06:58:00.000-08:00

درود بر همگي
سوفسطایيان -بخش نهم
سوفیست تاییان
پروتاگوراس - بخش آخر

روايت ارسطو درباره پروتاگوراس

ارسطو در دو جاي كتاب «مابعدالطبيعه» از جمله مربوط به مقياس بودن انسان چنان ياد ميكند كه گويي تفسير افلاتون در رساله «ته ئه تتوس» تفسير يصحيح و مطابق با حقيقت است. ولي در يك جاي ديگر «مابعدالطبيعه» نظري ديگر و قضاوتي ديگر به ميان مي آيد. در اينجا انسان براي ارسطو «انسان» در جمله پروتاگوراس شخص نيست بلكه انسان به عنوان حامل خصوصيات نوع است؛ و به عبارت ديگر در اينجا تفسير نوعي، جايگزين تفسير شخصي ميشود؛ و سخن پروتاگوراس كه در موارد ديگر به نظر او سخن خطرناك و حاوي تناقض و غير قابل بحث جلوه كرده بود اين بار سخن پيش پا افتاده مينمايد «وقتي كه پروتاگوراس مي گويد انسان مقياس همهع چيزهاست، اين سخن بدين معني است كه موجود داننده يا بحس ادراك كننده، مقياس است، و از اين جهت مقياس است كه امكه بحس ادراك ميكند داراي ادراك حسي است و داننده داراي علم است و ما ادراك حسي و علم را مقياس موضوعات انها ميدانيم. اين جمله پروتاگوراس با اينكه نكته قابل توجهي در ان نهفته نيست چنين مينمايد كه گويي حاوي معني مهمي است.(كتاب مابعدالطبيعه ارسطو)»

از پاره اي اوضاع و احوال چنين بر مي ايد كه پروتاگوراس در ضمن مبارزه خود با فيلسوفان الئايي و انكارشان بر درستي گواهي حواس، بر حقيقت ذهني و عاري از فريب بودن، يا به سخن بهتر، ب انكار ناپذير بودن دريافتهاي حسي، اشاره كرده است و در اين اشاره احساس و ادراك حسي و حكم مبتني بر ادراك حسي و حكم به طور كلي را، چنانكه بايد، بطور دقيق از هم متمايز نساخته و از اين طريق سبب شده است كه او را از اين جهت سرزنش كنند كه براي همه تصورات و عقيده ها، حقيقت برابر قائل است و احتمال ميرود اين سرزنش خود يكي از عوامل پيدايي تفسير غلط جمله مربوط به مقياس بودن انسان بوده باشد.

در رساله «سوفيست» تقريبن گفته ميشود سوفسطاييان (سوفيستاييان) همه كساني را كه با او نشست و برخاست ميكنند، داراي اين خصلت ميسازد كه در هر رشته اي خود را محق بدانند و با همه مجادله كنند: چه در امور خدايي، چه درباره آنچه در اسمان و زمين وجود داردة چه درباره كون و صيرورت، چه در قوانين و امور سياسي. انگه سخنگو به گفتار خود چنين ادامه ميدهد: «درباره همه هنرها و يكايك هنرها نيز راه و روش رد كردن سخن هر استادي نوشته شده و در دسترس همه كساني است كه بخواهند ان را بياموزند.» مخاطب پاسخ ميدهد:«گمان ميكنم مقصودت نوشته هاي پروتاگوراس در فن كشتي گيري و ديگر هنرها است.» سخنگو ميگويد: «آري، دوست من، همين است ولي ديگران نيز در اين باره چيزهاي فراوان نوشته اند.» انچه در اينجا درباره نويسندگي پروتاگوراس در اين رشته ميخوانيم منحصر به همين است. چنانكه ميبينيم نوشته ها يا بحثهاي جدلي درباره فن كشتي گيري و احتمالن ساير فنون، و علاوه بر اين نوشته اي درباره كل هنر، از قلم پروتاگوراس بوجود امده بوده است. از اين اشاره افلاتون – افلاطون نميتوان درباره گرايش و جهت ان نوشته ها چيزي فهميد. ولي بايد به ياد بياوريم كه كتاب «درباره هنر»، كه بارها بدان اشاره شده است، مونه اي است از آن نوع نويسندگي كه در اينجا به ان اشاره شده است. اين كتاب دفاعنامه اي است كه يك سوفسطايي – سوفستايي – سوفيستايي مبارزه جو به سود هنر طبابت نوشته است. در اين دفاعنامه، كه هر چند از بعضي اشتباهاي روشن و گاهي هم از مبالغهخالي نيست، ولي با تند ذهني ديالكتيكي و مهارت سخنوري تنظيم شده است، گفته ميشود كه مسئول ناكاميهاي اين هنر در عمل، خود هنر نيست بلكه منشا ان ناكاميها، از يكسو دشواري وظايف ان هنر و از سوي ديگر ناتواني بعضي از نمايندگان ان است. مثلن گفته ميشود: «كساني كه طبيبان را از اين جهت سرزنش ميكنند كه ه معالجه مبتلايان به بيماريهاي لاعلاج نميپردازند، در واقع از انان ميخواهند هم اعمال ناروا را انجام دهند و هم اعمال روا را؛ و بدين سبب مرداني كه به ناحق نام طبيب بر خود نهاده اند ان كسان را ميستايند، ولي طبيبان راستين بر انان ميخندند، زيرا استادان اين هنر به انگونه ستايندگان يا نكوهندگان ابله احتياج ندارند بلكه نيازمند ناقداني هستند كه پس از تامل كافي به انان بگويند كه در كدام موارد اعمالشان به هدف خود ميرسد و كامل است و در كدام موارد اعمالشان به هدف نميرسد و ناقص است؛ و در مورد نقايص نيز نيك بينديشند و انگاه بگويند كه مسئول كدام يك از انها خود هنرمندان (يا درستتر استادكاران) هستند و كدام يك با موضوعات عمل انان بستگي دارد.‌(شگفتا ؛ نطفه تجربه گرايي و علوم جديد در آنزمان در حال بسته شدن است.)» در پايان فصل بعدي نيز گفته ميشود: «راه معالجه بيماريهاي اشكار را كساني در ميان اينان، كه به انجام ان قادرند، و قادر به انجام ان كار فقط كساني هستند كه طبيعتشان از ان گريزان نيست و از وسايل تمرين و تربيت بي بهره نبوده اند.» ميبينيم كه اين فقره هم از نكوهش «استادكاران» خالي نيست و از اين جهت يگانه خصوصيت ان خطابه هاي متقابل كه در رساله «سوفيست» به ان تكيه شده است، در نوشته اي هم كه از خود سوفسطاييان- سوفيستاييان بدست ما رسيده، نمايان است. نكته ديگري وجود دارد كه مهمتر از اين است، بي فاصله پس از جمله بالا كه در پايان فصل امده است، چنين گفته ميشود: «در مورد ديگر هنرها وقتي ديگر و در گفتاري ديگر سخن گفته خواهد شد.» بدين سان مصنف كتاب به نوشته اي درباره ديگر هنرها اشاره ميكند كه در اينده بوجود خواهد امد، و اين اشاره با همان كلماتي بعمل ميايد كه افلاتون- افلاطون در رساله سوفيست از وجود چنين نوشته اي از پروتاگوراس ياد ميكند. اين انطباق و همچنين اوضاع و احوال ديگر، ما را بر ان داشته است كه ان كتاب كوچك «درباره هنر» را كه در ضمن «مجموعه بقراطي» وجود دارد اثر قلم پروتاگوراس بدانيم!.
كتاب «درباره هنر» تصويري از فعاليت سوفسطاييان- سوفيستائيان در قرن پنجم پ.م بدست ميدهد و اگر قبول شود كه اين كتاب تصنيف پروتاگوراس است، تصوير اولين و بزرگترين سوفسطايي را براي ما روشنتر ميسازد. در اين كتاب روح علمي، و حتي ميتوان گفت روح علمي مبتني بر تجربه، از هيچ يك از اثار ان عصر به اين قوت و اشكاري كه از اين كتاب متجلي است نمايان نيست. گواهي ادراك حسي و استنتاجهاي مبتني بر ان، براي مصنف اين كتاب يگانه سرچشمه علم طب و هر علم ديگر است. در اين كتاب قانون عليت حاكم بر همه امور، ذبا اصرار و تاكيدي كه در ان عصر تنها در نزد اصحاب نظريه اتم ميتوان يافت، قانون استثناناپذير همه رويدادها اعلام ميشود؛ و رابطه علت و معلول پايه هر پيشبيني شناخته ميشود و پيش بيني پايه همه اعمالي كه براي نتيجه اي انجام داده ميشوند.اشيا داراي خواص ثابت ميباشند كه حدود انها بطور دقيق معين شده است. گفته ميشود كه براي دست يافتن به معلولهاي مختلف بايد به علل مختلف توسل جست؛ چيزي كه در يك مورد مفيد است بايد در موردي كه با ان فرق كلي دارد يا ضد ان است، مضر باشد ئ انچه اگر استفاده درست از ان بشود شفا ميبخشد بايد در صورت استفاده نادرست موجب تباهي گردد. محدوديت توانايي ادمي به روشني شناخته و با ابرام و تاكيد اعلام ميشود. مصنف كتاب از هرگونه افراط در خواهش چيرگي انساني بر طبيعت بدور است و در شناخت و تبيين پديدارهاي طبيعي به هيچ وجه به خيالپردازي نميپردازد.

ديالكتيك بلاغت

ارسطو ميگويد يونانيان حق داشتند از اين جهت از پروتاگوراس برنجند كه او افتخار ميكرد به اينكه ميتواند گفتار ضعيفتر را به گفتار قويتر مبدل سازد. ارسطو با اين سخن انگشت روي نقطه اي ميگذارد كه مايه اتهامي دائم، چه بر فيلسوفان و چه بر سخنوران شده است. در آپولوژي افلاتون، سقراط بدين نكته با اين عبارت اشاره ميكند: «سخني را كه براي متهم ساختن، همه دوستان دانش اماده دارند به ميان مياورند.» اين سخن را ايسوكراتس سخنور نيز عينن در همانگونه ارتباط ذكر ميكند جون او نيز از سوي مخالفان متهم شده بود بر اينكه ناحق را حق جلوه ميدهد و جوانان را فاسد ميكند. بدشواري ميتوتن باور كرد كه پروتاگوراس كه به قوا تيمون «هميشه با احتياط تمام از هر امر ناشايسته اي پرهيز ميكرد» كاري را كه مايه افتخار خود شمرده باشد كه چند ده سال بعد تهمتي اهانت اور محسوب ميشد. ولي درست اينست كه اخلاق و حق با اين مسئله ارتباط مستقيم ندارد. قويتر كردن استدلال ضعيفتر، بدين معني است كه خطيب سبب شود كه استدلالي كه بنفسه ضعيفتر است بر استدلال قويتر غالب ايد؛ و اين درواقع هدفي بود كه تمام فن بلاغت و سخنوري در دوره باستان در نظر داشت؛ و اين سخن درباره خود ارسطو كه كتابش درباره فن بلاغت پيش چشم ماست همانگونه صادق است كه درباره ساير نمايندگان اين فن. در دوره باستان همه قبول داشتند كه مهارت ديالكتيكي در معرض سوء استفاده قرار دارد و ممكن است در دست بدانديشان بعنوان وسيله تباه ساختن ديگران بكار برود. بدين دليل و دلايل ديگر افلاتون- افلاطون در رساله «گرگياس» فن سخنوري را رد كرده است. ولي ارسطو درمقابل اين رد زبان به اعتراض گشوده و با ابرام تمام بدين نكته توجه داده است كه فن بلاغت فرقي با ديگر چيزهاي سودمند ندارد زيرا همه چيزها نيز در معرض سوء استفاده قرار دارند و «مفيدترين چيزها بيش از اشيا ديگر چنينند مانند نيروي بدن و تندرستي و توانگري و هنر سردار سپاه. همه اين چيزها، اگر بدرستي مورد استفاده قرار گيرند بزرگترين سود را دربر دارند و اگر برخلاف حق بكار برده شوند بزرگترين زيان را ببار مياورند.» تونگري درخور سرزنش نيست بلكه سزاوار سرزنش؟، روحيه اي است كه انرا در راه بد بكار ميبرد. مقايسه فن سخنوري با جنگ افزار، و تاكيد بر اينكه هر دو بايد براي مقاصد نيك بكار برده شود و نبايد از انها از اين جهت كه ممكن است مورد سو استفاده قرار گيرند نكوهش كردة از همين طرز فكر ناشي است. اين مقايسه را نخستين بار افلاتون از زبان گرگياس بيان ميكند و سپس نمايندگان همه مكاتب تكرارش ميكنند و گاهي هم ردش ميكنند. برحسب نوشته ارسطو درباره فن بلاغت نيز، هدف اين فن اين است كه از وسايل اثبات ادعا بيشترين استفاده بعمل ايد و او از راهنمايي در اينكه چگونه ميتوان موضوع را بزرگتر يا كوچكتر كرد خودداري نميورزد. و علاوه بر اين وي به پيروي از گرگياس به خواننده ياد ميدهد كه چگونه بايد در اين فكر باشد كه سخن جدي حريف را بواسطه بذله و مزاح تضعيف كند و چگونه بايد تيرهاي استهزاي حريف را با سپر سنگين سخنان جدي خود بي اثر سازد. ارسطو هميشه پايبند اين شرط است كه هيچ يك از وسايل فن سخنوري با قصد بد بكار برده نشود، و ما دليلي نداريم تا در تقيد پروتاگوراس هم به اين شرط ترديد كنيم. رفتاري كه او بروايت افلاتون درمورد حق الزحمه با شاگردان ميكرده است و همچنين شرحي كه افلاتون درباره شخصيت او مياورد، دليل پاكدامني اوست. در رساله پروتاگوراس هربار كه سوفسطايي- سوفستايي – سوفيستايي ما بر سر دوراهي قرار ميگيرد و بايد از دو عقيده كه از نظر ارزش اخلاقي متفاوتند يكي را انتخاب كند، افلاتون او را بر ان ميدارد تا عقيده اي را كه از لحاظ اخلاقي مقام بلندتري دارد به زبان آورد و حتي يكبار پروتاگوراس ميگويد من نه به اقفتضاي اين ساعت بلكه به توجه به تمام زندگيم طرفدار اين عقيده ام. از اين گذشته نوشته هاي او درباره فلسفه اخلاق، يكي با عنوان «درباره فضيلت» و ديگري «درباره جاه طلبي» دست كم با قانون اخلاقي كه در ان زمان رايج بوده است منطبق بوده اند و ضامن درستي اين سخن از يكسو شرحي است كه افلاتون درباره او مياورد و از سوي ديگر سكوت معنادار ساير مخالفانش.

بدرود

2006-11-08T12:19:00.000-08:00

درود بر همگي
سوفسطایيان-بخش هشتم
سوفیست تاییان
پروتاگوراس -4

روايت افلاتون درباره پروتاگوراس
درك افلاتون از جمله مربوط به مقياس بودن انسان نيز با طرز فكر تجربي پروتاگوراس انطباق دارد. افلاتون جمله فوق را به اين معني تلقي ميكند كه «شناسايي، ادراك حسي است.» يا هر شناسايي، مبتني بر اينگونه ادراك است. ولي استناد به گواهي افلاتون بايد در اين نقطه متوقف شود، زيرا سخنان ديگر افلاتون در اين باره گواه نيستند، بلكه كوششهايي هستند بر اينكه از جمله پروتاگوراس نتايج واقعي. يا نتايجي كه افلاتون گمان ميبرد بر ان جمله مترتبند استنتاج شوند. افلاتون استنتاج خود را تقريبن با اين سخن خاتمه ميدهد كه اگر ادراكهاي حسي براستي حاوي حقيقتند. چون بارها اتفاق ميفتد كه ادراك حسي يك شخص با ادراك شخصي ديگر فرق داشته باشد. بنابراين از ان جمله اين نتيجه بدست ميايد كه ادراكهاي متناقض از لحاظ حقيقت برابرند. از اين گذشته. چون پروتاگوراس احتمالن مانند بيشتر معاصرانش ميان ادراكهاي حسي واقعي و استنتاجهايي كه از انها ميشود هميشه بطور دقيق فرق نگذاشته است، افلاتون از جمله پروتاگوراس نتيجه اي ديگر نيز ميگيرد و ان اينستكه عقايد متضاد نيز از لحاظ حقيقي بودن برابرند، و خلاصه،‌«حقيقت براي هركس انچيزي است كه بر او حقيقت مينمايد.» بدين ترتيب ننظريه اي دربرابر ما قرار ميگيرد كه نظريه پروتاگوراسش ميانگارند. وبارها به ان استناد ميجويند و اگر بخواهيم با ان خيلي با احترام رفتار كنيم بايد انرا ذهن گرايي مفرط يا شكاكيت بناميم. اما راستي اينست كه ميان ان نظريه و خيالپردازي فرق چنداني وجود ندارد زيرا ان نظريه هرگونه تفكر منظم و هرگونه رفتار عاقلانه و هر تعليم و تعلم، وبه احتمال قوي هر علمي را، غير ممكن ميسازد و از ميان برميدارد. ولي ميدانيم كه اين سوفسطايي كه ادعا ميشود منكر هرگونه حقيقت عيني و در نتيجه منكر هر قانون كلي بوده است، متجاوز از چهل سال در نقاط مختلف يونان درس داده و اثر بخشيده و همچون سخنور و نويسنده اي محترم اعجاب كسان بسياري را برانگيخته و جوانان بسياري اشتياق درس گرفتن از او را داشته اند. او كسي است كه انبوهي ارز تعاليم و نظريات مثبت را نه تنها بيان كرده بلكه همچون هشدار دهنده يا واعظي انها را با اصرار و تاكيد فوق العاده در ذهنها جاي داده است و همچنين فرقگذاري ميان درست و نادرست و موافق قاعده و مخالف قاعده، در انديشه هاي او نقش بسيار بزرگي داشته است.
آيا الفظ و كلماتيكه او ترديد خود را درباره وجود خدايان بوسيله انها اظهار كرده گواهاني قابل اعتماد بر طرز فكر او نيستند؟ همان قطعه مربوط به خدايان، دليلي قاطع و ترديد ناپذير است بر اينكه مصنف جمله مربوط به مقياس بودن انسان، از آنگونه شكي كه افلاتون به استناد ان جمله به او نسبت ميدهد بكلي بيگانه است. زيرا پروتاگوراس خودداري از هرگونه داوري بر اينمورد را، به عللي مبتني ميسازد كه با خود موضوع ارتباط دارند و با طبيعت اين مسئله خاص پيوسته اند. سخني كه او ميگويد تقرين چنين است: «خدايان را تاكنون هيچ كس نديده است؛ عمر ادمي چنان كوتاه، و ميدان مشاهدات ما چنان تنگ است كه ممكن نيست بتوانيم نشانه هاي اثربخشي انان را در طبيعت و ادمي بطور قابل اعتماد بشناسيم يا منكر ان گرديم؛» و بدين سبب در مورد اين مسئله هيچ حكم قطعي مثبت يا منفي نميتوان كرد اگر پروتاگوراس معتقد به اين اصل بود كه «حقيقت براي هركس، همان است كه بر او حقيقت مينمايد»؛ لازم ميامد به مسئله وجود خدايان پاسخي ديگر بدهد يعني بگويد «خدايان براي كسانيكه به وجود انان معتقدند، وجود دارند و براي كسانيكه به وجود انان معتقد نيستند وجود ندارند».
ولي دليل نادرستي ان تفسير ناروا، تنها سخنان پروتاگوراس نيست بلكه خود افلاتون نيز بر نادرستي ان تفسير شهادت داده است. افلاتون در رساله«پروتاگوراس» تصويري از او بدست ميدهد كه بطور كلي مطابق با اصل است هرچند با رنگهاي زننده ساخته شده وبا جزئياتي نامطبوع همراه است. اين تصوي با تصوير نادرستي كه در رساله «ته ئه تتوس» ميبينيم كه كوچكترين شباهتي ندارد. خصوصيت تصوير نخستين فقدان يقين نيست بلكه يقيني افراطي و حتي جزمي است، در حاليكه تصوير دوم مردي را نشان ميدهد كه منكر هرگونه فرقي ميان حقيقت و اشباه است. در رساله نخستين(يعني پروتاگوراس) پروتاگوراس در حال حيات است؛ ولي در رساله دوم كه خيلي ديرتر نوشته شده، از پروتاگوراس بعنوان مردي سخن گفته ميشود كه مدتهاست رخت از جهان بربسته. رساله نخستين ياد مرديكه افلاتون او را ديده است، زنده است، ولي در رساله دوم انديشه افلاتون با شبحي بازي ميكند در اجا شخصي واقعي دربرابر ماست و در اينجا نمونه اي. در انجا مشاهده و نظر حكومت ميكند و در اينجا استنتاج؛ در انجا تصويري زنده نمايان است و در اينجا استدلالي كه تار و پ.ودش به ظرافت كامل بهم پيوسته شده، كسيكه به اين اختلاف توجه يافته است و افلاتون را براستي ميشناسد، بي هيچ ترديد ميداند كه حقيقت تاريخي را در كجا بايد جست و افلاتون با كداميك از دو تصوير ميخواسته است حقيقت را نشان دهد.
چرا افلاتون در رساله «ته ئه تتوس» چنين تصويري از پروتاگوراس ساخته است؟ سبك گفتگو كه انلاتون در نوشته هاي خود بكار ميبرد، او را دربراب اشكالي خاص قرار داده است. او در مكالمات خود، سقراط را بعنوان سخنگوي اصلي انتخاب كرده است اما در عين حال نه ميخواست و نه ميتوانست از بحث و داوري درباره نظرياتي كه پس از سقراط پيدا شده بودند چشم بپوشد. او اهميتي نميداد به اينكه وقايع مكالماتش از لحاظ ترتيب تاريخ وقوعشان درست باشند. ولي يك امر امكانپذير نبود، سقراط ممكن نبود به مبارزه با نظرياتي بپردازد كه پس از مرگش پيدا شده بودند. در اينگونه موارد بيراهه هايي ضرورت داشت و افلاتون ناچار بود به شگردهاي هنذري توسل جويد و ذهن فيلسوف شاعر در اينكا كوچكتريت ناتواني نميشناخت. مثلن يكبار سقراط را بران ميدارد كه نظريه اي را در خواب بشنود زيرا بهمان علتي كه ياد كرديم سقراط از اين نظريه(كه متعلق به شاگردش انتيستنس است) از طريق عادي خبردار نميتوانست شد در رساله ته ئه تتوس نيز مطلب از همين قرار است افلاتون در اينجا سقراط را وادار ميكند نظريه اي را درباره شناسايي تشريح و رد كند كه خود انرا «نظريه سري پروتاگوراس» مينامد و بكلي غير از ان نظريه اي قلمداد ميكند كه پروتاگوراس دربرابر توده مردم اعلام كرده است. يكي از حاضران جلسه بحث كه از ستايندگان پروتاگوراس است و نوشته هاي مابعدالطبيعي او را نيك ميشناسد، از افشاي اين نظريه به حيرت ميافتد بعبارت ديگر، افلاتون تا ان حد كه صورت ظاهر هنرش اجازه ميدهد، اشكارا به خواننده ميگويد كه انچه در اينجا مياورم داستاني خيالي است غرض افلاتون در اينجا تشريح نظريه شناسايي آريستيپ و داوري درباره ان است. اين غرض مدتهاست كه شناخته شده ولي هنوز مورد تاييد عموم قرار نگرفته است. البته افلاتون كه از طرح هر مطلب نالازم ميپرهيزد، اگر نميخواست بوجود قرابتي دروني ميان نظريات اريستيپ و پروتاگوراس اشاره اي كرده باشد، راهي ديگر بر ميگزيد، او تفسير جمله مربوط به مقياس بودن انسان را مقدمه داستاني قرار ميدهد كه براي طرح مسئله و بحث درباره ان ضروري است. ولي از نوشته افلاتون نتيجه اي حاصل شده است كه نه غرض افلاتون بود و نه انتظار ميرفت كه چنين نتيجه اي ازان به بار ايد .مرجعيت فوق العاده نيرومند «افلاتون الهي» و طرز فكر رايج درباره به اصطلاح «سوفسطايي یا سوفیستایی» در اين مورد خاص اثري برخلاف حقيقت تاريخي بخشيده و تقريبن، هم تمامي دوره باستان و هم تمامي دوره جديد تا چندي پيش، تفسير افلاتون را حقيقت محض انگاشته است در گزارشهاي بعض از نويسندگان دوره باستان گاهگاه نظري برخلاف عقيده رايج نمايان است ولي بيشترين نويسندگان اندوره هيچ كوششي جدي براي روشتن ساختن معني متن ان قطعه كوچك به عمل نياورده اند و جاي شگفتي نيست، زيرا تيمون (درگذشته اندكي پيش از 300پ.م) نيز چنانكه از اشعار مزاح اميزش پيداست، كمترين زحمتي به خود نداده است كه جمله پروتاگوراس درباره خدايان را حتي از لحاظ دستور زبان درست بفهمد. همانطور كه ميدانيم نفوذ افلاتون، عامل منفي اشنتباه درباره سوفسطاييان بوده و سبب شده است كه نوشته هاي انان مورد تحقير و بي اعتنايي قرار گيرد. در اينمورد خاص تفسير افلاتون از سخن پروتاگوراس بصورت عامل مثبت اشتباه بر ان عامل منفي اضافه شده و همين خود سب گرديده است كه تا چندي پيش هيچ كس نپرسد كه گودالي را كه ميان رساله «پروتاگوراس» و رساله «ته ئه تتوس» افلاتون دهن باز كرده است چگونه بايد پر كرد. و جمله پروتاگوراس درباره خدايان و ساير قطعات باقي مانده از او چگونه با شكاكيت كلي كه به او نسبت ميدهند سازگار ميتواند بود؟

بدرود

2006-11-03T10:58:00.000-08:00

درود
سوفسطایيان-بخش هفتم

پروتاگوراس-3

آيا پروتاگوراس معتقد به شكاكيت كلي بوده؟
«درباره هر موضوع دو گفتار هست كه در مقابل يكديگر قرار دارند.» اين قطعه گرانبها در خدمت همان نظريه است كه معتقد به شكاكيت كلي پروتاگوراس ميباشد. آيا واقعن چنين برداشتي از اين جمله درست ميباشد؟
اگر اين جمله داراي معنايي بود كه به ان نسبت داده ميشود، و نتيجه متخذ از ان اين بود كه ‹هر عقيده اي موافق حقيقت است.›؛ در اينصورت ميبايست در ان جمله سخن از گفتارهاي بيشمار در ميان ميبود نه از دو گفتار! معني حقيقي اين قطعه را دو واقعيت زير روشن ميسازد: اول بيان اورپيد،دوست پروتاگوراس، كه تقريبن عين اين جمله را در نمايشنامه «آنتيوپه» اورده است و ثانيا نحوه وقوع اين جمله در نوشته ايسوكراتس.اورپيد درنمايشنامه فوق از زبان امفيون ميگويد: «در هر موضوع، هنر سخنگو سبب ميشود كه دو گفتار متعازض بوجود ايد.» و ايسوكراتس سخنور، نظر مخالف با مفاد اين جمله، يعني اين نظر را كه «ممكن نيست درباره موضوعي واحد دو سخن متعارض گفت» در زمره سخنان بي معني و نامعقول ذكر ميكند كه يك نسل پيشتر رواج داشته است. اين دو واقعيت دليل بر اينند كه جمله پروتاگوراس نه سخني حاكي از شكاكيت است، نه حاوي معنايي غير از حقيقتي كه امروزه همه ما ميشناسيم: «در همه مسائل بجز مسائل رياضي، گفتاري بر له وجود دارد و گفتاري برعليه.» بنابر اين در مورد هر ادعاي مثبت بايد طر ف مقابل منفي ان ادعا را نيز در نظر گرفت، و دربرابر هر تزي بايد آنتي تز انرا قرار داد. چه در مسائل نظري و چه در مسائل عملي، مهم اين نيست كه ب له يك عقيه چه دلايلي ميتوان اورد بلكه مهم اينست كه ايا بر له ان عقيده دلايل بيشتر ميتوان اورد تا برعليه ان؟ فقط كسي دانش حقيقي و قابل اعتماد دارد كه هم ميتواند بطلان عقيده مخالف را ثابت كند و هم قادر است از عقيده خود در برابر ايرادها با موفقيت دفاع كند(بروش ديالكتيك). يكي از مهمترين وسايل اين روش انديشه، بيگمان كتاب پروتاگوراس با عنوان «گفتارهاي متقابل» بوده است كه متاسفانه از اين اثر معروف جز ان جمله كوچك، كه احتمالن در آغاز اثر جاي داشتع است، يك سطر هم بدست نداريم.درباره محتويات كتاب نيز يزي نمي دانيم. تنها از خبر ناقصي كه از آريستوگنس موسيقي شناس به ما رسيده است ميتوان، هر چند نه با اطمينان، چنين استنتاج كرد كه افلاتون در بحث ديالكتيكي درباره مفهوم عدالت در كتاب اول ‌«جمهوري»، استفاده قابل توجهي از ان اثر پروتاگوراس كگرده باشد.اين خبر حتي اگر صحيح نباشد خالي از لطف نيست. زيرا آريستوگنس شاگرد ارسطو و معاصر جوانتر افلاتون بود، و ممكن نبود چنين سخن بگويد اگر محتويات «گفتارهاي متقابل»-كه در ان زمان هنوز گم نشده بود- در چندين نقطه با محتواي ان اثر اصلي افلاتون برابر نميبود. به سخن ديگر، در گفتارهاي متقابل بيگمان مسائل اخلاقي و سياسي نيز به شيوه ديالكتيكي مورد بحث قرار گرفته بوده است.

ادامه دارد

بدرود

2006-10-23T09:16:00.000-07:00

درود بر همه
سوفسطایيان-بخش هفتم

پروتاگوراس-2

فلسفه الهي پروتاگوراس

پاسخ دقيق اين سوال در كام شعله هاي نخستين كتابسوزي تاريخ، از بين رفته است. آنچه به ما رسيده جمله ايست كه در آغاز آن كتاب وجود داشته است؛ «درباره خدايان من نه ميتوانم بدانم كه انها وجود دارند و نه ميتوانم بدانم كه انها وجود ندارند و نه ميتوانم بدانم كه انها داراي چگونه شكلي هستند. زيرا امور بسياري مانع از اين دانستنند مخصوصن تاريكي موضوع و كوتاهي عمر آدمي.» در اينجا انبوهي از پرسشها سربر ميدارند و پيش از همه اين پرسش كه محتواي كتابي كه نخستين جمله اش موضوع ان را براي ادمي ناشناختني اعلام ميكند و به يكسو مينهد، چه ميتوانسته باشد؟ نخستين چيزي كه جلب توجه ميكند كلمه «دانستن» است كه بارها تكرار ميشود و كل جمله بر ان تكيه ميكند. متفكران دوره باستان ميان دو مفهوم دانستن و معتقد بودن با همان دقتي كه ما امروزه داريم، فرق ميگذاشتند مثلن فرقگذاري قاطع پارمنيدس را ميان «شناسايي» و «عقيده» كه منتج به نتايج فراواني شده را قبلن بيان كرديم؛ بنابراين ميتوان گفت كه موضوع بحث پروتاگوراس اعتقاد به خدايان نبوده بلكه شناخت خدايان بوده است. قرائني هم وجود دارد بر اينكه تقريبن ممكن نيست پروتاگوراس منكر اعتقاد به خدايان بوده باشد. افلاتون روايت ميكند كه اين سوفسطايي عادت داشته است بر اينكه از مجادله درباره حق الزحمه خويش خودداري كند. اگر شاگردي پس از خاتمه درس حق الزحمه را نميپرداخت استاد از او ميخواسته است كه به پرستشگاه برود و با قيد سوگند ارزشي كه خود او براي درس قايل است اعلام كند. سخنان پروتاگوراس در رساله «پروتاگوراس» افلاتون درباره چگونگي پيدايش جامعه انساني نيز دليل ديگري براي ماست، وگرنه چگونه ممكن بود افلاتون كه استاديش در بيان خصوصيات اشخاص در نهايت كمال است، از زبان مردي مخالف اعتقاد به خدايان(منظور پروتاگوراس)، داستاني حاكي از وجود خدايان و تاثير و نفوذ انان در ادميان نقل كند و سرانجام هم اين جمله پرمعني را به دهان او بنهد كه «آدمي چون از نيروي خدايي بهره ور شد با خدايان پيوند خويشي يافت. از اين رو يگانه جانداري بود كه به خدايان ايمان اورد و پرستشگاههايي براي انان بر پا كرد.(نوع رابطه بين خدا و انسان در اين مطلب بسيار جالب توجه ميباشد.)» همه اين قراين دلالت دارد بر اينكه موضوع سخن در ان قطعه اعتقاد به خدايان نيست بلكه شناسايي علمي يا شناخت از روي خرد به هستيِ خدايان است. معني ككلمه اي كه «تاريكي» ترجمه شده است حاوي جز لطيفي است. اين كلمه غالبن بمعني«نامحسوسي» است. در ان جمله كلمه تاريكي اشاره به اين نكته است كه خدايان موضوع ادراك حسي مستقيم نيستند و انجا كه حس به ياري ما نميرسد، دلالت جاي انرا ميگيرد. درباره كوتاهي عمر شايد منظور اينست كه كوتاهي عمر مانع ميشود كه ما موارد تجربي كافي جهت تاييد يا رد وجود خدا را بدست بياوريم.
به هر حال او با اشاره به مرزهاي شناسايي انساني، هشدار داده است كه قبولي يا رد در اين مساله، قابل اعتماد نيست و بدين سان فصل مهمي در تاريخ تحول ذهنِ علمي باز كرده است.

فلسفه مابعدالطبيعه پروتاگوراس

از فلسفه الهي به فلسفه مابدالطبيعه گامي بيش نيست. در اين مورد نيز از يك كتاب بيش از يك جمله بدست نداريم كه تفسيرهاي متفاوتي از ان شده است. از اين كتاب با سه عنوان نام برده شده است: «درباره موجود»، «حقيقت»، «سخنان از پاي دراورنده». عنوان اخير حكايت از ان دارد كه قسمت مهمي از كتاب وقف حملاتي بر چيزي يا كسي بوده است و ما از ان اطلاعي نداريم ولي فرفوريوس نوافلاتوني(مرگ اندكي پس از300م) كه اين كتاب را خوانده است ميگويد حمله ها پروتوگوراس متوجه فيلسوفان الئايي بوده است. يگانه جمله باقيمانده كه در اغاز كتاب جاي دارد چنين است: «انسان مقياس همه چيزها است، مقياس چيزهاي موجود، بر اينكه انها وجود دارند و مقياس چيزهاي غيرموجود، بر اينكه انها وجود ندارند.»
در اين هيچ ترديدي نيست كه جمله «مقياس بودن انسان» با نظريه شناسايي ارتباط دارد. ولاي تفسير اينكه انسان در جمله فوق بمعني فردي و يا كلي بكار رود، اختلافاتي وجود دارد(البته يك تفسير اخلاقي نيز از ان ميكنند كه در ان همه چيز را در اختيار انسان دانسته و نوعي انسانگرايي اخلاقي ميباشد.).
1-اين سخن كه انسان مفرد يا شخص، معيار و مقياس اشيا استة چه معني دارد؟ اگر اين سخن معنايي داشته باشد اين معني جز انكار كامل وجود واقعيات شناختني نميتواند باشد. بعبارت ديگر اين جمله بيان ناشيانه نظريه اي درباره شناسايي خواهد بود كه ما امروز انرا نظريه پديدارشناسي(فنومناليسم) ميناميم و نماينده ان در دوره قديم يكي از مكتبهاي سقراطي بود كه چون اصحاب ان در شهر كورن در افريقا اقامت داشتند مكتب كورنايي ناميده ميشود. در اين نظريه نه براي چيزها جايي هست و نه اصلن براي مفهوم وجود عيني، بلكه هرچه هست فقط انفعالات ذهني است.
2- جمله معروف پروتاگوراس كه درباره اش اختلا نظرهاي بسيار هست با نظريه شناسايي ارتباط دارد. مقصود از «انسان» در ان جمله اين يا ان شخص نيست بلكه نوع انسان است و جمله معني كلي دارد نه معني شخصي؛ و انسان مقياس تلقي ميشود نه مقياس كيفيت بلكه مقياس وجود اشيا. و دليل درستي ان گواهي فرفوريوس است بر اينكه اين جمله در واق حمله ايست بر فيلسوفان الئايي(الئاييان منكر گواهي حواس بودند). در برابر اين انكار قاطع دنياي محسوس توسط الئاييان(مخصوصن مليسوس-تقريبن همعصر پروتاگوراس) پروتاگوراس تاييد قاطع دنياي محسوس را قرار ميدهد و ميگويد انسان يا طبيعت انساني مقياس وجود اشيا است. يعني ما فقط چيزهاي واقعي را ميتوانيم به ادراك حسي دريابيم؛ انچه واقعيت ندارد ممكن نيست موضوع ادراك حسي باشد. وشايد اين انديشه را بصورت مستتر از جمله فوق بيان كرد كه ما ادميان نميتوانيم از مرزهاي طبيعتمان تجاوز كنيم و حقيقتي كه وصول به ان براي ما ميسر است بايد در محدوده اين مرزها جاي داشته باشد.اگر ما گواهي حواس خود را انكار كنيم به چه حق ميتوانيم به سياير قابليتهايمان اعتماد كنيم و در اينصورت ديگر كدام موضوع شناسايي براي ما باقي ميماند؟ و اگر يگانهحقيقتي را كه براي ما وجود دارد، يعني حقيقت انساني را، انكار كنيم پس كلمات حقيقي و غيرحقيقي را به چه معنايي ميتوانيم بكار بريم؟
دركتاب «درباره هنر» نويسنده رو به مليسوس ميگويد: « چگونه ميتواني ادعا كني كه اشيايي كه به حس ادراك ميكنيم غيرواقعيند؟ چيزي غيرواقعي چگونه ميتواند خود را به ادراك ما عرضه كند؟ ... اگر لاوجود همانند موجود ديده ميشود پس نميدانم چگونه ميتوان انرا، از ان جهت كه مانند موجود با چشم ديده و با عقل شناخته ميشود، لاوجود تلقي كرد؟ ولي راستي چنين نميتوان بود.» و در قسمتي ديگر نظريه پروتاگوراس با اين بيان اعلام ميشود: «موجود(اشيا موجود) هميشه ممكن است ديده و شناخته شود و لاوجود هرگز نه ديده ميشود و نه شناخته ميشود.» اين اعاده حيثيت از ادراك حسي، بايد ميان پروتاگوراس و علماي طبيعي ارتباطي برقرار كرده باشد درست برعكس ارتباطي كه ميان علماي طبيعي و مليسوس «پژوهشگر نا طبيعت» يا «ساكن كننده كيهان» برقرار بوده است. يگانه گواهي مختصري هم كه درباره اشتغال پروتاگوراس با مسائل رياضي(ظاهرن كتابي درباره ان نوشته است) بدست داريم حاكي از شيوه فكر تجربي اوست، ارسطو ميگويد:«خط كش(يا خطي كه مماس بر دايره رسم ميشود)با دايره تنها در يك نقطه تماس نمييابد، و پروتاگوراس در انجا كه بر علماي هندسه تاخته است اين مطلب را متذكر گرديده.» وي اين مطلب را پيرو اين جمله ميگويد:«خطوط محسوس نيز انگونه كه علماي هندسه ادعا ميكنند، نيستند زيرا هيچ خط محسوس بدانگونه راست يا مقوس نيست.» اين مطالب بيانگر نقطه نظراتي استكه ميگويد، هيچ چيز واقعي وجود ندارد كه با تعاريف(مثلن هندسي) كاملن منطبق باشد؛ هيچ نقطه بي بعد و هيچ دايره اي هم وجود ندارد كه همه قطرهاي ان دقيقا مساوي باشند. در اين باره مياننمايندگان مكتبهاي گوناگون اختلاف نظر وجود ندارد؛ اختلاف نظر در مورد مساله بعدي آغاز ميشود يعني در اين مسئله كه ايا تعاريف هندسه از دنياي محسوس بدست اورده شده اند و از اينرو فقط تقريبن حقيقي هستند و انتزاعاتي به منظور خدمت به هدفهاي علمي ميباشند، يا اينكه ان تعاريف مبادي پيشيني و معقول دارند و بنفسه داراي حقيقت كاملند؟ ترديدي نيست كه پروتاگوراس معتقد به شق اول بوده است و حتي احتمال قوي نخستين كسي است كه انرا بيان كرده است.

بدرود

2006-07-15T08:20:00.000-07:00

با درود بر دوستان

از اينكه نتونستم وبلاگو بروز كنم پوزش ميخواهم.

ايشالا اگه فرصت داشتم دوباره ادامه ميدم.

فعلن

2006-06-08T23:10:00.000-07:00

درود بر همگي
سوفسطایيان-بخش ششم

پروتاگوراس-1

پروتاگوراس در شهر آبدرا متولد شده است و در شهر خود با همشهري مسنتر خود لوكيپ و معاصر جوانتر خود دموكريت معاشرت كرده است ولي با اينهمه او به پژوهش درباره طبيعت ادامه نداده و به امور انساني پرداخته است. و سي ساله نشده بود كه شغل سوفسطايي يا آموزگاري دوره گرد را برگزيده بود. هسته مركزي درس او كه استقبال گرم از ان بعمل ميامد آماده ساختن جوانان براي زندگي سياسي بود ولي علاوه بر ان شاگردان خود را با انديشه هابي غني و گوناگون نيز اشنا ميساخت. هنر سخنوري و فنون مربوط به ان، و همچنين هنر تربيت و علم حقوق و سياست و اخلاق، ذهن پربار او را بخود مشغول داشته و او از چنان استعداد همه جانبه اي برخوردار بوده است كه ميتوانسته هم دستگاهي براي اسان ساختن كار باربران اختراع كند و هم به قانونگذاري بپردازد(وي در سال 443پ.م كه اتنيان شهر جديد توري را در نزديك خرابه هاي شهر سوباريس بنا نهادند، پريكلس وي را مامور كرد كه قوانين خارونداس(دولتمرد و قانونگذار شهر كاتانا در ايتالياي جنوبي) را كه در ايتالياي جنوبي رواج يافته بود، با اوضاع و احوال شهر نوبنياد متناسب سازد كه وي با موفقيت اينكار را انجام داده بود.).
پروتاگوراس در تقريبن هفتادسالگي به اعتبار نام و اوازه اي كه در طي عمري دراز و پرافتخار بدست اورده بود بر ان شد كه انديشه هاي جسورانه خود را بصراحت، هرچند با عباراتي معتدل، بيان كند و ظاهرن در خانه اورپيد شاعر بود كه اجازه انتشار كتابش را بعنوان «درباره خدايان» در حضور جمع بخوانند و با اين عمل، مطابق رسم دوره باستان، كتاب را در اختيار عموم نهاد. در اين هنگام يكي از توانگران و افسر سوار نظام پروتاگوراس را به بي ديني متهم كرده كه بدنبال حكم دادگاه، انتشار كتاب ممنوع شده و نسخه هاي منتشر شده جمع اوري گرديده و در ملا عام سوزانده شد. پروتاگوراس، احتمالن پيش از صدور حكم، اتن را ترك گفته بود تا به سيسيل برود، كشتيي كه اورا ميبرد در راه شكست و پروتاگوراس غرق شد. دوستش اورپيد در پايان تراژدي «پالامدس» كه در سال 415پ.م بنمايش گذاشته شد، مرثيه اي وقف اوكرد: «آري شما او را كشتيد: پرنده خوش آوا و حكيم خدايان دانش و هنر را.»
براي ما بدست اوردن تصوري روشن از انچه سبب شده بود كه معاصرانش او را بچشم اعجاب بنگرند، دشوار است، انچه ما بدست داريم قطعاتي از نوشته هاي اوست كه جمعن 20سطر نميشود و تفسير ان مايه بروز اختلاف نظرهاي شديدي شده است؛ به اضافه گواهيهاي غرض الود و درهم و برهم كه پاره اي مستند نيست و پاره اي ديگر غير قابل فهم است و بواسطه گرداورنده اي غير قابل اعتماد بما رسيده، از اين گذشته، تصويرهايي عالي كه اثر قلم افلاتون است ولي تنها بقصد حمله بر او ساخته شده، و افزون بر اينها سخناني از افلاتون كه در انها واقعيت و استنتاج، و جد و مزاح، بهم اميخته است، مانع شناخت كامل پروتاگوراس هستند.

پروتاگوراس در درجه اول آموزگاريست موفق و محترم، كه انديشه خود را صرف مساله تربيت كرده است و نوشته هايش حكايت از ذهني معتدل ميكنند كه از هرگونه تعصب و پيشداوري آزاد است. يخني از وي به ما رسيده كه ميگويد: «تعليم، مستلزم استعداد و تمرين است، و ما بايد از اغاز جواني شروع به اموختن كنيم. نه نظر بي عمل فايده دارد، و نه عمل بي نظر.» پروتاگوراس نخستين كسي است مه دستور زبان را در جزو برنامه درسي قرار داده است.(يكي از عجايب زندگي ذهني يوناني اينست كه پيش از پروتاگوراس كوچكترين كوششي براي جدا ساختن صور بيان و تقسيم بندي و تشريح قواعد انها به عمل نيامده بود. البته كساني درباره فرقگذاريهاي بسيار خام، مثلن ميان اسم و فعل، سخن گفته بودند ولي حتي اين مفاهيم ابتدايي نيز بطور دقيق مشخص و محدود نساخته و بنحو صحيح نامگذاري نكرده بودند. البته مهارت در بكاربردن زبان، به بلندترين اوج خود رسيده بود پيش از انكه كسي درباره زبان فكري كرده باشد.) پروتاگوراس نتيجه تحقيقات خود را درباره دستور زبان در كتابي باعنوان «زبان درست» گرد آورد، همين عنوان غرض او را تا اندازه اي اشكار ميسازد. احتمالن بخش اصلي كتاب فوق الذكر، صرف بيان قواعد زبان و راهنماييهاي براي درست بكاربردن اين قواعد بوده است كه پروتاگوراس از طريق مطالعه زبان به شناخت انها دست يافته بود؛ و شايد كوششهايي براي تغيير و اصلاح نيز با اين بيان همراه بوده باشد، او علاوه بر فرقگذاري ميان صيغه هاي فعل، جمله هاي خبري و انشايي را نيز از يكديگر مشخص ساخته و اين جمله ها را «ساقه ها»ي سخن ناميده و به چهار نوع «آرزو، سوال، جواب، امر» تقسيم كرده و به اين نتيجه رسيده است كه اين چهار نوع جمله، با چهار صيغه فعل بيان ميشوند. چنين مينمايد كه او در ضمن بيان قواعد زبان مثالهايي از اثار هومر اورده و در عين حال موارد تجاوز هومر از اين قواعد را باز نموده باشد. ممكن است او از اينكه ميتواند بهترين و مشهورترين اشعار را، كه محتوايشان را كسنوفانس به باد انتقاد شديد گرفته بود، از نظر زبان مورد نقد قرار دهد و نادرستي انها را ثابت كند، لذت برده باشد. مثلن در عبارت «اي الهه، درباره خشم سرود اغاز كن.» بكار بردن صيغه امر نادرست است، زيرا شاعر نميخواست به الهه هنر فرمان بدهد بلكه تقاضايي از او ميكرد. بعلاوه هومر كلمه يوناني menis بمعني خشم را بصورت مونث بكار برده، در حاليكه خشم از جنس مذكر است(شايد بدين علت كه خشم، بيشتر به مردان تعلق دارد تا به زنان. البته خانواده هاي زباني متعدد، در طي سير خود، اشياي بيجان را ذيروح تلقي كرده و ازاين رو بعضي را مذكر و برخي را مونث دانسته اند(كه از گرايش ادميان به شخصيت بخشيدن به اشيا ريشه ميگيرد) و سبب شده است كه هر چيز متحرك و فاعل و مقاوم و كوتاه و تيز و خشن، مذكر انگاشته شود و هر چيز ساكن و منفعل و لطيف و ظريف و پهن و نرم مونث تلقي گردد.).

مفهوم «درستي» در ساير رشته هاي فعاليت پروتاگوراس نيز، از عوامل خاص رهبري كننده انديشه اوست. يكي از كتابهاي او كه موضوعش اخلاق است عنوان «درباره اعمال نادرست آدميان» دارد. نميدانيم او در اين كتاب اخلاق را از چه نظر مورد بحث قرار داده، ولي احتمال بر اين است كه نظرگاه او در اينجا با نظرگاه عموم يونانيان فرقي نداشته و چيزي خاص او نبوده است. عنوان يكي ديگر از كتابهاي او در فلسفه اخلاق «سخن آمرانه» بوده، و اين عنوان با لحن جزمي سخناني كه افلاتون بمنظور نمايان ساختن خصلت او از زبان او مياورد سازگار است. از محتواي كتاب او با عنوان «دولت» يا «نظام سياسي» هيچ اطلاعي نداريم و احتمال ميرود او در اين كتاب درباره مساله مربوط به حقوق كيفر بحث كرده باشد. در كل پروتاگوراس ميكوشيد همه اعمال و رفتار انساني را به هنر، يعني به نظام و قاعده، برگرداند. طلب بينش خردمندانه و تابع عقل ساختن همه شئون زندگي، كه خصيصه ان عصر بوده و چنانچه خواهيم ديد در طرز فكر سقراطيان به اوج خود رسيده است در روحيه پروتاگوراس بسيار زنده و موثر بوده و اورا بر ان داشته است كه همه مسائل را اعم از حقوقي و يا زباني به پيشگاه قاضي عقل ببرد. در اتن شايعه اي بوده، مبني بر اينكه رهبر شهر(پريكلس) با سوفسطايي بيگانه، پروتاگوراس، چندين ساعت مشغول بحثي بوده كه موضوعش چنان اهميتي نداشته است كه دولتمردي بزرگ وقت خود را صرف ان كند. نيزه بازي در اثناي مسابقه حريف خود را بدون عمد كشته بود. و ميگفتند كه پريكلس و پروتاگوراس يك روز تمام دراينباره بحث ميكردند كه ايا برپاكننده مسابقه بايد مجازات شود يا نيزه انداز و يا خود نيزه(در دوران قديم بدليل اعتقاد به ذيروح بودن اشيا محكوم نمودن جانداران و بيجانان رسمي معمول در برخي از اقوام بوده است.)؟ اين داستان نشانه نقد پروتاگوراس بر ماهيت و ارزش حقوق كيفري رايج در انزمان ميباشد.

ادامه دارد

2006-04-11T07:32:00.000-07:00

درود بر همگي
سوفسطایيان-بخش پنجم

آنتيفون
آنتيفون يكي از اعضاء كم اهميت گروه سوفسطائيان بشمار ميرود. او علاوه بر فيلسوف مابعدالطبيعي و اخلاقي و عالم جغرافيا و طبيعيات، به تعبير خواب و پيشگويي نيز ميپرداخته است.

آثار و انديشه آنتيفون
وي اثري به نام «حقيقت» نوشته بود كه شامل دو كتاب بوده است، بقاياي كتاب دوم كه به ما رسيده است شامل تعاليمي است درباره طبيعت، كه با نظريات كهنتر شباهت تمام دارد. كتاب اول محتوايي كليتر درباره فلسفه اولي و نظريه شناسايي داشته و در طي ان، عينيت بخشيده به مفهومها، مورد نكوهش قرار گرفته است و در قطعه اي ميگويد: «كسيكه تنها اشياء دراز را ميشناسد، طول را نه به چشم ميبيند و نه ميتواند انرا از طريق عقل بشناسد{منظور مفهوم طول قابل مشاهده و شناخت نيست.}» مفهوم طول در اينجا بيگمان بعنوان نمونه بكار رفته، و مساله اي كه در ميان الست بي ترديد مساله وجود مفاهيم كلي است. و شاي آنتيفون را بتوان قديميترين معتقد به اصالت اسم(نوميناليست) ناميد كه مخالف نظريه ايده افلاتون است. در دوره باستان كتابي از انتيفون در دست بوده بعنوان «هنر تسلي بخشي» كه اين كتاب درباره ادبيات بوده است؛ مهمترين كتاب او بعنوان «درباره فكر اجتماعي بوده» است. سبك زيباي اين كتاب كه در دوره باستان شهرت فراوان داشتهاست، و رواني نثر و غناي فكري آن، از قطعاتي پيداست كه از ان باقيمانده و بدست ما رسيده است. اين نوشته، كتاب حكمت عملي(اخلاق) است و مصنف در طي ان، خودخواهي و ضعف نفس و اهستگي در عمل و تلقي زندگي بعنوان بازي نرد(كه هركس پس از باخت، دوباره بازي را ازسر ميتواند گرفت) و بي اهميتي به استاد و راهنما را، كه بقول او ”بدترين شر در زندگاني انساني“ است، سخت نكوهيده و خويشتن داري را كه نتيجه شناخت دقيق غرايز و هواهاست، و مهمتر از همه، تاثير تربيت را، با سخناني گرم و بياني عالي ستوده است.
آنتيفون درميان همه امور انساني براي تربيت بزرگترين مقام را قائل است و ميگويد: «تخمي كه مي افشانيم هرگونه باشد ثمره ان همانگونه خواهد بود. اگر در روح جواني تخم تربيت شريف كاشته شود گلي از ان سربر مي اورد كه تا پايان عمرش به شكفتگي ادامه ميدهد، نه باران پژمرده اسش ميكند و نه خشكسالي.» اين سخن انديشه هاي بزرگترين سوفسطائيان، يعني پروتاگوراس، را بياد مياورد.

بدرود

2006-04-02T12:08:00.000-07:00

با درود

هيپياس

همانطور كه در گذشته بيان گرديد، پريدوكوس وقت خود را به پژوهش درباره طبيعت، زبان، فلسفه اخلاق و تاريخ دين گذرانده است. هيپياس از لحاظ استعدادهاي گوناگون و فعاليت بمراتب برتر از او بوده و بر علوم گوناگون از قبيل ستاره شناسي و هندسه و حساب و علم زبان و موسيقي و پيكر سازي و نقاشي و اسطوره شناسي و مردم شناسي و وقايع نگاري و تقويت حافظه احاطه داشته است(!). وي بيشتر فنون پيشه وران را اموخته بود چنانكه يكبار در جشن ورزشي المپ در جامه اي حضور يافته است كه همه اجزاي انرا خود درست كرده بود و از كفشي كه بپا داشت تا شلواربند ظريف و انگشتري هايي كه انگشتانش را مياراست، همه ساخته دست خود او بوده است.(افلاتون..هيپياس كوچك-{آنهم در جامعه اي كه كار دستي را ارزشي نميگذاشتند!})

آثار هيپياس
بديهي است كه آثار هيپياس در همه ان رشته ها ممكن نبود از حيث كمال برابر باشد، از اشعارش كوچكترين اثري باقي نمانده است، اثر او درباره وقايع نويسي كه عنوان «سياهه برندگان جوايز مسابقه هاي المپي» داشته به هر صورت جوابگوي نياز به تاريخنويسي در عصري بوده است كه مبدا تاريخ نميشناخته. از اثر ديگر او «مجموعه رويدادهاي مهم» علاوه بر قطعه بيفايده فقط مقدمه كوتاه ان بدست ما رسيده است و از طريق اين مقدمه با شيوايي گفتار او اشنا ميگرديم و ميبينيم ايرادي كه افلاتون بعلت اب و تاب حاكي از خودپسندي بر سبك سخن هيپياس ميگيرد بهيچ وجه بجا نيست زيرا او در اين مقدمه تنها به عنوان گرداورنده بي ادعا نمايان است كه از انچه از شاعران و نثرنويسان يوناني و غير روحاني شنيده است مهمترين انها را برميگزيند و بر حسب موضوع تقسيم ميكند و ميكوشد تا از اين طريق تاريخ خود را به تازگي و تنوع بيارايد، با اينهمه چنين مينمايد كه اين كتاب حاوي پاره اي ملاحظات گرانبها بوده است مانند يادداشتي مربوط به تاريخ زبان، كه برحسب تصادف باقي مانده و حاكي از اين است كه كلمه «توران Tyrant=حاكم جبار» نخستين بار در اشعار آرخلائوس بكار رفته است. از ديگر كتاب او با عنوان ‌نامهاي اقوام‌» اطلاع ما سخت اندك است ولي همين اطلاع جزئي كافيست براي اينكه بدانيم سوفسطايي ما با انهمه فعاليتهاي گوناگون از دست يازيدن به چنين رشته خشكي بيم بخود راه نداده است و شايد اهميتي كه هيپياس براي فرق گذاري ميان «طبيعت» و «قرارداد=قانون» قائل شده بسبب پرداختن به اخلاق و سنن اقوام مختلف بوده است و گرايشش به جهانميهني. شايد از اينجا پيدا شده است كه او به منابع تاريخي غير يوناني هم توجه كرده و اخلاق و اداب اقوام غيريوناني را مطالعه نموده است.

اخلاق نزد هيپياس
هدف زندگي براي او «استقلال و بسندگي به خويشتن» است و فيلسوفان كلبي هم كه تحت تاثير انديشه هاي او قرار دارند همين هدف را براي خود برگزيده اند. از خطابه هاي اخلاقي او چيزي باقي نمانده است. اثر اصيلش در اين رشته مكالمه است كه پس از فتح ترويا. ميان نستور زبان اور و آخيل روي داده، در اين گفتگوي ترويايي شهريار كهنسال به وارث جوان و جاه طلب دليرترين يونانيان، پندهايي حكيمانه داده و راهي كه در زندگي بايد در پيشگيرد به او ميگويد. موضوع خطابه اخلاقي ديگر هيپياس، مقايسه اي ميان آخيل و اوديسه بوده است و در اين مقايسه برتري اخيل بسبب حقيقت دوستي –كه درميان يونانيان فضيلت چندان بزرگي بشما نميرفته- اشكار شده.وي با اينگونه خطابه ها كه به نثري بليغ ولي با زباني ساده و عاري از تكلف نوشتاه بوده، به موفقيتهاي بزرگي نائل شده و شهرهاي زيادي امتياز شهروند افتخاري به او داده اند و او با اينكار مبالغ هنگفتي بعنوان حق الزحمه دريافت كرده است. وي حتي در ميان مردم اسپارت كه به مردمان دلبسته به رسوم و اداب كهن و بيزار از هرگونه نواوري نيز احترام فراوان كسب كرد.
در كل هيپياس اهل اليس را بدشواري ميتوان در زمره روشنگران شمرد.

بدرود

2006-03-30T21:57:00.000-08:00

سال نو بر همه دوستان مبارک.
امیدوارم سالیان خوب و خوش و خرم و سبز داشته باشید

2006-03-17T04:42:00.000-08:00

با درود

سوفسطایيان-بخش سوم
پروديكوس -2

نظريه اخلاق پروديكوس
درباره نظريات پروديكوس در فلسفه اخلاق، اطلاع بيشتر و دقيقتري داريم. او به زندگي نظري بدبينانه داشته است و حق اين است كه اورا نخستين فيلسوف بدبين بناميم. به نظر وي (همانطور كه اورپيد نقل ميكند) بديهاي زندگي بيش از نيكيهاي ان است. شايد بدن عليل او و طرز تفكر سنتي هموطنانش، يعني ساكنان جزيره كئوس كه خودكشي در انجا از همه نقاط يونان بيشتر رواج داشته در پيدايي نظر بدبينانه او نسبت به زندگي دخيل بوده است. او درباره همه مراحل زندگي اعم از كودك نوزاد كه نخستين عكس العملش هنگام ورود به جهان فرياد و ناله است تا سنين سالخودگي كه دوباره به مرحله كودكي باز ميگردد، سخن ميگويد و مرگ را همچون طلبكاري سنگدل وصف ميكرد كه هربار گروي ديگر از بدهكار مقصر ميربايد، يعني روزي بينايي چشم را ميبرد و روز ديگر شنوايي گوش را و باز روزي ديگر توانايي حركت اعضا را. وي ميكوشيد-زودتر از اپيكور- وحشت مرگ را از دل شاگردانش بيرون كند و ميگفت «مرگ نه با زندگان كار دارد و نه با مردگان، زيرا تا ما زنده ايم مرگ وجود ندارد و همينكه بميريم خود ما در ميان نيستيم» اينگونه فرصتها براي روحيه شنوندگان كم نبود زيرا نتيجه نهايي كه او از حكمت بدبينانه خود گرفته بود نه تسليم دربرابر سرنوشت بود و نه رياضت و گريز از جهان و نه اينكه ادمي بايد از درياي الوده زندگي هرچه بيشتر مرواريد لذت صيد كند. وي كار را برتر از لذت ميدانست و عملش با نظرش كاملن سازگار بود. در دوره باستان وي را با اين صفت ميستايند كه علي رغم تن ضعيف و بيمارش وظايف شهروندي را تمام و كمال انجام ميداده و بارها از زادگاه خود به كشورهاي ديگر سفر كرده بوده است. بدين ترتيب نظر پروديكوس به زندگي و كمال او در زندگي، بصورتي تقريبن قابل اعتماد دربرابر چشم ماست. او تلخيهاي وجود وجود انساني را تا اخرين قطره چشيده است و در برابر تلخيها، فضيلت مردي و مردانگي را قرار ميدهد كه به بهره وري از لذت توجه اندكي دارد. وي در نظريه اخلاق مفهومي را وارد ساخته است كه در مكتب فيلسوفان كلبي و اخلافشان، يعني رواقيون، نقشي وسيع ايفا كرده، ان مفهوم عبارت است از «چيزي كه بنفسه نه نيك است و نه بد، و نخستين بار چون بدرستي و با وقوف خردمندانه بكار برده شود داراي ارزش ميشود» مانند توانگري و همه چيزهايي كه مردمان انها را بهترين موهبتها ميشمارند. در اينده خواهيم ديد(اگه عمري بود) كه پروديكوس در اين مورد تا چه حد به سقراط نزديك است.

نظريه خداشناسي پروديكوس
مطلب ديگري كه بايد در اينجا ياداور شويم نظريه پروديكوس است درباره مبدا ايمان به خدايان. او بر ان است كه ادميان اندسته از موضوعات طبيعي را كه در زندگيشان نفوذ عميق و مساعد دارد در اغاز بعنوان خدا نيايش كرده اند. از اين جمله اند خورشيد، ماه و رودها(مثلن رود نيل در مصر) و ثمراتي كه از كشتزارها بدست ميايد(مثلن بابليان). پروديكوس قهرمانان فرهنگ تنساني را نيز در اين زمره ميشمارد كه به سبب اختراعات مهم و سودمندشان مورد پرستش قرار گرفته اند، مثلن ديونوسوس كاشف شراب؛ پروديكوس اگر هم در اين مورد براه غلط رفته باشد دستكم يكي از ريشه هاي تصور ديني بت پرستانه را در حقيقت كشف كرده است. ولي ايا او بوجود عيني براي ان تصور هم معتقد بوده است؟ يا واقعيت وجود خدا را بكلي انكار كرده؟ تقريبن يقين داريم كه شق اول درست است وگرنه چگونه ممكن بود مردي همچون كسنوفون كه از ايماني عميق اكنده بود از پروديكوس جز به نيكي ياد نكند، و يكي از نمايندگان نامدار فلسفه رواقي كه همه بي استثنا طرز فكر وحدت وجودي داشته اند، يعني پرسه ئوس(‍‍Persaeos) شاگرد محبوب زنون رواقي، در كتاب خود با عنوان «درباره خدايان» نظريه پروديكوس را كه هم اكنون تشريح كرديم تاييد كرده باشد؟ بنابراين بهتر ان است كه توجيه پروديكوس را از ايمان به خدايان بمعني حمله اي بر خدايان دين قومي تلقي كنيم نه بدين معني كه او خواسته باشد كل كيهان را هي از هرگونه ذات الهي اعلام كند.

بدرود

2006-03-07T09:42:00.000-08:00

با درود بر همراهان

سوفسطایيان-بخش سوم

پروديكوس -1
پروديكوس اهل كئوس بعنوان فرستاده هموطنانش به اتن امده و در انجا نفوذ فراوان يافته بود. وي عمومن بي ضررترين سوفسطائيان شمرده ميشود و بعضي ها براي وي موقعيتي خاص قائل بوده و حتي او را پيشرو سقراط ناميده اند؛ بهر حال او با سقراط دوستي داشته است. ولي رفتار افلاتون با او بهتر از رفتارش با ساير سوفسطاييان نيست، بلكه «پروديكوس حكيم» را نيز به باد تندترين و خشنترين ريشخندها ميگيرد. پروديكوس از حملات تند كمدي پردازان نيز مصون نمانده است و در نمايشنامه آريستوفانس با عنوان «كباب كنندگان» اين بيت را ميتوان خواند: «اگر اين جوان را كتاب فاسد نساخته باشد پس مسبب فسادش ياوه گويي از نوع پروديكوس است.» همچنين اسخينس(Aeschines)، از هواخواهان سقراط، در مكالمه اي با عنوان ‌«كالياس» به «دو سوفيست، آناكساگوراس و پروديكوس» (اوردن نام اين دو در يكجا بعنوان سوفيست قابل توجه است.) تاخته و پروديكوس را متهم ساخته به اينكه ترامنس(Theramenes) ماجراجو را تربيت كرده. ترامنس را بسي كسان، بياعتقاد به همه چيز دانسته و نكوهش كرده اند. نكته جالب توجه، شباهت اتهام اوست با تهمتي كه بر سقراط نهاده اند. سقراط نيز نخستين بار توسط كمدي پردازان به فاسد ساختن جوانان متهم گرديده و از اين جهت كه الكيبيادس و كريتياس دست پروردگان او بوده اند مورد ملامت قرار گرفته است. نكته جالب توجه در مورد رهايي وي از بدنامي تاريخي اينستكه در برابر مخالفانش بر حسب اتفاق گواهان بي طرف ديگري وجود دارند.

نظريات پروديكوس
پروديكوس مردي بسيار جدي بوده و در اعصار بعدي، خصوصن از طريق فيبسوفان كلبي، اثري عميق بخشيده است. از پژوهشهاي او درباره فلسفه طبيعي چيزي نميدانيم و يگانه شاهدي كه از اين جنبه علمي او بدست داريم دو كتاب اوست: يكي «درباره طبيعت» و ديگري «درباره طبيعت انساني». از اشارات طنزاميز افلاتون، به فعاليت او در رشته اي ديگر پي ميبريم، يعنب به اينكه او كلمات مترادف را گرداورده و با دقت تمام در جزئيات معاني انها، اختلاف انها را با يكديگر اشكار ساخته است. نميدانيم ايا انگيزه او در اينكار بوجود اوردن وسيله اي بوده است كه مورد نويسندگان قرار گيرد(چنانكه توكوديدس از اين تحقيقات استفاده كرد) يا خواسته است از اين طريق به جدايي دقيق مفهومها در بحثهاي علمي ياري كرده باشد، يا هردو مقصود را در نظر داشته. نكته مسلم اينستكه چنين اقدامي سخت مورد نياز عصر بوده. تفكر درباره زبان، همانند نظريات مربوط به پيدايش جهان، نخست به دشوارترين وظايف، كه دست كم در مرحله تفكر ان روزي غير قابل حل بود، روي اورده بود. پايين اوردن تفكر از ان اوج، و بجاي پژوهش درباره چگونگي پيدايش زبان، تحقيق در ماده و صورت زبان موجود و رايج، كاري بسيار پر ارج بود. پروتاگوراس نيز به تحليل زبان اشتغال داشته، ولي پروديكوس نخستين كسي است كه درباره ماده زبان به بررسي علمي پرداخته. گرچه ممكن است او از اين طريق كم و بيش به استعمال هنرمندانه وسيله بيان ياري كرده باشد، ولي كوشش او بي گمان بايد در درجه اول براي تكميل زبان بعنوان وسيله تفكر سودمند افتاده باشد ولي جاي تاسف است كه او اخلاف بهتري نداشته است كه راهش را ادامه دهند. هنگام بحث درباره مكتب الئايي ديديم كه ايهام الفاظ و فقدان اگاهي روشن به محتواي مفهومي انها چگونه منبع اشتباه بوده است. اگر راهي كه پروديكوس در پيش گرفته بود بجد دنبال ميشد ممكن بود از استنجاجهاي غلطي كه در نوشته هاي افلاتون كم نيست جلوگيري ميشد و علاوه بر ان شبه استدلالهاي پيشيني و استدلالهاي مغالطه اميز نيز به ان فراواني پيدا نميشد.

ادامه دارد

2006-02-15T09:33:00.000-08:00

با درود بر همراهان

سوفسطایيان-بخش دوم

تاريخ واژه سوفسطايي
كلمه sophists يا sophist كه از صفت sophos(بمعني حكيم) و فعل sophizomai(بمعني انديشيدن، فكركردن) مشتق است، اصلن بمعني كسي است كه در يكي از رشته ها به پايه اي بلند رسيده و كاري بزرگ و جالب توجه انجام داده است. از اينرو شاعران بزرگ و فيلسوفان مهم و موسيقيدانان نامدار و مردان سياسي و مرداني كه بعلت سخنان ژرف و حكيمانه عنوان «حكماي هفتگانه» يافته اند، سوفيست ناميده ميشوند. اين عنوان در زمانهاي گذشته جنبه نامساعد نداشته زيرا در اينصورت بزرگاني مانند پروتاگوراس و اخلافش چنين عنواني را برخود نمينهادند، جنبه منفيي كه بعدها گسترش يافت از منابع مختلفي سرچشمه گرفت؛ اولن هر كوششي براي راه يافتن به اسرار طبيعت، بدگماني دينداران را بر مي انگيخت و فيلسوفان طبيعي از نظرگاه فلسفه اهي در موضع تهمت قرار داشتند و عناويني كه به انان اطلاق ميشد، از جمله عنوان «متئورولوگ-پژهندگان امور اسماني-» معنايي ناخوشاين يافته بود. مثلن در حكم محكمه ملي كه به محكوميت آناكساگوراس انجاميده بود دو عبارت «به خدا ايمان نداشتن و اموختن پژوهش اسمان» در ارتباط با يكديگر امده بودند. بنابراين جاي شگفتي نيست كه كسانيكه به تفكر درباره مسايل مربوط به شناسايي ميپرداختند و درباره اخلاق و حقوق ميانديشيدند، به كنجكاوي ناروا متهم ميگرديدند. به اين بدگماني و بيم از خطرات واقعي يا خيالي علم بطور كلي، در اين زمان انزجار از صنفي كه پيشه اش توسعه و توزيع علم ميان گروههاي مردم بود افزوده گرديد. از طرفي اين انزجار از منبع بسيار غني ديگري سرچشمه ميگرفت؛ ديد يوناني نسبت به زندگي، هميشه ديد اشرافي بود و يونانيان بيش از ديگر اقوامي كه برده داري در ميانشان رواج داشت، پيشه وري را به چشم حقارت مينگريستند؛ مثلن در شهر تب قانوني وجود داشت كه به موجب ان تنها كسي ميتوانست براي منلاصب دولتي انتخاب شود كه ده سال پاي به هيچ بازاري ننهاده باشد! و حتي افلاتون و ارسطو نيز برآنند كه پيشه وران و بازرگانان نبايد از حقوق مدني كامل برخوردار باشند. تنها اندكي از پيشه ها، ازجمله پيشه پزشكي، با حترام اجتماعي سازگار بود. مخصوصن انجام دادن كار ذهني و فكري براي ديگران در مقابل مزد، عملي بسيار ناشايسته بشمار ميرفت و خلاف حيثيت شخصي و به منزله بندگي داوطلبانه تلقي ميگريد. مثلن پيشه خطابه نويس و وكيل دعاوي، وقتي كه براي اولين بار پيدا شد، عينن مانند پيشه سوفسطايي آماج ريشخند كمدي پردازان قرار گرفت و كسي مانند ايسوكراتس كه اولين مدرسه سخنوري را تاسيس كرد وقتي كه نخستين حق الزحمه را دريافت نمود از شرم گريست. سومين منشاء انزجار از سوفسطاييان، احساسات كساني بود كه پول كافي براي پرداختن حق الزحمه نداشتند و معتقد بودند كه بدين سبب، چه در مبارزات سياسي و چه در دعاوي حقوقي از حريفاني كه از سوفسطاييان درس گرفته اند عقب ميماندند. به همه اين عوامل تصميم شخصيت بسيار نيرومندي افزوده شد كه عاليترين قدرت نويسندگي را در اختيار داشت. افلاتون كل جامعه موجود را به چشم حقارت مينگريست و نه براي بزرگترين مردان سياسي ان ارجي قائل بود و نه براي شاعران يا ديگر رهبران معنويش؛ و عمدن ميكوشيد تا تعاليم و مكتب خود را، كه يگانه مايه رهايي ادميان اينده ميدانست، از هرچه ممكن بود كه با ان اشتباه يا حتي تداعي شود، جدا سازد. از اينرو حتي نزديكترين خويشان وي كه داراي والاترين استعداد روحي همراه با اشرافيت خانودادگي دارا بودند از او ازرده بودند كه چرا بجاي بكارانداختن نيروي زندگي خود در مسايل سياسي ترجيح ميدهد عمر خود را در مكتبخانه اي «به گفتگوي اهسته با چند نوجوان» و با بازي با كلمات و موشكافي در مفهومها بگذراند. اما نكته بسيار جالب درباره افلاتون اينست كه وي موفق شد در انديشه ايندگان براي استادش سقرات-كه معاصرانش بهيچ وجه نميتوانستند ميان او و سوفسطاييان فرقي ببينند و حتي او را نمونه كامل سوفسطاييگري مي انگاشتند- موقعيتي خاص و كاملن متمايز پديد اورد. حمله هاي او بر سوفسطاييان از حيث وسعت بيشتر جالب توجه است تا از لحاظ شدت. هيچ فردي از افراد اين صنف قدم به صحنه مكالمات او نمينهد بي انكه مهر خفت و حقارت، يا لااقل مضحكي، بر پيشاني اش نقش ببندد. اين قاعده، تنها يك استثنا دارد، در رسله «ليزيس» افلاتون درباره مردي به نام ميكوس-دوست و مريد سقراط- كه ما هيچ شناختي از او نداريم از زبان سقراط ميگويد: «مرد بدي نيست، سوفيست قابلي است» از او كه بگذريم، افلاتون به هر سوفسطايي كه ميرسد عنان ريشخند را رها ميكند و در مواردي كه بر انديشه هاي انان نميتواند ريشخند كند در مكالمات، طوري زمينه سازي ميكند كه عقايد خود را بي موقع و با قطع كردن سخنان ديگران اظهار كند مثلن درمورد هيپياس و پروديكوس. ولي تير انتقاد افلاتون از سوفسطاييان در يك نقطه درست به هدف اصابت كرده است. و سوفسطاييان را در حالي نشان ميدهد كه در گفتگوي ديالكتيكي با سقراط دست و پنجه نرم ميكنند و مغلوب ميشوند گرچه همه مكالمات افلاتوني ساخته و پرداخته ذهن خود اوست، با انهمه ما ناچاريم براي اين جنبه انها به حقيقت تاريخي قائل شويم برتري سقراط در ديالكتيك يكي از پايه هاي مسلم شهرت و نفوذ او در اعصار بعدي است ولي شگفتي اينجاست كه در نوشته هايي كه افلاتون در انها به استهزاي سوفسطاييان قناعت نميورزد بلكه انانرا به جد مورد حمله قرار ميدهد، نه تنها نامي از پروتاگوراس و هسپياس و پروديكوس و مانند انها بميان نميايد، بلكه خود سوفسطاييگري نيز با چهره اي ديگر نمايان ميشود اما در مكالمات ديگر ان سوفسطاييان قديمي و اصيل در برابر پرسشهاي گيج كننده سقراط از پاي در ميايند و نميتوانند با سوالها و جوابهاي كوتاه روي در روي او بايستند؛ در اين نوشته ها سوفسطايياني گام به صحنه مينهند كه درست در همين روش گفتگو استادي كامل دارند. همانطوريكه ميدانيم نويسندگي افلاتون لااقل 50سال ادامه داشته است و از همين رو جاي شگفتي نيست كه سوفسطايياني كه افلاتون در نوشته هاي سنين پيري خود بر انان ميتازد بكلي غير از سوفسطايياني هستند كه او در مكالمات دوران جواني با انان سركار دارد، سوفسطاييان اخيرالذكر در زمانيكه افلاتون قلم بدست گرفت نسلي درحال افول بودند. ميدانيم كه دستكم سه تا از كمديهايي كه موضوع اصلي انها فعاليت سوفسطاييان و نواوريهاي انان درباره تربيت بود؛ در ظرف ده سالي پديد امده است كه افلاتون در طي ان به جهان امده؛ نمايشنامه «همسفره ها» اثر اريستوفانس چند ماهي پيش از تولد افلاتون-در زمستان سال 437پ.م- در اتن نشان داده شد و نمايشنامه او با عنوان «ابرها» هنگامي به روي صحنه امد كه افلاتون چهار ساله بود؛ و نمايشنامه اوپوليس با عنوان «چاپلوسان» نيز وقتي كه افلاتون شش ساله بود به معرض تماشا گذاشته شد. بالطبع افلاتون در سنين پيري بندرت بفكر اين سوفسطاييان قديمي افتاده، و انديشه او معطوف فيلسوفاني بوده است كه مورد انزجارش بوده اند و او دوست ميداشته است كه عنوان زشت سوفسطايي را بر انان بنهد. خلاصه كلام سوفسطايي كه افلاتون در رساله «سوفيست» و ساير رساله هايي كه از حيث محتوا و زمان پيدايش با ان رساله نزديكند، با انان مبارزه ميكند؛ شاگردان سقراط و شاگردان اين شاگردانند، و مخصوصن انتيستنس و اطرافيانش، كه همه دشمنان سرسخت افلاتونند؛ البته افلاتون كوشيده است به ياري هنر خود ميان اين سوفسطاييان و ان گروه ديگر كه عنوان سوفسطايي به حق بر انان اطلاق ميشد رشته پيوندي بوجود اورد ولي تصنعي بودن اين كوشش از چشم كسي كه رساله هاي «اوتيدم» و «سوفيست» را بدقت بخواند دور نميماند.
همين شيوه به ارسطو نيز منتقل گرديده است او نيز در هيچيك از نوشته هاي متعدد خود عنوان سوفيست را صريحن به يكي از افراد ان نسل قديم اطلاق نميكند و حتي دستكم يكبار انجا كه درباره پرداخت حق الزحمه سخن ميگويد پروتاگوراس را با عنوان احترام اميز در مقابل سوفسطاييان قرار ميدهد. ارسطو اصطلاح سوفسطايي را در سه معني بكار ميبرد: اولن بمعني ساده قديمي كه هيچ نشاني از نكوهش در ان نيست؛ و مثلن حكماي هفتگانه را با عنوان سوفسطايي ميخواند. دومن اين عنوان را به بعضي از فيلسوفان ميدهد و خصوصن به انان كه دوستشان ندارد، مانند آريستيپ-يكي از شاگردان سقراط-؛ سومن و بيشتر اوقات، اين اصطلاح را درباره «ارباب مغالطه» بكار ميبرد يعني جدلبازاني كه از مكتب آنتيستنس و اوكليد-اقليدوس- ،شاگرد سقراط، پيروي ميكردند؛ و او خود در همه عمر با انان در حال مبارزه بود چون اين فيلسوفان همه هوش و حواس خود را وقف ساختن استدلالهاي فريبنده كرده بودند، بهمين سبب اصطلاحات سوفسطايي و سوفسطاييگري و سوفسطايي مآب در اعتراضات افلاتون و ارسطو بر مغالطه كاران، معنايي را يافته است كه از انزمان از ان اصطلاحات فهميده ميشود. ايهام كلمه سوفسطايي و مخصوصن نحوه بكار بردن ان در معني اهانت اميز كه بعدها رواج يافته، سبب شده است به كسانيكه در قرن پنجم پ.م با اين نام خوانده ميشدند، ظلم شود. حقيقت اين است كه زمام سرنوشت سوفسطايي را ستاره اي شرير! بدست داشته است، و انان بهاي دولتي مستعجل را با بدنامي دوهزار ساله پرداخته اند. دو دشمن قوي براي از پاي دراوردن انان دست بدست داده اند؛ از يكسو ديگرگوني نحوه بكاربردن زبان، و از سويي ديگر نبوغ نيرومندترين نويسنده يا لااقل يكي از نيرومندترين نويسندگان جهان. البته اين دومي هنگاميكه تيرهاي مزاح و ريشخند را ميانداخت نميتوانست پيشبيني كند كه مخلوقات نيروي خيال و شور توفنده جوانيش در اينده بعنوان مهمترين گواهان تاريخي مورد استناد قرار خواهند گرفت؛ او با زندگان بازي ميكرد نه با مردگان. اين واقعيت كه سوفسطاييان در زمره اموات درامده اند،: سومين بلايي است كه سرنوشت به سراغ انان فرستاد. اين اموزگاران دوره گرد كه در هيچ جا ساكن نميشدند، مدرسه اي تاسيس نكرده و شاگردان وفاداري نداشته اند كه از نوشته هايشان مراقبت بعمل اورند و يادشان را زنده نگه دارند هنوز چند صد سال نگذشته بود كه از اثار نوشته انان چيزي جز بقاياي اندك در دست نمانده بود و از اين بقاياي اندك نيز تنها تكه پاره هايي بي ارتباط به ما رسيده است و ما تقريبن به هيچ شاهد بي طرفي درباره فعاليتهاي انان دسترسي نداريم.

بدرود
تابعد...

2006-02-08T23:09:00.000-08:00

با درود

سوفسطائيان-بخش اول

قرن پنجم پ.م با همه پرباري از لحاظ دست آوردهاي ادبي، قرن نويسندگي صرف نبود و يونانيان هنوز هم قسمت عمده غذاي روحي خود را از راه گوش اخذ ميكردند و در زندگي اجتماعي آتن جاي راويان را كه بتدريج از بين ميرفتند، قيافه تازه ميگرفت. همانگونه كه پيشتر راويان با قباهاي ارغواني در جشنهاي بزرگ شعرهاي حماسي و سرگذشت پهلوانان را ميخواندند، اكنون سوفيستها در اثناي مسابقه هاي ورزشي المپ و ساير جشنها در برابر جمعيت ظاهر ميشدند و خطابه هاي پر آب و تاب و گاه وحشت انگيز را كه خود پرداخته بودند به گوش حاضران ميرساندند. دگرگونيي كه اندكي پيش از ثلث سوم اين قرن در اموزش جوانان روي نمود با اين پديدار ارتباط داشت و مواد درسي زمانه مانند خواندن و نوشتن و حساب و موسيقي و ورزش ديگر جوابگوي زمانه نبود و با توجه به اينكه هيچ كوششي جهت تاسيس سازمانهاي اموزشي به عهمل نيامده بود، مردان دانشمند و با استعداد خود مستقلن به جبران اين نقيصه پرداختند، و اموزگاران دوره گردي پيدا شدند كه از شهري به شهري ميرفتند و جوانان را به گرد خود جمع ميكردند و به انان درس ميدادند. موضوع اين درسها عبارت بود از علوم مثبته و تعاليم فلسفه طبيعي و تفسير اثار شاعران و داوري و موشكافيهاي مابعدالطبيعي؛ ولي هسته مركزي اموزش انها، امادگي براي زندگي عملي مخصوصن سياسي بود. چنانكه در نوشته افلاتون، پروتاگوراس اهل ابدارا، كه از وي بعنوان نخستين امزگاران سوفيست نام برده ميشود، هدف اصلي درسهاي خود را چنين تشريح ميكند؛ هنري كه جوانان از من مياموزند اين استكه«در زندگي خصوصي خانه خود را چگونه سامان دهند و در زندگي اجتماعي چگونه از راه گفتار و كردار در اداره امور كشور سهيم شوند.» از اينرو اين مردان كه خود را سوفيست، يعني استاد حكمت يا معلم حكمت ميناميدند، فعاليت خود را منحصر به درس دادن به جوانان نميساختند، بلكه در پرتو استعداد و دانشي كه به انان قابليت اموزگاري ميبخشيد به سخنراني و كتاب نويسي نيز توانا بوده و اقتضاي موقعيتشان اين بود كه دائم در همه اين رشته ها كوشا باشند زيرا از هيچگونه درامد دولتي بهره ور نبودند و تنها به نيروي شخصي خويش اتكا داشتند و بيشتر اوقات در شهرهاي بيگانه در ميان بيگانگان بسر ميبردند با وجود موقعيع نامساعدي كه از لحاظ اجتماعي داشتند ارج و اعتبار خود را در ميدان مسابقه بكرسي بنشانند.
بيشتر سوفسطاييان بعنوان دانشمند، تقريبن به همه علوم زمان احاطه داشتند و بعنوان سخنور و نويسنده، از لحاظ حاضر جوابي و مبرزه جويي با روزنامه نويسان قابل قياس بودند. شايد بهتري وصف سوفسطايي قرن پنجم، بدانسان كه ما ميشناسيم، «نيمه استاد و نيمه روزنامه نويس» باشد. استقبالي كه از سوفسطاييان بعمل ميامد بسيار مساعد بود و در نتيجه، انان به موفقيتهاي مالي بزرگ نايل شدند و جوانان زيبايي پرست و دانشدوست يونان، سوفسطاييان بنام را، بقول افلاتون، بدوش ميبردند. وجه مشترك سوفسطاييان مختلف، فقط پيشه امزگاري و شرايط اشتغال به اين پيشه كه زاده اوضاع و احوال زمانبود. از اينكه بگذريم، وجه تشابه انان با يكديگر صرفن همان چيزي بود كه انانرا با بسياري از غير سوفسطاييان نيز مرتبط ميساخت؛ يعني شركت در جريانهاي ذهني و فكري عصر.

انديشه سوفسطايي
سخن گفتن از شيوه فكر سوفسطايي يا اخلاق سوفسطايي يا شك سوفسطايي، بسيار مشكل و سخت است زيرا اموزگاران مزدبگير، از حيث روحيات و طرز فكر بسيار متفاوت بودند؛ و ميتوان حدس زد كه كه انان به گرايشهايي كه در حال پيشرفت بودند بيشتر تمايل داشتند تا به گرايشهايي كه در حال افولند. سوفسطاييان كه بكلي وابسته به خوانندگان اثار و شنوندگان خطابه هايشان بودند، چاره اي نداشتند جز اينكه مبلغان گرايشهاي فكري رايج، يا دستكم گرايشهاي فكري درحال پيشرفت، باشند. بنابراين اگر اعضاي اين طبقه را بطور كلي حاملان روشنگري بشماريم چنين سختي كاملن بيدليل نخواهد بود هرچند به هيچ وجه نميتوان گفت همه سوفسطاييان روشنگر بوده اند همانگونه كه همه روشنگران سوفسطايي نبودند. بعلاوه بيشتر سوفسطاييان به علت وابستگي به هواخواهانشان، روشي معتدل در پيش ميگرفتند و حتي يك تن از انان بسوي بنيادگرايي سياسي و اجتماعي، كه افلاتون و متفكران كلبي شهامت علمداري انرا داشتند، گام ننهادند.

ادامه دارد...

2006-01-31T09:26:00.000-08:00

با درود

نخستين مراحل علوم انساني-بخش دوم

پيدايش نوشته هاي تخصصي
نوشته هاي تخصصي در همه رشته ها پديد امد و كتابهاي درسي و راهنمايي فراوان انتشار يافت. همه اعمال انساني، از غذاپختن تا پديد اوردن اثار هنري، نقاشي و مجسمه سازي، و از گردش و تفرج تا فنون جنگ تحت قاعده قرار گرفت و هرجا كه ممكن بود به مبادي و اصول برگردانده شد. فن اشپزي را ميتاكوس، فن بكاربردن سلاحها را دموكريت فيلسوف، و اصول و قواعد تغذيه را بعنوان فني جدا از طب را هروديكوس، و فن تيمار اسب را سيمون، هرميون در قرن ششم برعده الات موسيقي افزوده و درباره انها بحثهاي نظري كرد، و دامون و هيپياس درباره وزن و اهنگ به سخنراني پرداختند، و سوفوكلس به پيروي از آگاتارخوس، درباره صحنه ارايي تئاتر كتاب نوشت، و پيكرساز بزرگي به نام پولوكلت در كتابي بنام«قانون» نسبتهاي اصلي بدن انساني را به ياري اعداد نشريح كرد، دموكريتوس درباره نقاشي و آناكساگوراس درباره قواعد صحنه ارايي نوشته هايي پديد اوردند. حتي در گذشه هزيود در كتاب «كارها و روزها» درباره كشاورزي دستورهاي كتبي را نوشت و همچنين درباره پيشگويي نيز كتابهايي نوشته شد، و همچنين هيپوداموس كه با نواوري در لباس و ارايش مو توجه مردمان را بخود جلب كرد، به تغيير و اصلاح فن شهرسازي پرداخت و توصيه كرد كه خيابانها كاملن مستقيم ساخته شده و يكديگر را بصورت عمودي قطع كنند. همگي نشانه اي است از كوشش روزافزون براي اينكه همه امور و روابط انساني برقواعد مبتني بر خرد استوار گردد.

تضعيف حكومت و مرجعيت
هيچ يك از شئون اعتقادي و زندگي از دسترس انتقاد دور نماند و اشتياق به ترديد و پرسش حتي دربرابر خدايان نيز متوقف نگرديد. دياگوراس شاعر اهل ملوس كه اشعاري اندك ولي اكنده از خداترسي از او در دسترس ميباشد در ستمي كه بر او ميشود و ستمگر مجازات نميشود، در عدالت الهي شك كرده و اين تغيير عقيده را در كتابي به نام «خطابه هاي خرد كننده» تشريح ميكند. در همه شئونات زندگي اورنگ مرجعيت را كه خالي مانده است عقل و فكر اشغال ميكند و مردمان درباره همه مسائل زندگي اخلاقي به تحقيق و استدلال ميپردازند و همه چيز و همه كس را به دادگاه عقل ميكشانند.نه تنها فيلسوفان و سخنوران بلكه شاعران و تاريخنويسان نيز با استدلاها و موشكافيهاي خود ورود عقل را اعلام ميكنند، حتي هرودوت كه نماينده طرز انديشه قديمي است، مسائل بزرگ انساني را با دقتي خاص بررسي ميكند. او و اورپيد مسئله نيكبختي را مطرح ميسازند و با روشي مشابه درباره اش بحث ميكنند، هرودوت سولن را بر ان ميدارد كه در ضمن گفتگو با كروزوس، نمونه انتزاعي انساني را كه فقط ثروت دارد و از سعادت بي بهره است با نمونه انسان تنگدستي كه در ساير شئون زندكگي داراي سعادت است، مقايسه كند. و اوريپيد در نمايشنامه خود به نام Bellerophon سه كس را براي بردن جايزه سعادت به مسابقه واميدارد: يكي از پدر و مادري وضيع بدنيا امده ولي ثروتمند است، ديگري اشرافزاده ولي تنگدست است، و سومي از هردو مزيت بي بهره است كه اوريپيد در نهايت با استدلالهاي پر از تناقض جايزه را به شخص سوم ميدهد. در مثالي ديگر كه نشانه ورود عقلانيت بشري به حيات اجتماعيست و نشانه رجحان و برتري عقل و منطق انساني در پذيرش شرايط زندگيست، هرودوت سه تن از اشراف ايراني را به مباحثه درباره بهترين شكل حكومت واميدارد، گرچه قويترين استدلالها را به دهان مدافع دموكراسي-كه خود دوستدار آنست- مينهد ولي مهارت خود را در ديالكتيك از اين طريق اشكار ميسازد كه از زبان طرفداران حكومت پادشاهي و حكومت اليگارشي نيز استدلالهاي قابل توجه مياورد.

پيدايش انديشه هاي اصلاحات اجتماعي
در ان عصر انديشه هاي وسيعي درباره اصلاحات اجتماعي نيز پيدا شد. فالس(phales) در نيمه دوم قرن پنجم، تعديل ثروت را توصيه كرد و پيشنهادهايي كه البته فقط با ثروت غيرمنقول ارتباط داشتند به ميان آورد. قسمتي از برنامه او، دولتي ساختن همه پيشه ها بود يعني همه كارها توسط بندگان دولتي انجام شود. هيپوداموس(Hippodamos) اهل مليته ميخواست علاوه بر صورت ظاهر شهرها محتواي باطني جامعه نيز از بن تغيير بكند بدين معني كه جامعه از سه صنف پيشه وران و كشاورزان و جنگجويان تشكيل بيابد و تنها يك ثلث از اراضي ملك شخصي باشد و ثلث دوم وقف امور ديني و ثلث سوم صرف تامين معاش جنگجويان، علاقه او به عدد سه، از پيشنهادش به تقسيم قانون مجازات بر سه فصل نيز پيداست: فصلي مربوط به جنايت عليه جان و فصل ديگر به جنايت عليع حيثيت اشخاص و فصل سوم به جنايت عليه مال. علاوه ب اين، ميخواست كه امور اداري نيز بر سه بخش تقسيم شوند يكي مربوط به شهروندان و بخش ديگر مربوط به يتيمان و قسمت سوم مربوط به امور بيگانگان. در اين طرح، نخستين بار اين طرح كه مخترعان دستگاههاي مفيد به حال مردم بايد با جوايز و مزايا تشويق شوند مطرح ميشود و همچنين تاسيس دادگاه عالي براي شكايت از احكام محاكم، و تبرئه شدن متهم بدون رسيدگي به دلايل را هيپوداموس پيشنهاد كرد. وي همچنين پيشنهاد كرد كه كودكان شهداي جنگ به هزينه دولت تربيت شوند را مطرح نمود(البته ارسطو اين انديشه را تازه نميدانست.). شاگردان سقراط نخستين كساني بودند كه در بحث درباره موضوعات اجتماعي به شهامت گام نهادند و نخستين بار در حلقه اينان بود كه ترديد درباره بنيانهاي اجتماعي روي نمود.

بدرود
تابعد... اگه عمري بود

2006-01-22T11:28:00.000-08:00

با درود بر همراهان

نخستين مراحل علوم انساني-بخش اول

كوششهاي پياپي متفكران براي ايجاد تعادل ميان معتقدات قومي قديم درباره جهان و زندگي دريك سو، و جهانبيني جديد در سوي ديگر، نشاندهنده گودال ژرف اختلاف بين آن معتقدات و اين جهانبيني ميباشد كه در مطالب گذشته، بصورت شناخت تجربي طبيعت، و رشد ذهنهاي انتقادگرا از انديشه هاي فلسفي و گسترش افق فكري ناشي از پيشرفتهاي علم جغرافيا و شناخت اقوام و مبارزات مكتبهاي فلسفي و طبي و پيدايش ادراك حسي در مقابل فرضهاي گوناگون دلبخواه(اساطيري) اشنا شديم در اينجا لازم است به تغييرات در نحوه زندگي سياسي و اجتماعي يونانيان در دوران گذر بپردازيم.

نظام سياسي دموكراسي
در آتن و جاهاي ديگر، مبارزه طبقاتي به پيروزي طبقه متوسط انجاميده بود. و مزاياي خاص خانواده هاي اشرافي روز به روز كاستي يافته و نفوذ ثروت منقول كه حاصل كسب و تجارت بود جاي اهميت و نفوذ مالكيت ارضي را گرفته بود. بر اثر روي اوردن مردمان از روستاها و كشورهاي بيگانه با اتن، جمعيت شهر پيوسته انبوهتر گرديده و توده هاي بزرگي از بيگانگان فاقد حقوق سياسي و از ان جمله بندگان ازاد شده، به طبقه شهروندان پيوسته بودند كه با اصلاحات كلئيستنس(509پ.م) در اتن پس از سقوط خانواده پسيستراتوس، باعث برقرار نمودن پيوندي دروني ميان همه اين عناصر بود. عامل ديگر در برقراري دموكراسي اتني، جنگهاي ايران و يونان بود؛ ايستادگي دربرابر يك دشمن نيرومند تنها در صورتي امكانپذير بود كه از همه نيروها استفاده بعمل ايد و استفاده از توده هاي مردم براي پركردن كشتيهاي جنگي، موجب تحول در سطح سياسي و حقوق سياسي گرديدو بدنبال خدمت نظام وظيفه عمومي ، بهره مندي عمومي از حقوق سياسي فرا رسيد. اتن با تكيه بر نيروي درياييش در راس اتحاديه اي قرار گرفت و اين امر نه تنها شرايط سياسي بلكه و ضع اقتصادي انرا ديگرگون ساخت. انحصار بازرگاني پر سود، درامد گمركي و ... منابع جديدي براي تامين معاش اتنيان گرديد و قدرت و نفوذ نظام سياسي انرا فزوني بخشيد و بدنبال ان شهرهاي كوچك تحت رهبري اتن از حكومت دموكراسي اتني تقليد نمودند.

سخنوري و قدرت كلام
تحت لواي حكومت دموكراسي، نيروي سخن د قسنت لعظم يونان مهمترين ابزار حكومت گرديد و نه تنها در شوراي شهر و مجلس ملي بلكه در دادگاهها هم كه داوران ان صدها نفر بودند، سخن هميشه سلاحي بود كه هر كس در بكابردنش مهارت داشت گوي پيروزي را از حريفان ميربود. بنابراين طبيعي بود كه براي نخستين بار در جوامعي كه در ان حكومت دموكراسي برقرار بود، عده اي فن بلاغت و سخنوري را پيشه خود قرار دهند و اين فن در ميان رشته هاي درسي جوانان موقعيتي مهم كسب كند. فن سخنوري دو جنبه دارد: نيمي از ان منطق و استدلال است و نيمي ديگر معاني و بيان. از اينرو كسي كه ميخواست در اين فن مهارت بيابد ميبايست هم در سرعت تفكر و احاطه بر نظرگاههاي متعدد كه در رشته هاي مختلف زندگي اجتماعي نقش عمده دارند، سرامد باشد، و هم بتواند از عهده بيان مطلب به بهترين وجه برايد از طرفي دگرگوني روابط سياسي و اجتماعي، منشا پيدايش مسائل فراوان گرديده بود و مردمان متفكر به بحث در اين مباحث روي اوردند زيرا نتايج اين انديشه ها و بحثها مستقيما با منافع انها در ارتباط بود و بنابراين انديشه ها به مسايل حكومت، قانون، حق، عدالت و ... كشيده شد.

انديشه هاي انتقادي
انديشه انتقادي و مخالفت با مرجعيت، تحت تاثير اوضاع و احوال و زندگي اجتماعي و سياسي قرن پنجو، نيرويي بيشتر يافته بود. انتقاد از مشاهده و مقايسه نشات ميگيرد، و يونانيان بر اثر تماس با دشمنان بيگانه مانند ايرانيان، مجالي بيشتر براي مشاهده و مقايسه يافته بودند و همچنين اتحاديه دريايي آتيكايي كه سبب توسعه فعاليت بازرگاني و ارتباطهاي شخصي بيشتري گرديده بود نقش بزرگي در اين زمينه ايفا ميكرد و از طرفي مهاجرت يونانيان ساكن اسياي صغير بسوي اتن و تماس انها با مردم اتن كه به يك شهر پرجمعيت تبديل شده بود، موجب ورود رسوم و اداب ديني بيگانه به اتن گشت و بدنبال ان شهروندان و بيگانگان فاقد حقوق سياسي(در يونان قديم افراد غير يوناني و همچنين افرادي يوناني كه برده محسوب ميشدند و يا افرادي كه از طبقات پايين جامعه بودند فاقد حقوق سياسي و حق راي بودند.) در اين زمينه بهم نزديك شده و بدينسان انحصار دين قومي شكست يافته و خود اين امر نيز به ازادي ذهني و روحيه انتقادي، هر چند بطور غيرمستقيم، ياري كرده بود.

رشد علم اخلاق و روشنگري
علوم اخلاقي و انساني در عين حال كه ميدان وسيعي داشتند نيرويشان محدود بود، زيرا از احتياج عملي نشات گرفته بود و ارتباط خود را با زندگي عمومي محفوظ داشته بود و از اينرو فاقد دقت و كمال بود. عامل ديگري كه مانع رشد ان بود دلبستگي عمومي بر زيبايي شيوه بيان بود زيرا در هر علمي مفهومهاي بنياديش احتياج خاصي به دقت و روشني دارد، كه با شيوه بياني كه براي عامه مردم مستقيمن قابل فهم باشد مانع الجمع بود. گروهي از مردان گرانقدر ميكوشيدند به اين اشفتگيها سروسامان ببخشند، يكي از انان پروديكوس بود كه براي فرق گذاري ميان الفاظ مترادف، كوشش قابل تقدير كرده بود اما سرامد اينان از لحاظ عمق تاثير، سقراط پسر سوفرونيكوس بود كه با گفتگوهاي بي پيرايش و روزمره خود، جريان هر تفكري را متوقف ميساخت تا نخست عمق و درستي انرا بيازمايد و در ضمن سوال و جواب، در هر مفهومي دقيق ميشد تا ببيند ايا ان مفهوم در جاي خود قرار دارد يا نه، و هر ابهام را اشكار ساخته و تناقضهاي پنهان را اشكار نموده و در راه پاكسازي مفهومهاي بنيادي تلاش فراوان كرد. وي همچنين مانند متفكران معاصرش، اهميتي فوق العاده به عقل و تفكر بعنوان عاليترين مرجع ادمي در همه شئون زندگي (توضيح:در يونان قديم قدرت سخنوري و زورمندي عامل ارجحيت انسانها شمرده ميشد.) ميداد و اين همان استكه، به حقيقت، روشنگري ناميده شده است. در ان دوره پا به پاي انتقادگرايي و پرهيز از اتكا به مرحعيت، ظرافت تفكر نيز پيشرفت شاياني كرده بود.

ادامه دارد. بدرود...

2006-01-02T11:43:00.000-08:00

با درود بر دوستان

پايان فلسفه طبيعيان

از نيمه دوم سده پنجم و آغاز سده چهارم پيش از ميلاد، فصل تازه اي در تاريخ انديشه يوناني گشوده شد. تا پيش از ان دوران، كوشش و كارهاي فلسفي، بيش از هر چيز، موقوف بر شناخت طبيعت پيراموني ادمي بود، يعني جهان مستقل از زندگي، سرنوشت و احساسات و عقايدآدميان، كوشش ميشد كه جهان را انگونه كه هست، به ياري امكانهاي عقلي دوران، بشناسد و اين شناسايي را بويژه از راه خودِ جهان و به وسيله مشاهده و پژوهش عقلي و نظري در پديده هاي واقعي و عيني طبيعت بدست اورند. گواه ان اينست كه كسي مانند ثئوفراستوس شاگرد برجسته و دانشمند ارسطو، كتابش را درباره عقايد فيلسوفان پيش از سقراط «عقايد طبيعيان» نام نهاد، و در زمان وي هنوز نوشته هاي ان فيلسوفان در كتابخانه بزرگ ارسطو بنام لوكايون Lukeion وجود داشته است. اما از زمان سقراط و حتي اندكي پيش از او، يعني در زمان سوفيستها(سوفسطائيان)، انديشه فلسفي بسوي ديگري گراييد. طبيعت و شناخت ان، جاي خود را به انسان و شناخت زندگي فردي و اجتماعي او بخشيد؛ كوشش در راه شناخت طبيعت كاهش يافت، يا دست كم ان شور و شوق نخستين را از دست داد. اندك اندك مفاهيم مجرد ذهني، جاي انگيزه هاي واقعي و مادي را مي گرفت. جهانبيني ديگري به ميان امد، كه جهانشناسي فيلسوفان پيشين را درخور شان عقل و عواطف اخلاقي انساني نميدانست. اين كوشش بيشتر از زمان سقراط اغاز شد و نزد افلاتون به اوج رسيد، تا اينكه در مكتب ارسطو اندكي تعديل شد و با او دوران ديگري از تاريخ انديشه يوناني پايان يافت. اين دوران دگرگوني در انديشه فلسفي، همزمان با شكفتگي نظام اجتماعي برده داري اتن بوده است. حساسترين مرحله در اين دوران انديشه يوناني، دوران افلاتون(347-427 پيش از ميلاد) بوده است. شناخت علمي طبيعت و كوشش براي تعليل عقلاني ان، در مكتب افلاطون به ضعيفترين و بي رمقترين حد خود رسيد؛ حقيقتي ذهني و مجرد، جاي خود را به جستجوي مصالح ادمي و حقيقت مطلق و فضيلت بخشيد. گواه بر اين واقعيت را نزد ارسطو مييابيم كه هنگام سخن از تعريف منطقي ماهيات و مفاهيم مجرد براي انها مينويسد كه دموكريتوس نخستين كسي بود كه به اين مسئله نيز پرداخت و سپس مي افزايد: «اما از زمان سقراط اين چيزها(مباحث منطقي) دنبال شدند. زيرا در انزمان بود كه پژوهشها درباره طبيعت متوقف شد؛ فيلسوفان بيشتر بسوي سودمندي فضيلت و سياست روي اوردند» تاييد اين گفته ارسطو در گزارشي از كسنوفون (Xenophon، 359-426 پ.م) شاگرد و همنشين نزديك سقراط، در كتاب مشهورش بنام «يادبودها» كه درباره سقراط است، مييابيم. وي در انجا مينويسد كه سقراط: «هرگز درباره ماهيت جهان، مانند بسياري از ديگران، سخني بر زبان نياورد. وي هرگز در پيرامون نظامي كه فيلسوفان طبيعي ان را نظام جهاني ناميده بودند و قوانيني كه طبق انها هرگونه دگرگوني در اسمان روي ميدهد، پژوهش نكرد. برعكس، وي ديوانگي كساني را كه درباره اينگونه چيزها انديشه ميكنند، نشان ميداد.» بدينسان جاي شگفتي نيست كه عقايد و جهانبيني فيلسوفان طبيعت شناس اندك اندك به فراموشي سپرده شود و كوشش براي نگهداشت نوشته هاي انها انجام نگيرد. شگفتي بيشتر در اينجاست كه ما اكنون بيش از همه از گفته هاي اصيل طبيعيان(مثلن دموكريتوس-چنانكه در گذشته اشاره شد.) در دست داريم، اكثر نزديك به تمامي انها جملاتي است كه فيلسوف در انها درباره اخلاقيات و سرنوشت ادمي و شيوه زندگي او و نيكيها و بديهاي ان سخن ميگويد. تا به ان حدي كه فيلسوفي مانند افلاتون، در همه نوشته هاي خود، حتي نامي از دموكريتوس نميبرد در حاليكه به گمان بعضي محققان، برخي از نظرياتي كه وي در يكي از اخرين نوشته هاي خود، يعني تيمايوس Timaios بيان ميكند، اشاره به نظريات دموكريتوس است!. پاسخ ساده اينست كه افلاطون و مكتب سقراطي بطور كلي، نيازي به نظريات كساني مانند دموكريتوس نداشته اند و خود را با مسايلي كه در ميدان پژوهش اصلي انان بوده است، مشغول نميكرده اند. اما نكته اخر اينكه، در مدرسه ارسطو و شاگردان وي، نوشته هاي طبيعيان فراوان پيدا ميشده است.

بدرود
تابعد...

2005-12-22T04:52:00.000-08:00

با درود
ديوگِنِس Diogenes--بخش دوم

اصول عقايد ديوگنس

در نظريات اساسي ديوگنس، چنانكه از گفته هاي بازمانده او بدست ميايد هيچگونه ابتكاري ديده نميشود. كوشش فلسفي وي درواقع اشتي دادن و تلفيقي است ميان نظريه آناكسيمنس درباره آرخه يا اصل نخستين كه هواست و مفهوم عقل، بعنوان نظام بخش جهان نزد آناكساگوراس. اين نكته در گزارشي بنقل از ثئوفراستوس امده است: «ديوگنس آپولونيايي، كه تقريبن جوانترين كساني بود كه خود را با اين مطالعات(طبيعت شناسي) مشغول ميداشت، بيشتر به شيوه گلچيني مينوشت، در حاليكه در برخي چيزها از اناكساگوراس و در برخي از لوكيپوس و ديگران پيروي ميكرد وي ميگويد كه طبيعت همه چيز هوا نامحدود و ازلي است كه از ان، در اثر فشردگي يا رقيق شدگي يا دگرگوني وضع ان، شكلهاي چيزهاي ديگر پديد ميايد و كتابي كه از ديوگنس بدست من رسيده است به نام ‹درباره طبيعت› بوضوح ميگويد كه: ‹هواست انچيزي كه همه چيزهاي ديگر از ان پديد ميايند.› .»
بدينسان، هوا براي اين فيلسوف، مانند آناكسيمنس، اصل نخستين چيزهاست و همه پديده هاي ديگر جهان، شكلهاي گوناگوني هستند كه در اثر تكاثف و و تخلخل يا فشرده شدن و رقيق شدن ان و دگرگونيهاي ديگري كه بر ان وارد ميشود، پديد ميايند. نكته شايسته توجه در انديشه اين فيلسوف اين است كه وي صفت عقل يا انديشه نيز به هوا نسبت ميدهد و انرا عامل وجود ضابطه و نظم در پديده هاي هستي ميداند. وي همچنين هوا يعني اين اصل مادي را تا حد يك مفهوم مجرد غير مادي بالا ميكشد و انرا خدا مينامد. فلسفه ديوگنسبار ديگر نظريه وحدت هستي را دربرابر نظريه كثرت نزد امپدوكلس، آناكساگوراس و اتوميان زنده ميكند و انديشه را به سرچشمه ان در ميلتوس باز ميگرداند. نظريه او درباره انديشه يا عقل كه ماهيت هواست بار ديگر نظريه لوگوس يا ناموس عقلي جهاني را نزد هراكليتوس به ياد مياورد. عقل نزد وي نيز ساماندهنده و نظم بخشنده جهان است و بدينسان ميتواند همان خدا باشد. اما نبايد فراموش كرد كه عقل و خدا براي وي هنوز ماهيت مادي خود را حفظ كرده اند و خدا كه براي وي همان هواست جسمي است ازلي و جاويدان، هميشگي و مرگ ناپذير. ديوگنس استدلال ميكند كه چون هماهنگي و تعادل و اندازه در پديده هاي هستي وجود دارد، بايد نيرويي ساماندهنده و نظامبخش باشد كه كارها را خردمندانه انجام دهد و به هستي زيباترين و بهترين نظام كنوني انرا ببخشد و چنين نيرويي بايد از همه چيز اگاه باشد و بر همه چيز فرمانروايي كند. اما از سوي ديگر، چون همه چيزها از هوا پديد امده اند و هوا نيز خداست، پس خدا در همه چيز هست، يعني همه چيزها از ن بهره اي دارند! اين وحدت مادي و مجرد هستي در عين حال، شايسته توجه است. اين وحدت مادي و مجرد هستي در عين حال، شايسته توجه است. پس بر روي هم، هوا همان ماده اي است كه همه چيز از ان پديد ميايد و بار ديگر به ان ميپيوندند، اما اشتراك چيزها در ان يكسان و به يك اندازه نيست، زيرا در ميان هستنده ها اختلافهاي فراوان يافت ميشود و علت دگرگونيهاي بيشمار، هواست كه مظاهر ان در شكلها، شيوه هاي گوناگون زندگي جانوران و مراتب وحدود فهم و احساس ديده ميشود. روح نيز در جانوران همان هوايي است كه گرمتر از هواي پيراموني است و در ادمي روح همان انديشه و عقل اوست. وي روح و انديشه را يكي ميداند. ديوگنس به گواهي برخي گزارشها، به بحث از طبايع حيواني و مسائل فيزيولوژي و نيز پزشكي دلبستگي داشته است و در يكي از گفته هاي خود درباره ساختمان شريانها و رگهاي تن ادمي سخن ميگويد. وي همچنين اشاره به اهميت مغز براي انسان و مركزيت ان از لحاظ انديشه و ادراك كرده است.

جهانشناسيِ ديوگنس

نظريات ديوگنس درباره پيدايش جهان و چگونگي ان در چند گزارش يافت ميشود كه ما مهمترين انها را در اينجا نقل ميكنم:
«... ميگويد همه چيز در حركت است و جهانهاي بيشماري وجود دارند. پيدايش جهانها چنين بود: همه چيز در حركت بود و در برخي جاها رقيق شد و در برخي ديگر فشرده گرديد و در جايي كه انچه فشرده شده بود بهم گرد امد، زمين تشكيل يافت و بقيه نيز بهمين سان، در حاليكه بخشهاي سبكتر بالاترين محل را اشغال كردند و خورشيد را پديد اوردند»بنقل از پلوتارك.
«... ميگويد كه ستارگان سنگپا مانندند و انها را سوراخهاي تنفسي جهان مينامد. همه اتشينند و همراه ستارگان مرئي سنگهاي ناديدني نيز در چرخشند كه بهمين علت نامي ندارند. اين سنگها غالبن بر زمين ميافتند و خاموش ميشود، مانند ستاره سنگي اتشناكي كه در آيگوسپوتامويس فرود امد.»بنقل از آيتيوس.
«خورشيد مانند سنگپا متخلخلاست و اشعه اي كه از آيثر فراهم ميشوند در ان نفوذ ميكند. ماه سنگپا مانندي است برافروخته.» بنقل از آيتيوس.
«جهانهاي بيشماري وجود دارند و فضاي تهي بي پايان. هوا در اثر فشرده شدن و رقيق شدن جهانها را پديد مياورد. زمين گرد است و در مركز استوار ايستاده و شكل ان بوسيله چرخش ناشي از گرماي پيراموني ان و انجمادي كه در اثر سرما پديد ميايد، معين شده است.»بنقل از ديوژنس لائرتيوس.
بنابر انچه از اين گزارشها بدست ميايد، در جهانشناسي ديوژنس نكته تازه اي نميتوان يافت. در مرحله نخستين پيدايش، هوا در بخشي متراكم و فشرده ميشود و به حركت در ميايد و اجزاي ذرهم فشرده، گرد ميشوند و زمين را ميسازند. اجزاي رقيق شده نيز به فضاهاي بالا ميروند و خورشيد و ستارگان ديگر را پديد مياورند. زمينئ كه در اثر حركت ناشي از گرما و انجماد زاييده سرما بيشكل گرد درامده است، در فضا و در مركز جهان استوار ايستاده است. ديوگنس اجرام اسماني را از عنصر متخلخا زميني ميداند كه اتش از انها ميگذرد و بدين علت انها را سوراخهاي تنفسي جهان مينامد. همرا ستارگان، اجسام ناپيداي ديگري نيز در چرخشند كه گاهبگاه فروزان بزمين ميافتند. وي ظاهرن زير تاثير سقوط يك سنگ اسماني قرار گرفته بود كه در سال 467پ.م در ناحيه آيگوسپوتامويس بزمين افتاده و داستان همچنان در يادها مانده بوده است.

احسا و انديشه نزد ديوگنس

همه احساسها از راه تاثير هواي پيرامون تن بر هوايي كه در درون اندامها و مغز وجود دارد، دست ميدهد؛ تفكر نيز نتيجه هواي پالوده و خشك است. اين نظريات در گزارش ثئوفراستوس بتفصيل عرضه شده است كه در اينجا نكات مهم انرا نقل ميكنيم: «ديوگنس انديشه و احساسها را نيز، مانند زندگي به هوا نسبت ميدهد... احساس بو در اثر هواي پيرامون مغز دست ميدهد... شنوايي هنگامي دست كه هواي درون گوشها كه در اثر هواي بيروني بحركت امده است، بسوي مغز پراكنده ميشود. بينايي در اثر بازتاب چيزها بر مردمك چشم پديد ميايد، و چون مردمك با هواي دروني اميخته است احساسي ايجاد ميكند... طعم بر زبان در اثر انچه كه رقيق و لطيف است دست ميدهد... بويايي در كساني تندتر است كه كمترين هوا را در سر خود دارند. دليل اينكه هواي درون ما كه بهره كوچكي از خداست ادراك ميكند اينست كه غالبن چون ما به چيزهاي ديگر بانديشيم، نه ميبينيم نه ميشنويم... لذت و درد اينگونه پديد ميايند... چون هوا به مقدار بسيار با خون اميخته شود و انرا سبك كند هماهنگ با طبيعت باشد و در درون تمام تن نفوذ كند، لذت پديد ميايد اما هرگاه هوا مخالف با طبيعت وجود دارد و اميخته نشود، انگاه خون منعقد و ضعيفتر و غليظتر ميگردد و درد پديد ميايد. بهمين سان جرات، تندرستي و اضداد انها... انديش، چنانكه گفته شد، معلول هواي پالوده و خشك است، زيرا ترشح مرطوب مانع تعقل ميشود، بهمين دليل انديشه در خواب و مستي و پرخوري از ميان ميرود. دليل بر اينكه رطوبت تعقل را از ميان ميبرد از اينجا نشان داده ميشود كه جانوران ديگر در عقل از ما پستترند، زيرا انها هوا را از سطح خاك تنفس ميكنند، و عناصر مرطوبتري را بدرون ميكشند. پرندگان هواي پاك تنفس ميكنند، اما ساختماني همانند ماهيان دارند، زيرا گوشت انها سفت است و نفس به همه جاي درون نفوذ نميكند و در پيرامون شكم ميمتند... گياهان چون ميانتهي نيستند و هوا بدرون نميكشند بكلي از انديشه بي بهره اند.»

بدرود

2005-12-21T00:38:00.000-08:00

با درود بر همراهان

ديوگِنِس Diogenes--بخش اول

اكنون به مرحله اي از گسترش انديشه فلسفه يوناني ميرسيم كه در ان انچه بايستي توجه و تفكر فيلسوفان را به خود مشغول داشته باشد و همه مسايلي كه بايستي براي ايشان به ميان امده باشد، همگي انجام گرفته و پاسخهايي نيز به شكلهاي گوناگون داده شده بود. در طي بيش و كم دو قرن، انديشه يوناني كه با شور و شوق به طبيعت و چگونگي هستي و پيدايش ان روي اورده بود، براي خود بسياري پرسشها برانگخته بود: طبيعت، هستي و دگرگونيهاي ان، اصل نخستين چيزها و پديده ها همه از زمان تالس به ميان امد و به انديشه هاي نيرومند لوكيپوس و دموكريتوس پايان يافت. در اين فاصله مسئله بنيادي هستي و شناخت مجرد ان، در مكتب الئا و بويژه فلسفه پارمنيدس، به مشخصترين شكلي ظهور كرد و ميدان يافت. در هيچيك از زمينه هاي طبيعت شناسي و جهانشناسي، مسئله مهمي بي پاسخ نمانده بود. اكنون نوبت ان رسيده بود كه انديشه ها و سخنها تكرار گردد. ديگر نوانديشي و نواوري، امكان پذير نبود و يكسان ماندن شرايط اجتماعي، گشوده شدن راهها و افقهاي هموارتر و ژرفتر را طلب نميكرد. هنگام ان بود كه نوعي گزينش و گلچيني از انديشه هاي ديگران انجام كرد. كساني پيدا شدند كه در زمينه هاي گوناگون به اين كار دست زدند. انديشه هاي گذشتگان را درهم ريختند و از ان ميان چيزهايي را برگزيدند و بار ديگر يكي از انديشه هاي اصولي و جهانبينيهاي گذشته را زنده كرد. بزرگترين نماينده اين گرايش، ديوگِنِس(Diogenes) بود.

زندگي

ديوگِنِس يا ديوژِنِس از اهالي شهر آپولونيا بوده است و چنانچه ديوژنس لائرتيوس مينويسد همزمان با آناكساگوراس بوده است. تاريخ دقيق زندگي وي را نميتوان معين كرد، اما از سوي ديگر ميدانيم كه شاعر كمدي نويس مشهور آريستوفانس در نمايشنامه خود به نام ‹ابرها› عقايد وي را استهزا كرده است. اين نمايشنامه در سال 423پ.م به روي صحنه امد كه به اين ترتيب دوران شكفتگي ديوگنس را ميتوان در حدود 430-440پ.م قرار داد.

نوشته ها

درباره نوشته هاي وي و تعداد انها، اختلاف است.سيمپليكيوس در تفسير بر كتاب فيزيك ارسطو مينويسد كه فيلسوف ما كتابي به نام ‹درباره طبيعت› و كتابي درباره پديده هاي اسماني و كتابي به نام ‹درباره طبيعت انسان› و همچنين كتابي به نام ‹برضد سوفيستها› يعني ‹برضد طبيعيان› نوشته بوده است. اما اينكه وي تنها يك كتاب به نام ‹درباره طبيعت› را نوشته بود كه شامل فصلها يا بحثهايي نيز در زير عنوانهاي ديگر بوده است، يا چهار كتاب مستقل تاليف كرده، اختلاف وجود دارد، اما خود سيمپليكيوس مينويسد كه وي تنها همان كتاب ‹درباره طبيعت› او را بدست اورده و كتابهاي ديگر را نديده است.

تكه هايي از نوشته هاي ديوگنس در ‹درباره طبيعت›

1-بعقيده من، بر روي هم بگوييم، همه هستنده هايي كه اكنون در اين جهان مانند:خاك، اب و هوا و اتش و همه هستنده هاي ديگري كه در اين نظام جهاني پديدارند، اگر يكي با ديگري اختلاف ميداشت، يعني در طبيعت ويژه خود مختلف ميبود و در ميان تحولها و دگرگونيها، باز همان خودش نميماند، ديگر به هيچ روي ممكن نبود كه با يكديگر درآميزند، يا يكي به ديگري ياري كند يا به ان ازار رساند؛ همچنين گياهي نيز نميتوانست از زمين سربرزند يا جانوري يا چيزي ديگر پديد آيد، اگر نه تركيب چيزها انگونه ميبود كه همه از يك چيز بوده باشند. اما همه اين چيزها دگرگونيهاي يك چيزند،گاه اينگونه و گاه انگونه ميشوند و دوباره به همان چيز باز ميگردند.
2-زيرا ممكن نميبود كه ان(ماده نخستين) بدون نيروي انديشه، انگونه تقسيم شده باشد كه همه چيز داراي اندازه اي معين باشد؛ از زمستان، تابستان، شب و روز، باران و باد و اسمان صاف. چيزهايي ديگر را نيز، اگر انسان بخواهد در انها بيانديشد، همه را در زيباترين نظم تصورپذير خواهد يافت.
3-اين دلايل بزرگ نيز بر ان افزوده ميشود: انسان و جانوران ديگر، از هوا بوسيله تنفس ان زنده اند و اين براي انها هم روح است، هم انديشه، چنانكه در اين نوشته بروشني نشان داده خواهد شد؛ و اگر اين(هوا) از ميان برداشته شود، انگاه همه ميميرند و انديشه نيز از كار باز خواهد ماند.
4-و به عقيده من، انچه داراي انديشه(عقل) است، همان است كه ادميان انرا هوا مينامند و همه چيزها بوسيله ان رهبري ميشود و برهمه انها فرمانرواست.زيرا بعقيده من، درست همين چيز خداست، كه به همه چيز رساست، همه چيز را نظم ميبخشد و در همه چيزهاست. هيچ چيز نيست كه از ان بهره اي نداشته باشد، اما همه چيز به همان اندازه از ان بهره ندارد كه يك چيز ديگر، بلكه شكلهاي بسياري هم از هوا و هم از انديشه يافت ميشود، زيرا بسيار شكل است، گاه گرمتر است، گاه سردتر، گاه خشكتر است و گاه نمناكتر، گاه ارامتر است و گاه داراي جنبشي تندتر و در ان همچنين بسياري دگرگونيهاي ديگر يافت ميشود و بيشمار در طعم و در رنگ. اما در همه جانوران روح همان يكي است، يعني هوايي كه گرمتر است از انچه در بيرون است و ما در ان زندگي ميكنيم اما بسي سردتر از انچه نزديك خورشيد است. اين گرما در هيچيك از جانوران همانند نيست(زيرا حتي در افراد ادميان نيز چنين نيست.). اما اختلاف بزرگ نيست، بلكه چنان است كه باز بيكديگر هماننداند. البته چيزهاي دگرگون شونده، ممكن نيست كه يكي با ديگري همانند شود بي انكه با ان يكي شود، اما چون دگرگونيها داراي شكلهاي بسياراند، جانوران نيز شكلهايي فراوان دارند و بسيارند و نه در شكل بيكديگر هماننداند و نه در روش زندگي و نه در انديشه، و اين بعلت دگرگونيهاي متعدد انهاست. با وجود اين همه انها بوسيله يك چيز زنده اند، ميبينند و ميشنوند و نيروي انديشه ديگر خود را نيز همه از همان يك چيز دارند.
5-و اين(اصل نخستين) جسمي است هم ازلي هم مرگ ناپذير. اما چيزهاي ديگر برخي پديد ميايند و برخي از ميان ميروند.
6-اما اين بنظر من ساده ميرسد، كه ان چيز(هوا) هم بزرگ است و نيرومند، هم ازلي است و مرگ ناپذير و هم بسيار داناست.
وي همچنين درباره توصيف مفصل، شريانها و رگهاي پيكر ادمي سخن گفته است.

ادامه دارد

بدرود

2005-11-18T08:05:00.000-08:00

با درود

مکتب اتومیان – بخش آخر

نظريه شناخت

در نزد اتوميان، احساس به شكلهاي گوناگون ان، برپايه نظريه مكانيكي انان درباره اتومها استوار است. بطور كلي احساس از نظر انان نسبي است، و بدينسان واقعيتي كه شناخت ان، از راه حواس دست ميدهد نيز بايستي نسبي باشد، وهمه واقعيت را در بر ندارد. از انجاكه احساس، تاثير اتومهاي چيزها و شكلهاي و حالات گوناگون انها در پيكر ماست كه خود نيز مركب از اتومهاست، بنابراين هرگونه احساسي بستگي دارد به چگونگي ساختمان تن ما(مثلن يك بيمار بدليل برهم خوردن تعادل اتومهايش شيرين را تلخ حس ميكند و...) و نحوه تاثير سيلانهايي كه از اشيا همواره بيرون ميريزد بر اتومهاي حواس و انديشه ما و بدينسان واقعيت عيني يك چيز درخود، از راه حواس بتنهايي بدست نميدهد؛ چنانكه در بند4 گفته « ما در واقع هيچ چيز را دقيقن درك نميكنيم، بلكه تنها انچه را كه مطابق با ساختمان تن ما ديگرگون ميشود، و چيزهايي كه در ان داخل ميشوند و يا در برابر ان مقاومت ميورزند.» اما اين نشانه ان نيست كه انان امكان شسناخت عيني را منكر شده يا شناخت حسي را انكار كنند.( اين البته واكنشي بوده به نظريات پروتاگوراس سوفيست كه مطابق ان هرگونه تصويرذهني حقيقي است.) اكنون به مرحله دوم نظريه شناخت اتوميان بخصوص دموكريتوس ميرسيم؛ سكتوس امپيريكوس گزارش ميدهد: «... وي ميگويد كه دوگونه شناخت وجود دارد، يكي بوسيله حواس و ديگري از ره انديشه دست ميدهد، و انرا كه از راه انديشه است، اصيل يا پاكزاد مينامد و به ان شايستگي اعتماد در داوري درباره حقيقت نسبت ميدهد، اما انرا كه از راه حواس دست ميدهد‹تيره يا ناپاكزاد› نام ميدهد و انرا از خطاناپذيري در تشخيص انچه حقيقي است محروم ميسازد، و به روشني ميگويد ‹ دو شكل شناخت وجود دارد: پاكزاد(اصيل) و تيره(ناپاكزاد). اينها همه به ناپاكزاد تعلق دارند: بينايي، شنوايي، بويايي، چشايي، پسايي. اما شناخت از اينها جدا و ممتاز است... هنگاميكه نوع تيره نميتواند انچه را كه كوچكترين شده است، ببيند، يا بشنود، يا ببويد، يا انرا با پسودن احساس كند.›(بند6) بدينسان بنظر اين مرد نيز، عقل معيار شناخت است كه وي انرا ‹شناخت اصيل› مينامد.» از سوي ديگر مهم است كه دموكريتوس، نه تنها شناخت حسي را بي ارزش و بيهوده نميداند، بلكه انرا نخستين وسيله و افزار شناخت عقلي ميشمرد، پيش از هرچيز، سرچشمه هرگونه اگاهي و شناخت براي ادمي، همان ادراكهاي حسي اوست. معرفت حسي ميتواند بي ياري معرفت عقلي دست دهد، اما شناخت عقلي هرگز بدون ادراك حسي حاصل نتواند. در اين مورد گفته اي از فيلسوف وجود دارد كه انرا تاييد ميكند. در اين جمله ها گويي حواس در برابر سرزنشهاي عقل و انديش9ه و خودبيني انها، از خود دفاع ميكند و نشان ميدهد كه بي همكاري و ياري انها، عقل دست و پاي در بند و ناتوان خواهد بود. پس روي به عقل ميكنند و ميگويند: « اي انديشه بيچاره! يقينهاي خود را از ما بدست مياوري و باز ميخواهي ما را زير پا كني. سرنگوني ما سقوط توست. بند32»

اخلاق

انچه بيش از همه از گفته هاي دموكريتوس باقيمانده، سخنان و انديشه هاي فلسفي او درباره اخلاق، زندگي، سرنوشت و رفتار ادمي در اين جهان است. در نظام اخلاقي وي، معيار درست رفتار و كردار، همواره تفكر و عقل و ارزش و پرورش انهاست. براي دموكريتوس، برترين خير، نيكبختي فردي و اجتماعي انسانهاست. اما سرچشمه نيكبختي هر كسي در درون خود وي نهفته است، اين سرچشمه در روح اوست.
توضيح: در يونان باستان به دو گونه سرنوشت اعتقاد داشتند: يكي سرنوشت فردي كه از ان به دايمون(Daimon) تعبير ميكرده اند كه نيرويي ناديدني و روحي است كه هر فردي از ان بهره مند است و ميتواند براي او هم سودمند(يو دايمونيا) و هم زيانمند(دوسدايمونيا) باشد. اما خود اين نيرو نه سودمند و نه زيانمند است، و هر دو شكل فعاليت ان بستگي به چگونگي كاربرد ان دارد. دومين تعبير براي بخت و سرنوشت در يوناني واژه توخه(Tuxe) است. اين كلمه نمودار سرنوشت نوعي و همگاني است و ان نيز ميتوتند نيك(يوتوخيا) يا بد(دوستوخيا) باشد. اما در شكل دوم اين واژه ها، نيكبختي و بدبختي همگاني و عام است، بدين معني كه نيك و بد ان به اختيار و انتخاب فرد نيست.
ميتوان گفت كه دموكريتوس تعبير اولي را درمورد بخت داشته است. البته عامه يونانيان اين دايمون را چيزي از جهان ديگر و بخواست خدايان ميدانسته اند(سقراط هم ادعا ميكرد از اين دايمون برخوردار است و به او الهام ميكند.) اما براي دموكريتوس اين نيرو يكپارچه و همگاني انسانيست و انسان ميتواند ازادانه انرا بكار اندازد و به پيروي از انديشه درست و خرد انرا سودمند سازد و نيكبخت شود و يا اسير شهوتها و غرايز لگام گسيخته كشته و بدبخت شود.
از انديشه هاي درخشان دموكريتوس، مسئله زندگاني اجتماعي و سياسي انسانها و مسئوليت در برابر ان است، بنظر وي بهتريت شكل حكومت و دولت، حكومت و فرمانروايي خلق(دموكراسي) است، زيرا زندگي درست و ازاد كه در شان انسانهاست، تنها در كشوري ازاد كه خلق ان، خودشان فرمانروايان انند، امكانپذير است.

آدمي و تكامل زندگي او

از مهمترين كوششهاي فلسفي ناب و پرارزش دموكريتوس، نظريات او درباره پيدايش زندگي اجتماعي ادمي و تمدن و فرهنگ او و تكامل و گسترش ان است. تا انجا كه از منابع موجود پيداست، وي نخستين متفكر و فيلسوف تاريخ است كه در اينباره انديشيده است. در زير تكه اي از كتاب ‹نظام جهاني كوچك› در گزارشي از هكاتايوس-شاگرد مكتب اتوميان- نقل ميشود: «درباره انسانهايي كه در اغاز امدند، گفته ميشود كه ايشان بيسامان بودند و زندگي به شيوه جانوران داشتند. در هرسو پراكنده بودند و به جاهايي كه در ان خوراك يافت ميشد، ميكوچيدند و از ريشه هايي كه بيشتر در دسترسشان بود و نيز از ميوه هاي درختان خودرو، خود را تغذيه ميكردند. چون معرض حمله جانوران درنده قرار ميگرفتند، به ياري يكديگر ميشتافتند، زيرا اينرا از راه سود مشترك خود اموخته بودند، و چون در اثر ترس باهم گرد امده بودند، اندك اندك با شكل و سيماي يكديگر اشنا شدند. اما از انجا كه اوازهايشان نامفهوم و پريشان بود،اندك اندك كلمات را بر زبان اوردند و باهم نشانهايي براي هر چيزي معين كردند و بدينسان براي خود دريافتي از همه چيز را ممكن ساختند. در حاليكه چنين گروههايي بر همه بخش مسكون زمين پديد امدند، همه داراي زباني هماواز نبودند، زيرا گروههاي منفردي بر اثر شيوه سخن گفتن خود باهم گرد امده بودند.بنابراين همه گونه شيوه هاي ممكن سخن گفتن و زبانها وجود داشت. و اين گروههايي كه براي نخستين بار گرد امده بودند، نياكان همه خلقها شدند. انسانهاي نخستين، چون هنوز هيچ كشفي سودمند براي زندگي انجام نگرفته بود، هستي پرنگراني و رنجباري را ميگذراندند، بي هيچگونه تنپوش يا اشنا با خانه و احشام و بكلي بيخبر از هرگونه خوراكي كه بوسيله كار ميتوان بدست اورد. و نيز چون با وارد كردن ميوه ها از صحرا هنوز اشنا نبودند، هيچگونه ذخيره اي هم براي هنگام نيازمندي، گرد نياورده بودند. بنابراين بسياري از ايشان در فصل زمستان از سرما و نيافتن چيزي براي خوردن، از ميان ميرفتند. در نتيجه اندك اندك ايشان از را ازمايش، هوشمند ميشدند، در زمستانها به سوراخها پناه ميبردند و از ميوه هايي كه ميشد اندوخت، براي خود نگهداري ميكردند. هنگاميكه بكاربردن اتش و ديگر چيزخهاي سودمند يكي پس از ديگري كشف شدند، سپس هنرها و پيشه ها و ديگر چيزهايي كه زندگي گروهي طلب ميكرد،پديد امدند. بر روي هم نيازمندي در همه موارد، اموزگار ادميان بوده است كه بنابر طبيعت اشيا، شناسايي چيزها را به جانوري نشان ميدهد كه ساختمان طبيعي شايسته اي داراست و در هر مورد ياوران و همكاراني چون: دستها، عقل و روح دارد.»[!!!!!!!!!!!!!!!!]

تابعد

بدرود

2005-11-08T14:26:00.000-08:00

با درود فراوان
مکتب اتومیان – بخش6

پيدايش جهان

ديوژنس لائرتيوس گزارش ميدهد كه: «لوكيپوس ميگويد كه كل نامحدود است، چنانكه پيش از اين گفته شد، و از ان بخشي پر است و بخشي تهي... از اينها جهانهاي بيشماري پديد ميايند و دوباره در انها منحل ميشوند. جهانها چنين پديد امدند، اجسام بسياري با همه گونه شكلها، پس از بريده شدن از نامحدود، در فضاي تهي به حركت درامدند، انگاه در هم انبوه شدند و چرخشي گردابي را پديد اوردند و در ان، درحاليكه به هم برميخوردند و به همه نحوه ها ميچرخيدند، اغاز به جداشدن كردند، همانندها از همانندها. اما چون در اثر انبوهي شماره انها، ديگر نتوانستند به تعادل بچرخند، انها كه لطيف بودند، به فضاي تهي پيراموني گراييدند، چنانكه گويي غربال شده اند؛ درحاليكه بقيه‹باهم ماندند› و چون بهم پيچيده بودند، دستجمعي با يكديگر به چرخش درامدند و نخستين منظومه كره شكل را ساختند. اين منظومه مانند غشايي جداماند و همه گونه اجسام را دربرداشت. اما همچنانكه اينها در اثر مقاومت مركزي ميچرخيدند، ان غشاي پيراموني نازك ميشد، در حاليكه اتومهاي بهم چسبيده، در اثر تماس با گردش گردابي، باهم جريان مييافتند. بدينسان زمين پديد امد، درحاليكه اتومهاي به مركز حمل شده باهم ميماندند. بازهم غشاي پيراموني در اثر جذب اجسامي از بيرون، بزرگتر ميشد، و همچنانكه با حركت گردابي ميچرخيد با هر چه در تماس ميامد، انرا در خود ميكشيد. برخي از اين اجسام درهم پيچيده، تركيبي را ساختند كه نخست آبدار و گل الود بود، اما همانگونه كه با چرخش گردابي كلي ميچرخيدند، خشك شدند و اتش گرفتند و خميره ستارگان را تشكيل دادند... همانگونه كه جهان پديد امده است، به همانسان نيز افزايش ميابد، كاهش ميگيرد و از ميان ميرود، به حكم جبر، كه وي چگونگي انرا اشكار نميسازد.» گزارش ديگري از آيتيوس در كتاب نظام جهاني بزرگ ميگويد: «جهان كه شكلي از هرسو گرد دارد، بدينسان تشكيل شد: اجسام تقسيم ناپذيري كه حركت انها بي نقشه پيشين و تصادفي است، همواره با سرعتي هر چه بيشتر در حركت بودند، و از انها بسياري كه داراي شكلها و بزرگيهاي گوناگون بودند، بهم گرد امدند. همچنانكه اينها در يكجا درهم انبوه شده بودند، انهايي كه بزرگتر و سنگينتر بودند، همه بسوي پايين ته نشين شدند؛ اما همه انهايي كه كوچك و گرد و صاف و لغزان بودند، در اثر بهم برخورد اتومها، به بيرون پرتاب شده و به فضاي بالا رانده شدند. همچنانكه نيروي ضربه دار براي بيرون راندن انها به فضاي بالا قطع شد و ديگر ضربه اي انها را به فضاي بالا نميراند، و چون ديگر مانع داشتند كه ته نشين شوند، به جاهايي رانده شدند كه ميتوانستند انها را بپذيرند. اينها(اتومهاي) پيراموني بودند و انبوهي از اجسام در انجا در اطراف يافت ميشدند، كه با يكديگر درهم پيچيده اند و بعلت وضع دايره مانند خود اسمانها را پديد آوردند. اما اتومهايي كه داراي همين خميره بودند(اما از جهات ديگر مختلفند) همچنانكه به فضاي بالا پرتاب ميشدند، گوهر ستارگان را تشكيل دادند. انبوه اجسام بخار شده، با هوا برخورد كرد و انرا بيرون راند. چون اين هوا در اثر حركت بصورت باد درامد و ستارگان را با خود دربرگرفت، اينها را همراه خود در دايره اي بهر سو ميكشانيد و حركت دايره وار كنوني خود را نگهداشت. سپس از توده هاي ته نشين شده، زمين پديد امد. و از انها كه به فضا رانده شده بودند، آسمان، آتش و هوا پديد امد. اما از انجا كه هنوز ماده بسياري در زمين جمع مانده بود، همچنانكه زمين در اثر ضربات باد و جريانهاي هوايي كه از ستارگان ميامد، متراكم ميشد، همه شكلهاي كوچكپاره ان نيز زير فشار سخت جاي گرفت و طبيعت مرطوب(اب) را پديد اورد.» از گزارشات بالا باتوجه به اختلافاتي كه باهم دارند ميتوان چنين برداشت كرد كه؛ نخست، پيش از اينكه هيچيك از پديده هاي هستي كنوني، بوجود امده باشند، توده اي انبوه و انباشته از اتومها، مانند توده ابري بي پايان كه همه امكانهاي هستي را در خود داشته است، ديده ميشود. سپس در لحظه اي معين، انبوهي از اتومها، داراي اشكال گوناگون، در فضاي تهي بي پايان بحركت در ميايند و بصورت گردابي به چرخش در ميايند و سپس اتومهايي كه در شكلهاي انها همانندي و تناسب و در نتيجه امكان بهم پيوستن وجود داشت، از ديگر اتومها جدا گشته و به چرخش گردابي خود ادامه دادند و بعلت تناسب بين شكلهايشان و نيز در اثر برخورد، بهم چسبيده و منظومه يا تركيب كره شكل ساختند و ... ستارگان و ... تشكيل گشت.
اكنون اين پرسش بميان ميايد كه چه چيزي انگيزه چرخش و حركت گردابي در آغاز شد؟ لوكيپوس انرا جبر و ضرورت(نه خدا!) ميداند كه همه چيز در هستي(حتي خدا!) بعلت ان پديد ميايند. وي خود را نيازمند يك انگيزه غير مادي و مجرد براي حركت اتومها نميبيند، زيرا وي و دموكريتوس، حركت را جاويدان و ازلي ميدانستند و به تكاپويي نيرومند و هميشگي باور داشتند. بعقيده دموكريتوس: «همه چيز موافق با ضرورت پديد ميايد و چرخش گردابي علت پيدايش همه چيزهاست كه وي انرا جبر مينامد.» خود لوكيپوس گويد: «هيچ چيز بتصادف پديد نميايد، بلكه همه چيز بع يك علت و بضرورت روي ميدهد.» همچنين انها به وجود جهانهاي بيشمار اعتقاد داشته كه در فضاي تهي بي پايان پراكنده اند، كه برخي در كمالند و برخي در كاهشند.

روح، احساس و ادراك

براي اتوميا چنانكه ديديم، تنها دوچيز اصالت دارد: اتمها و خلا. هر پديده ديگري در جهان بايد از اين ديدگاه داوري گردد و انچه كه انگيزه پيدايش پديده هاي گوناگون هستي ميشود، اختلاف ذاتي خود اتمها، يعني شكل، ترتيب و وضع انهاست. چيزهاي جهان نيستند جز كميتهاي گوناگون از اتومها و بدينسان كيفيات و صفات اشيا نيز نتيجه چگونگي تركيب كمي اتومهاي انهاست. آيتيوس گزارش دهد: «... يك چيز بوسيله اختلاف اتومهاي ان در شكل، ترتيب و وضع انها گرم و اتشين ميشود، يعني هنگاميكه از اتومهاي نوكدار، و لطيفپاره و انها كه در وضع همانندي هستند، تشكيل شده است و برعكس، هنگامي يك چيز سرد و ابگون ميشود كه اتومهاي ان ضد اينها باشد، و برخي روشن و درخشان و برخي تيره و تاريكند.» در اينجا ادراك هستي نزد انسان پيش ميايد. اگر كيفيات گوناگون، اعراض وارد بر اتومها باشند، ايا نميتوان گفت كه ادراك حسي در انسان نيز تابع همان اعراض و بنابراين اعتباري و نسبي است؟ آيتيوس گزارش دهد: «ديگر فيلسوفان معتقدند كه صفات محسوسات جزو طبيعت انهاست، اما دربرابر ان لوكيپوس و... انها را تعينات ناشي از عادت معمول ميدانند، يعني تاثرات ما و اعتقاد ناشي از انها، هيچ چيز حقيقي و هيچ چيز ادراك پذير نيست، جز عناصر نخستين، يعني اتومها و خلا. اينها بتنهايي، طبيعت ذاتي اند، اما چيزهاي مركب از اينها كه در وضع و ترتيب و شكل با يكديگر اختلاف دارند، عرضي اند.» دموكريتوس، برپايه نظريه كلي اتومي، احساس، تفكر و تصور را نيز نتيجه برخورد و تماس اتومها با ندامهاي حسي ميداند. تفكر هنگامي روي ميدهد كه روح از لحاظ تركيب و اميختگي، اتومهايش در حد تعادل و به اندازه هاي درست قرار دارد(وي روح را نيز مركب از اجسام مادي ميداند.). هنگاميكه چيزهاي بيروني بنحوي بر تن ما تاثير ميكنند، يعني اتومهاي اشيا(بنظر اتوميان از اجسام همواره اتومهايي به سمت فضا منتشر ميشود.) با اتومهاي درون پيكر ما در تماس ميايند، يكي از احساسها روي ميدهد، بنابراين حسيات خارجي تابع نحوه تاثر ما از انهاست. همه جانداران داراي همان تاثرات حسي نيستند، بلكه انچه براي يكي شيرين است، براي ديگري تلخ و تند و... است.
روح نيز بعقيده لوكيپوس از اتومها ساخته شده و از آتش است و درميان بيشمار شكلهاي گوناگون اتومها، روح از اتومهاي ‹كره شكل› ساخته شده است كه در عين حال اتش نيز از انها تركيب يافته است، زيرا اينگونه اشكال بيشتر از ديگران ميتوانند در چيزها نفوذ كنند و چيزهاي ديگر را بحركت دراورند.بعقيده اتوميان، تنفس معيار زندگيست. درحاليكه فضاي بيروني تن را بهم فشار ميدهد و اتومهيي كه به موجود حركت ميدهند، بيرون ميراند(بازدم)، از سوي ديگر از راه تنفس، اتومهايي داراي همان شكل از بيرون وارد بدن ميشود و بدينسان از انحلال اتومهاي موجود در بدن جلوگيري ميكند.

ادامه دارد...
بدرود

2005-10-23T12:33:00.000-07:00

با درود فراوان

مکتب اتومیان – بخش5

صفات اتومها و تشكيل اشيا

اكنون بايد ديد ويژگيها و صفات اتومها چيست و چگونه چيزهاي مركب و گوناگون را تشكيل ميدهد. گزارشي از ارسطو نقل ميكند: «لوكيپوس و شاگردش دموكريتوس ميگويند كه عناصر عبارتند از پري و تهي و انها را هستنده و ناهستنده مينامد. از ايندو، هستنده پُر است و سخت، و ناهستنده تهي است و سست؛ ميگويند كه ناهستنده بهيچ روي كمتر از هستنده وجود ندارد، درست همانگونه كه خلا كمتر از جسم وجود ندارد و ايندو بعنوان ماده(هوله-هيولي) علتهاي اشياء اند. درست مانند كسانيكه گوهر اصلي(آرخه) را يكي ميدانند و چيزهاي ديگر از دگرگوني ان پديد ميايند... اينان نيز ميگويند كه اختلاف در ميان انها(اتومها) علل چيزهاي ديگر ميباشند. ايشان معتقدند كه ايا اختلافها در سه چيز است: شكل(اِسخما)، ترتيب(تاكسيس) و وضع(ثِسيس). و ميگويند كه هستنده ها فقط در صورت، تماس باهم و گرايش اختلاف دارند و از اينها صورت،شكل است، تماس باهم، ترتيب است و گرايش، وضع است. چنانكه A با N در شكل و AN با NA در ترتيب و Z با N در وضع اختلاف دارند.» بنابراين ويژگي اتومها در سه چيز است كه شكل، ترتيب و وضع انها باشد. در مورد اشكال اتومها در منابع دست اول اشاره اي نمييابيم ولي گزارشي از كيكرو(سيسرو) فيلسوف و سخنور و سياستمدار مشهور رومي ميگويد: «بعقيده دموكريتوس و لوكيپوس... اجسام كوچكي وجود دارند كه برخي صاف، برخي خشن، برخي گرد و برخي گوشه دار و قلاب مانند و برخي منحني و همچنين محدبند.» بدينسان وجود اشكال گوناگون در اتومها و حركت پيوسته انها وسيله تركيب انها باهم و تشكيل چيزهاي بيشمار ميشود. ارسطو ميگويد: «دموكريتوس و لوكيپوس ميگويند كه همه چيزهاي ديگر از اجسامي تقسيم ناپذير تركيب شوند و اينها(اتومها) در شماره و شسكل نامحدودند. و ايشان شكلها را فرض ميكنند و دگرگوني و پيدايش را نتيجه انها ميدانند، و پيدايش و تباهي در اثر بهم گرد امدن و پراكندن انها روي ميدهند و دگرگوني در اثر ترتيب و وضع انها روي ميدهد. و از انجا كه حقيقت را در پديده ها مييافتند و پديده ها متضاد و در شماره نامحدودند، ايشان نيز شكلها را در شماره بي پايان ساختند، چنانكه در اثر دگرگوني در تركيبها، يك چيز نسبت به اين و ان چيز ديگر، متضاد بنظر ميرسد و جاي خود را با افزوده شدن اندكي بر تركيب ان، تغيير ميدهد و در اثر تغيير جاي تنها يكي از اتومها، كاملن چيز ديگري نمودار ميشود. زيرا ازهمان حرفهاي الفبا، هم تراژدي و هم كمدي پديد ميايد.» نكته مهم در اينجا اينست كه براي اتوميان كيفيت و چگونگي اشيا زاييده كميت اتومهاي متشكله ان، است و دگرگوني در كميت به تغيير در كيفيت ميانجامد.(اينرا شيمي جديد تاييد كرده است. البته قابل قياس نيست.) اكنون بايد ديد، اين اتومهاي داراي اختلافهاي اصلي در شكل، ترتيب و وضع، از چه راهي و به چه وسيله اي چيزهاي مركب را تشكيل ميدهند، نخست بايد دانست كه حركت، از نظر لوكيپوس، صفت ذاتي اتومهاست. و چنانكه ارسطو ميگويد:«استاد و شاگرد به تكاپوي هميشگي معتقدند و ميگويند حركت جاوداني است. اما اينكه چرا چنين است و اگر هم چنين باشد علت ان چيست، سخني نگفتند.» پس حركت اتومها يك ضرورت و جبر است كه در اثر برخورد انها با يكديگر افزايش ميابد و سرانجام اين برخورد منتهي به تجمع و تشكيل اجسام ميشود. چنانكه سيمپليكيوس گزارش ميدهد: «اين اتومها كه در خلا بي پايان از يكديگر جدا هستند و از راه شكل، بزرگي، وضع و ترتيب باهم فرق دارند، در فضاي تهي در حركتند و در حال پيش زدن از يكديگر بهم گرد ميايند. برخي در مسيري تصادفي پراكنده ميشوند و برخي در اثر همانندي شكل، بزرگي، وضع و ترتيب انها، درهم پيچيده ميشوند و باهم ميمانند و بدينسان پيدايش چيزهاي مركب بدنبال ميايد.»

ادامه دارد...

بدرود

2005-10-15T13:32:00.000-07:00

با درود

مکتب اتومیان – بخش4

جهانبيني اتوميان

پيدايش نظريه اتوم در پهنه تفكر يوناني تصادفي نيست. پيدايش انديشه ها و جهانبينيهاي گوناگون، مانند ديگر پديده هاي هستي، داراي همبستگي است و زاييده يك رشته انگيزه ها و علل پيچيده و بهم پيوسته است، اندشه ها ميتوانند انگيزنده پيدايش انديشه هاي جديد شوند. هريك از جهانبينيهاي فلسفي و علمي، به نوبه خود پرسشهايي به ميان مياورند كه نشاندهنده نارساييها و كمبودهاي انند و بايد در پهنه گسترش و پيشرفت تمگر، بار ديگر از نو طرح گردند و در كوشش عقلي ديگري پاسخهاي نوي بيابند. به انديشه ها دوباره انديشيدن سنت تفكر و كوشش عقلي ادميان است. پاسخهايي تازه اي كه در اين پهنه داده ميشود، در واقع پركننده فضاهاي تهي است كه از فلسفه ها و انديشه هاي پيشين به ميراث مانده است. پيدايش نظريه اتوم در تاريخ گسترش تفكر فلسفي يوناني از اين قاعده ها بيرون نيست.
لوكيپوس پايه گذار نظريه اتوم، چنانكه ديديم، از وابستگان به مكتب پارمنيدس بوده است(به شهادت ثئوفراستوس) و وي نخستين انگيزه هاي فلسفي خود را از انديشه هاي مكتب الئا گرفته و كوشيده دشواريها و موانع انرا برطرف سازد همانطوريكه پيش از وي امپدوكلس و آناكساگوراس بدين جهت كوشيده اند. در زير گزارشي از سيمپليكيوس درباره لوكيپوس اورده ميشود: «لوكيپوس از الئا يا ميلتوس كه وابسته به مكتب پارمنيدس بوده است، درباره هستنده ها همان راه او و كسنوفانس را نرفت، بلكه راه مخالف را پيمود، زيرا در حاليكه انان، كل را يكتا، نامتحرك، نازاييده و محدود ميشمردند و حتي با جستجوي ناهستنده نيز موافق نبودند، لوكيپوس عناصري نامحدود و همواره در جنبش، يعني اتومها را فرض كرد و شماره بي پايان از شكلهاي انها، زيرا از يكسو دليلي نيشت كه از برخي شكلها بايد از شكلهاي ديگر موجود باشد و از سوي ديگر مشاهده كرد كه پيدايش و دگرگوني در اشيا وقفه ناپذير است. وي همچنين پنداشت كه هستنده(to on) بيشتر از ناهستنده(to me on) يافت نميشود، و هر دو انها يكسان علل چيزهاي پديد امده اند. از انجاكه وي ماهيت اتومها را فشردگي و پري تصور ميكرد، چنين گفت كه انها هستنده اند و در تهي يا خلا شناورند كه وي انرا ناهستنده ناميد و گفت كه كمتر از هستنده وجود ندارد.» گرارش دوم از ارسطوست كه ميگويد: «لوكيپوس و دموكريتوس در بيشتر موارد، درباره همه چيز، با يك روش و نظريه داوري كردند و آغاز كا را، آنچه بنابر طبيعت مقدم است پذيرفتند. زيرا بعضي از پيشينيان معتقد بودند كه هستنده به ضرورت يكتا و نامتحرك است، زيرا خلا ناهستنده است، اما حركت بي فضاي تهي، جدا از هستنده نميتوانست باشد، بي چيزي كه انها را ازهم جدا كند. اما لوكيپوس معتقد بود كه وي دلايلي دارد كه، در حالي كه موافق حواس است، نه پيدايش يا تباهي، نه حركت و كثرت هستنده ها را نفي ميكند. وي تا اينجا با جهان پديده ها موافق امد. با هواداران مكتب يكتايي اين توافق را كرد كه حركت بدون فضاي تهي ممكن نيست، زيرا هستنده به معناي دقيق، يكپارچه پري است. اما اين هستنده يكي نيست، بلكه در شماره بي پايان است و بعلت كوچكي حجمش ناديدني است. اينها در خلا شناورند و چون گردهم ميايند، پيدايش را ميسازند، و چون پراكنده ميشوند، تباهي روي ميدهد.» در ايندو گزارش كه عقايد بنيادي لوكيپوس عرضه ميشود، پيدايش نظريه اتوم بنحوي فشرده بيان ميگردد. وي براي توضيح چگونگي هستي اشيا و نيز اصل نخستين(آرخه) انها، نخست از شيوه سنتي فيلسوفان ميلتوس پيروي ميكند و نظريه خود را با توجه به دشواريهاي نظريات قبلي ارائه ميدهد. دو چيز در اين ميان مشخص كننده فلسفه اوست، اول اعتقاد به وجود هسته ها يا واحدهاي بسيار كوچكي كه بهمين علت از دايره حواس ما بيرونند و هريك از انها كه واحدي مستقل و تقسيم ناپذير است، در عين حال سفت و فشرده و پر است. اين هسته ها بعلت تقسيم ناپذيري يا تجزيه ناپذيري اتوم يعني تقسيم ناپذير ناميده ميشود. هر يك از اينها براي لوكيپوس هستنده يا گائن بمعناي واقعي و حقيقي اين واژه است. اما از سوي ديگر دربرابر اين هستنده هاي بيشمار كه هريك پري و فشردگي مطلق است، يك خلا يا فضاي تهي وجود دارد و انرا ‹ناهستنده› مينامد و انرا به همان اندازه موجود ميداند كه اتومها را. بديگر سخن ناموجود بهمان اندازه هست كه موجود. پس هستي بدون هريك از ايندو، يعني اتوم و خلا، تصورناپذير است و اين اتومها، يعني اين پريهاي مطلق تجزيه ناپذير، در فضاي تهي، يعني جاييكه ميتوان تصور كرد اتومها در ان از يكديگر جدا ميشوند، در حركت هميشگي و شناورند. اما اين اتمها در شماره بي پايانند و همچنين در شكلهايشان. و اتومها و خلا بيك ميزان علل و انگيزه پيدايش و تباهي چيزها ميباشد، بدينسانكه هرگاه اين اتومهاي شناور در خلا بهم گرد ميايند يا بهم ميپيوندند، چيزي يا چيزهايي پديد ميايند و چون بار ديگر ازهم جدا و پراكنده ميشوند، فنا يا تباهي و از ميان رفتن چيزها روي ميدهد. ضربه ويران كننده اي كه لوكيپوس بر بنياد فلسفه الئا وارد اورد و نشانه گستاخي عقلي اوست، اعتقاد به وجود خلا است زيرا برخلاف عقيده فيلسوفان الئا، وجود حركت را در هستي نميتوان انكار داشت، اما چون حركت بي فضاي تهي، جدا از هستنده ها ممكن نيست، پس بايد چنين فضاي تهي موجود باشد كه حركت در ان انجام گيرد، هرچند كه وجود اين خلا بمعناي هستي اتومها كه يكپارچه و پري است، نميباشد و بدين علت انرا ناهستنده مينامد، اما اين ناهستنده درست به همان اندازه از هستي برخوردار است كه اتومها. هستنده بمعناي دقيق كلمه يكپارچه و پر يعني جسم است. اما خلا چنين نيست، يعني جسم نيست، پس به اين اعتبار هستنده نيست، اما به اعتبار ديگر، يعني چيزي كه اتومها را از يكديگر جدا نگه ميدارد، يا فاصله هاي ميان انهاست، وجود دارد، و از لحاظ اشتراك در مفهوم هستي به همان اندازه اتومها، يعني هستنده ها، تصور پذير است.

ادامه دارد...

بدرود

2005-10-08T10:26:00.000-07:00

با درود بيكران

مکتب اتومیان – بخش3

دموكريتوس (Demokritos)
«اين مرد به نظر ميرسد كه درباره همه چيز انديشيده است. ارسطو»

زادگاه وي شهر آبدارا بوده است. سال دقيق تولدش معلوم نيست، اما بنابر نقل ديوژنس لائرتيوس، فيلسوف در كتاب مشهور خود، يعني نظام جهاني كوچك گفته است كه، هنگاميكه آناكساگوراس مردي سالخورده بود، وي جواني بوده است چهل سال كوچكتر از او، و چون ميدانيم كه آناكساگوراس به سال 500پ.م زاييده شده بود، بنابراين ميتوان سال تولد دموكريتوس را درحدود 460پ.م قرار داد. از سوي ديگر بنابر گزارش ديوژنس، وي عمر درازي كرده و در هنگام مرگ صدونه ساله بوده است و بدينسان سال مرگش درحدود 380پ.م قرار دارد. درباره زندگي و رويدادهاي عمر دموكريتوش، گزارشات فراوان در دست است كه جز اندكي از آنها، بقيه همه افسانه و ساختگي است و اصالت تاريخي ندارد. اما انچه ميتئان پذيرفت اين است كه وي در جواني با لوكيپوس برخورد كرده و در نزد وي چيزها آموخته است و شايد با آناكساگوراس نيز روبرو شده باشد، چرا كه در گفته هايش به وي اشاره شده است. رويدا مهم در زندگي وي، سفرهاي فراواني است كه وي به كشورهاي ان دوران، در جستجوي دانش و گرد آوردن داانستنيها كرده بود. وي در جواني، ميراث پدري را به برادرانش بخشيد و سهم خود را به پول نقد دريافت داشته و با ان به سفر پرداخت. گفته ميشود وي نخست به مصر رفت و سپس به بابل و در پايان به ايران نيز سفر كرد. وي پس از پنج سال جخانگردي به زادگاهش برگشت و در انجا بقيه عمر را به نوشتن و آموزاندن پرداخت. دموكريتو مردي بسيار پرخوانده و پرآموخته بوده است و از لحاظ جامعيت و چيره دستي در شاخه هاي گوناگون دانش، وي را ميتوان در دوران باستان، تنها با ارسطو برابر دانست، كه در نوشته هاي خود فراوان بوي اشاره ميكند و حتي گفته ميشود كتاب جداگانه اي درباره فلسفه وي نوشته بوده است كه جز تكه هايي از ان، نقل شده در اثار ديگران، در دست نمانده است.

نوشته هاي دموكريتوس

دموكريتوس برخلاف استاد خود، متفكري بسيار پركار و پرنويس بوده است و نشانه جامعيت و احاطه حيرت انگيز وي در رشته ها و شيوه هاي دانشهاي گوناگون است. اما بدبختانه، از همه اين گنجينه بيمانند هيچ چيز از دستبرد زمان و نيز قدرناشناسي و بي اعتنايي نسلهاي بعدي، جز نام نام كتابها و رساله هاي او، باقي نمانده است. به گفته ديوژنس، ثراسولوس، محقق رومي، در سده اول ميلادي كه در كتابخانه اسكندريه به تدوين كتابها اشتغال داشت، و پيش از همه تدوين كننده نوشته هاي افلاتون بشمار ميرود، همچنين نوشته هاي دموكريتوس را مدون كرده بود، به اين شيوه كخه انها را در تترالوگيها، يعني مجموعه چهارتايي از رساله يا كتابها، گرد اورده بود. مجموعه نوشته هاي دموكريتوس را وي در سيزده تترالوگي قرار داده است كه همه انها برروي هم پنجاه و دو رساله و كتاب را در بر داشته است. اين نوشته ها در زير پنج عنوان اصلي جاي داشته اند: 1- اخلاقيات (شامل دو تترالوگي) 2- فيزيك يا مباحث طبيعت 3- رياضيات 4- موسيقي 5- موضوعهاي فني.
اما بزرگترين كتاب دموكريتوس، ميكروس دياكوسموس است كه كه فيلسوف اصول عقايد خود را درباره هستي و پيدايش جهان و نظريه اتوميسم در ان عرضه كرده است. اما بدبختانه آنجه از اين كتاب و نوشته هاي ديگر دموكريتوس براي ما باقي مانده، كفته ها يا تكه هايي است كه پراكنده در منابع متعدد كه همه را ديلز در كتاب خود گرد اورده است.

تكه هايي از نوشته هاي دموكريتوس

1- ترتيوگِنيا(عنوان الاهه هوشمندي وعقل و بمعني سه زايش). از هوشمندي اين سه چيز پديد ميايد: انديشه نيك، سخن نيك و كردار نيك.
2- كام و ناكامي دو معيارند براي انچه سودمند و انچه ناسودمند است.
3- بدينسان اين سخن اشكار ميسازد كه ما درباره حقيقت هيچ چيز، چيزي نميدانيم.
4- ما در واقع هيچ چيز را دقيقن درك نميكنيم، بلكه تنها انچه را كه مطابق با ساختمان تن ما ديگرگون ميشود، و چيزهايي كه در ان داخل ميشوند و يا در برابر ان مقاومت ميورزند.
5- اكنون اينكه ما درواقع ادراك نميكنيم كه هر چيزي چگونه هست يا نيست، بارها و به هر شيوه روشن شده است.
6- دو شكل شناخت وجود دارد: پاكزاد(اصيل) و تيره(ناپاكزاد). اينها همه به ناپاكزاد تعلق دارند: بينايي، شنوايي، بويايي، چشايي، پسايي. اما شناخت از اينها جدا و ممتاز است... هنگاميكه نوع تيره نميتواند انچه را كه كوچكترين شده است، ببيند، يا بشنود، يا ببويد، يا انرا با پسودن احساس كند.
7- از مردان انديشمند، چند تني، دستها را به انسويي بلند كردند كه ما يونانيان انرا هوا ميناميم و گفتند: زيوس همه چيز را مينگرد و همه چيز را ميداند و ويدهد و ميگيرد و پادشاه همه چيزهاست.
8- پزشكي بيماري تن را درمان ميكند، دانايي روح را از شهوت ازاد ميكند.
9- جماع سكته مغزي كوچك است، زيرا انسان از انسان بيرون ميجهد و چنان جدا ميشود كه گويي با ضربه اي پاره شده است.
10- طبيعت و پرورش دو چيز كم و بيش هماننداند. زيرا پرورش انسانرا ديگر شكل ميسازد، اما از راه اين ديگرشكل سازي، طبيعتي ميافريند.
11- كسيكه خوبيهاي روح را برگزيند، چيزهاي خدايي را برگزيده است، كسيكه مزاياي تن را، چيزهاي انساني زا.
12- جلوگيري از بدكاران، نيك است. اما اگر نشد، در بدكاري ايشان شريك نشدن.
13- نه تن نه پول آدمي را نيكبخت نميكند، بلكه درست انديشي و بسيار هوشمندي.
14- نه از ترس، بلكه بوظيفه بايد از كارهاي زشت خودداري كرد.
15- بزرگواري، اشتباه را به آرامي تحمل كردن است.
16- بسيار كسان كه خرد نياموخته اند، موافق با ايين خود زندگي ميكنند.
17- از كارها و كردارهاي فضيلت اميز قليد كنيد، نه از سخنان.
18- اصالت نسل براي چارپايان باربر در نيرومندي و تندرستي انهاست، اما براي ادمي در خصلت نيك اوست.
19- نه هنر و نه دانايي، بي اموختن دست اوردني نيست.
20- نيكي نه تنها كار خطا نكردن است، بلكه خواست انرا نداشتن.
21- براي همه ادميا نيكي و حقيقت يكي است، اما يكي از چيزي و ديگري از چيز ديگر خوشش ميايد.
22- عشق درست و به اندازه يعني: ناگستاخانه در اشتياق چيزهاي زيبا بودن.
23- هيچ لذتي را نبايد پذيرفت كه سودمند نباشد.
24- براي ابلهان، نه سخن، بلكه مصيبت اموزگار است.
25- علت خطاكاري، نا آگاهي از كار بهتر است.
26- زيبايي پيكر يك چيز حيواني است، مگر اينكه هوش نيز با ان همراه باشد.
27- زن نبايد تمرين پرگويي كند، زيرا اين وحشتناك است.
28- در زير فرمانروايي زني بودن، براي مرد غايت توهين است.
29- نشاني از هوش خدايي است، همواره درباره چيز زيبا انديشه كردن.
30- در واقع ما هيچ نميدانيم، چون حقيقت در ژرفناي چاهي جاي دارد.
31- خوشتر است كه توضيح علت چيزي را بيابد از اينكه پادشاهي ايران از ان او شود.
32- بنابر عمل معتاد رنگ وجود دارد، بنابر عمل معتاد شيرين و بنابر عمل معتاد تلخ وجود دارد، اما در واقع اتومها و خلا وجود دارد. اي عقل بيچاره! يقينهاي خود را از ما بدست مياوري و باز ميخواهي ما را زير پا كني. سرنگوني ما سقوط توست.
33- گفتار سايه كردار است.
34- ادميان در مهمترين چيزها شاگرد جانورانند: شاگرد عنكبوت در بافندگي و وصله زني، پرستو در خانه سازي و پرندگان نغمه سرا قوها و بلبلها، در ترانه گويي و اينهمه از راه تقليد.
35- چيز بيشتر از ناچيز وجود ندارد.
36- ادميان هر روزي انديشه هاي تازه دارند.
37- جانوران با همجنسان خود هم گرد ميايند، مانند كبوتران با كبئتران، لكلكها با لكلكها و بهمين سان ديگر جانوران. همچنين است با غيرجانداران، همانگونه كه ميتوان در غربال كردن دانه ها يا سنگريزه هاي ساحلها مشاهده كرد. بار نخست با گرداندن غربال، نخودها جداميشوند و به نخودها ميپيوندند. جودانه ها با جودانه ها، گندمها با گندمها. دربار دوم با جنبش امواج، سنگريزه هاي بيضي به همان سوي بيضيها رانده ميشوند و سنگريزه هاي گرد بسوي گردها، چنانچه گويي همانندي ميان چيزها نيرويي يگانه كننده و بهم گردآورنده داراست.
38- از كل گردابي با همه گونه شكلها جدا شد.
39- براي ادميان شر از خير پديد ميايد، چون ندانند كه خير را چگونه بدرستي راهبري كنند. درست نيست كه اين چيزها را در شمار شرها آورند. بلكه در شمار خيرهاست. همچنين ميتوان، اگر بخواهند، خير را براي جلوگيري از شر بكار برد.
40- اما خدايان همه چيزهاي نيك را، در گذشته ونيز اكنون به ادميان ميدهند، اما انچه را كه بد است و زيانبخش و ناسودمند، چه در گذشته و چه در اكنون، خدايان به ادميان نميدهند، بلكه ايشان خودشان اين چيزها را از روي كور دلي ئ ناداني بر سر خود ميآورند.
41- چيزهاي زيبا از راه آموختن و رنج فراهم ميشود، اما چيزهاي زشت را ميتوان خودبخود و بدون رنج بدست آورد.
42- همعقيدگي دوستي مياورد.
43- براي ادمي خوشدلي از ميانه روي در لذت و تعادل در زندگي پديد مي آيد.
44- ابلهند كسانيكه از زندگي بيزارند، اما باز از ترس دوزخ ميخواهند زنده باشند.
45- ابلهند انانكه بي لذت بردن از زندگي، ميزيند.
46- ابلهان خواهان زندگي درازند، زيرا از مرگ ميترسند.
47-ميانه روي دلشادي را تشديد و لذت را افزون ميكند.
48- دلير مرد ان كسي نيست كه بر دشمنان چيره ميشود، بلكه كسي است كه بر لذات غالب ميايد. بعضي كسان سروران شهرها، اما بردگان زنانند.
49- اگر از اندازه تجاوز كنند، لذتبخشترين چيزها، ناخوشايندترين چيزها ميشوند.
50- مردمان بيشتر از روي تمرين نيك ميشوند تا از روي طبيعت.
51- براي مرد فرزانه همه زمين گشوده است، چون براي روح نيك، سراسر جهان ميهن است.
52- فقر در يك حكومت خلق(دموكراسي) بر انچه در حكومت خودكامگان خوشبختي ناميده ميشود، به همان اندازه رجحان دارد كه ازادي بر بردگي.
53- كارهاي مربوط به كشور را بايد مهمتر از ديگر چيزها تلقي كرد، تا اينكه بدرستي اداره شود. زيرا كشوري كه بدرستي اداره شود، بزرگترين گنجينه است و همه چيز را در بر دارد. اگر ان نگهداري شود همه چيز نگهداري شده است؛ اما اگر نابود شود همه چيز نابود خواهد شد.
54- عدالت يعني انجام دادن انچه بايسته است. بيعدالتي يعني انجام ندادن انچه بايسته است و كنار نهادن ان.
55- بنابر طبيعت فرمان راندن نصيب نيرومندتر است.
56- زن از مرد در بدانديشي بسي تيزتر است.
57- به نظر من لازم نيست كه انسان كودك اورد. زيرا در كودكان داشتن دردهاي فراوان و خطرهاي بزرگ ميبينم، در حاليكه ثمربخشي ان كمياب است و اگر هم باشد ناچيز و بي رمق.
58- خوشبخت كسي است كه با دارايي به اندازه شاد است، بدبخت انكه با دارايي فراوان ناشاد است.
59- تسليم نشدن به ضرورتهاي زندگي بيخردي است.
60- نيرومندي و زيبايي اندام، خوبيهاي جواني اند. اما گل پيري سلامت روح است.

ادامه دارد...

بدرود

2005-10-05T12:57:00.001-07:00

با درود بيكران

مکتب اتومیان – بخش2

لوكيپوس (Leukippos)

از زمان و زندگي اين فيلسوف اطلاع دقيقي در دست نيست. ديوژنس لائرتيوس مينويسد كه وي در شهر الئا بدنيا امده است، اما بعضي ديگر ميگويند كه زادگاه وي شهر آيدرا در شمال درياي اژه يا شهر ميلتوس بوده است. از سوي ديگر تئوفراستوس در اينكه وي از شهر الئا يا ميلتوس بوده باشد مردد است و شايد علت اين باشد كه وي با فلسفه مكتب الئا و بويژه عقاد پارمنيدس پيوند و اشنايي نزديك داشته است و چنانچه خواهيم ديد فلسفه او در واقع واكنش ديگري است دربرابر اصول و عقايد مكتب الئا. درباره تاريخ زندگي وي نميتوان با اطمينان چيزي گفت. وي به هر حال همزمان پارمنيدس و از او جوانتر و نيز همعصر آناكساگوراس و امپدوكلس بوده است و استاد دموكريتوس و با مقايسه با تاريخي كه از زندگي شاگرد وي در دست است، شايد بتوان تاريخ تولد وي را در حدود 4780 يا 470 پ.م قرار داد.

نوشته هاي لوكيپوس

در اينكه وي عقايد فلسفي خود را در كتابي عرضه داشته باشد، اكنون ترديدي نيست و گواهي ارسطو بهتريت دليل بر وجود ان ميباشد. ثئوفراستوس به كتاب لوكيپوس اشاره ميكند كه مِگاس دياكوسموس (Megas diakosmos) يا نظام جهاني بزرگ نام داشته است. درباره اصالت اين نوشته ها بعدها سخن فراوان گفته شده است و بعضي انرا نيز اثر شاگردش ميدانند، زيرا دموكريتوس مسلمن كتابي بنام ميكروس دياكوسموس (Mikros diakosmos) يا نظام جهاني كوچك نوشته بوده است. از نوشته هاي لوكيپوس هيچ چيز باقي نمانده است جز يك جمله كه ديگران انرا نقل كرده اند: «هيچ چيز به تصادف پديد نمي ايد، بلكه همه چيز به يك علت و به ضرورت روي ميدهد.» اين گفته از نوشته اي بنام ‹درباره عقل› كه به وي نسبت ميدهند، نقل شده است. به هر حال كساني مانند ارسطو و شاگردانش، نوشته هاي وي و دموكريتوس را به خوبي تشخيص ميداده اند و بين انها فرق ميگذاشتند، اما بعدها، مولفان ديگر اين فرق را ناديده گرفته و همه نوشته هاي موجود را به خود دموكريتوس نسبت داده اند و بدين سبب براي آيندگان تشخيص نوشته هاي استاد از نوشته هاي شاگرد امكان نداشته است.

ادامه دارد...

بدرود

2005-09-29T14:16:00.000-07:00

با درود بر دوستان

مکتب اتومیان – بخش1

نظریه اتوم یا اتومیسم, یکی از بزرگترین و مهمترین جهانبینی هاییست که تاریخ اندیشه فلسفی به خود دیده است. این مکتب فلسفی که نخست یک استاد و شاگرد پایه گذار ان آن بودند, از نیمه دوم سده پنجم پیش از میلاد, همچنان هوادارانی داشت, تا اینکه در سده سوم, فیلسوف و اندیشمند بزرگی مانند اپیکوروس به میان آمد و بار دیگر زندگی و نیروی تازه به آن بخشید که مدتها بر اندیشه فلسفی فرمانروا بود. اما در سده های میانه(قرون وسطی) که اندیشه غرب زیر سیطره فلسفه ارسطو و جهانبینی مکتب مشاء بود, اتومیسم نیز , نیز مانند بسیاری از مکاتب دیگر به فراموشی سپرده شده بود. اما پس از تکانی که اروپا در اثر جنبش رونسانس به خود داد و گویی عقل و اندیشه بار دیگر زاییده شد و در جستجوی واقعیت هستی, بار دیگر بسوی یونان, یعنی سرچشمه دانش و فرهنگ و تمدن باختر روی کرد, در این میان توجه به جهانبینی مکتب اتومیان نیز آغاز شد و نخست اندیشه آتشینی مانند جوردانو برونو(G.Bruno 1600-1548) در نوشته های فلسفی خود, گرایشی به زنده کردن جهانبینی اتومیان نشان داد, هرچند اندیشه او ار چارچوب متافیزیک تجاوز نکرد. از این به بعدجسته و گریخته نشانهایی از زنده شدن دوباره اتومیسم در اروپا دیده میشود تا به دورانهای جدید میرسیم که نظریه اتوم, راه متافیزیکی و نظری را رها میکندو به پهنه دانش طبیعت واقعی گام مینهد, تا اینکه سرانجام در نتیجه پژوهشها و آزمونهای دانشمند نامدار انگلیسی جان دالتون(John Dalton 1844-1766) بشکل بنیاد نظریه نوین اتمی در دانش شیمی و سپس فیزیک استوار میشود, که در دوران ما تنها بنیاد شناخت علمی هستی است. نباید فراموش کرد که میبایستی بیستو چند قرن میگذشت تا اتومیسم یونانی بطور کلی و در واپسین تحلیل که بصورت یک اندیشه پردازی ایدیولوژیک بود, به شکل کلی جهانشناسی علمی و واقعی کنونی دراید که ریشه های ان نه در اندیشه و استدلال مجرد ذهنی فلسفی, بلکه در پژوهش و ازمون طبیعت واقعی و طبیعت عینی ان استوار است.
نخستین بنیانگذاران مکتب اتومیسم در یونان, دو نفر به نامهای لوکیپوس (Leukippos) و دموکریتوس (Demokritos) بوده اند. از این میان اولی استاد و دومی شاگرد وی بشمار میروند و بدین علت لوکیپوس نخستین پایه گذار مکتب است, اما نظریه اتومیسم در تاریخ فلسفه به نام دموکریتوس شناخته و مشهور شده است تا بدانجا که گاه ویرا تنها پایه گذار این مکتب میدانند. اما اکنون تردید نیست که لوکیپوس نخستین مبتکر این فلسفه بوده است. علت اینکه دموکریتوس را پایه گذار این مکتب میدانند اینس که از یکسو اگاهی ما درباره نخستین پایه گذار و مبتکر این نظریه, لوکیپوس و نوشته ها و عقاید و حتی زمان و زندگی او بسیار ناچیز است, و از سوی دیگر نظریات و عقاید وی به اندازه ای با اندیشه های دموکریتوس درهم امیخته است که به اسانی نمیتوان تعیین کرد کدام نظریه اساسی از ان استاد و کدامیک زاییده اندیشه شاگرد است.در این میان دوچیز علت این دشواری شده است, یکی اینکه, از نوشته های لوکیپوس هیچ چیز از دستبرد زمان محفوظ نمانده است, تا به جایی که در زمانهای بعد وجود تاریخی او را نیز مشکوک دانسته و حتی انکار کرده اند. در حالیکه اگاهی ما درباره دموکریتوس نسبتن بیشتر است و حتی تکه هایی از نوشته های اصیل وی نیز هم اکنون در دست است که با همت دیلز از منابع گوناگون گرداوری شده است. دوم اینکه نخستین منابع اطلاع ما درباره توضیح نظریات و اصول اتومسم, یعنی نوشته های ارسطو, سپس شاگردان مکتب وی و مفسران اثارش, هنگام سخن از اتومیان, همواره نام لوکیپوس و دموکریتوس را در کنار هم میاورند و بدینسان نمیتوان با اطمینان گفت که کدام نظریه به خود لوکیپوس باز میگردد.

ادامه دارد...
بدرود

2005-09-22T03:01:00.000-07:00

با درود

شرمنده سرم خیلی شلوغه.

برمیگردم

2005-08-21T12:40:00.000-07:00

با درود فراوان بر همه همراهان

آرخلائوس

زندگي

آرخلائوس Arxelaos بزرگترين شاگرد آناكساگوراس و مشهورترين نماينده فلسفي وي بوده است. درباره زندگي او اطلاعات بسيار ناچيزي در منابع زندگي و عقايد فيلسوفان يافت ميشود. ديوژنس لائرتيوس مينويسد: «آرخلائوس از شهر اتن يا بقولي ميلتوس، پسر آپولودوروس يا بگفته بعضي ميدونوس، شاگرد آناكساگوراس و معلم سقراط بوده است. وي نخستين كسي بود كه فلسفه طبيعي را از ايونيا به اتن اورد و طبيعي(Fusikos) ناميده شد. علاوه بر اين فلسفه طبيعي به وي پايان يافت و ان نتيجه اين بود كه سقراط دانش اخلاق را وارد اتن كرد. خود ارخلائوس نيز ظاهرن به اخلاقيات پرداخت، زيرا او هم درباره قانون، نيكي و عدالت تفلسف ميكرد.» از اين گزارش پيداست كه وي از شهر اتن بوده و ديگر اينكه وي معلم سقراط بشمار ميرفت. اما اينكه فلسفه طبيعي با وي پايان يافت، درست نيست، زيرا چنانكه خواهيم ديد، دموكريتوس پس از ارخلائوس امد كه هسته اصلي فلسفه اش، فلسفه طبيعي بود.

اصول عقايد و جهانشناسي

نظريات فلسفي ارخلائوس را ميتوان در چند گزارش يافت. سيمپليكيوس ميگويد: «آرخلائوس از شهر اتن، شاگرد آناكساگوراس كه گويند سقراط با وي همنشين بوده است، كوشش ميكند كه چيزهاي ابتكاري از خود وارد جهانشناسي و موضوعهاي ديگر كند. اما همچنان اصلهاي نخستين اناكساگوراس را بدست ميدهد. هر دو عقيده دارند كه اصلهاي نخستين در شماره نامحدودند و در نوع گوناگون و مواد همبهره را اصلهاي نخستين قرار ميدهند.» همچنين هيپوليتوس گزارش ميدهد كه: «وي به يك اميزه مادي عقيده داشت همانند اناكساگوراس و اصلهاي نخستين وي نيز همانها هستند. اما وي نظر داشت كه از اغاز يك نوع آميزه اي در نوس(عقل) جاي داشته است. منشا حركت جدا شدن گرم و سرد از يكديگر بود، كه از ايندو، نخست حركت دارد و ديگري ساكن است. هنگاميكه اب مايع ميشود، به مركز جاري ميگردد و سپس سوخته ميشود و هوا و خاك پديد مييايند، كه يكي به بالا ميگرايد و ديگري در زير جاي ميگيرد. اينهاست علتهايي كه زمين چگونه پيدا شده و ساكن در مركز ايستاده است و بخش مهمي را در كل جهان هستي تشكيل نميدهد. (هوا) كه بوسيله حريق پديد امده(برهمه جهان مسلط است) و از احتراق اصلي ان، گوهر ستارگان اسمان بوجود امده، كه بزرگترين انها خورشيد است و دومي ماه، و از بقيه برخي كوچكترند و برخي بزرگتر. وي ميگويد كه اسمانها خميده اند و در نتيجه خورشيد بزمين روشنايي بخشيد و هوا را شفاف كرد و زمين را خشك، زيرا اين در آغاز باتلاقي بود، با كناره هاي برامده و در ميان تهي. وي دليل براين ميانتهي بودن را اين ميداند كه خورشيد براي همه مردمان در يك زمان طلوع و غروب نميكند، چنانكه اگر زمين مسطح ميبود بايد انطور باشد. درباره جانوران وي ميگويد، هنگاميكه زمين در اغاز، در بخش زيرين ان، يعني جايي كه گرم و سرد درهم اميخته بودند، روبه گرم شدن مينهاد، بسياري از جانوران پديد امدند، از جمله و همه داراي يك روش زيست بودند و خوراك خود را همه از گل ولاي بدست ميياوردند. اينان زندگي درازي نداشتند. سپس اغاز به زاييده شدن از يكديگر كردند . ادميان از جانوران مشخص شدند؛ براي خود رهبران و قانونها وصنعتها، شهرها و جز ان استوار كردند. وي ميگويد كه نوس، يكسان فطري همه جانوران است، زيرا هريك از جانوران، مانند ادميان، عقل را بكار ميبرند. هرچند بعضي تندتر و بعضي كندتر.»
بنابر انچه از اين گزارشها بدست مييايد، فلسفه ارخلائوس كوششي است كه اصول عقايد اناكساگوراس را با نظريات طبيعيان پيشين درهم اميزد. در اين ميان چند نكته قابل بحث و برجسته مينمايد، وي برخلاف استاد خود، كه نوس(عقل) را تنها به جنبش اورنده نظام هستي ميدانست و هرگونه اميختگي چيزهاي ديگر را با ان منكر بود، انرا بيكسان فطري همه جانوران ميداند. در گزارشي نيز اين نكته تاييد ميشود كه بنظر ارخلائوس، نوس سازنده نظام جهاني نيست، بلكه گرما و سرما هستند. دوم اينكه وي، اصلهاي نخستين را همان مواد همبهره اناكساگوراس ميداند، اما منشا حركت نخست را، نه انگونه كه استادش ميگفت، در نوس، بلكه جدا شدن خودبخودي گرم از سرد ميشمارد. در جهانشناسي ارخلائوس چند نكته به چشم ميخورد:: گرم و سرد در اغاز از يكديگر جدا ميشوند. گرم در حركت است، در حاليكه سرد ساكن، يعني در حال انجماد است و نميجنبد و سپس اب، يعني ابي كه از اثر سرما منجمد بوده است، ذوب ميشود و بصورت مايع در مييايد و به مركز جاري ميگردد. از سوي ديگر در زير تاثير گرما سوخته ميشود، يعني بشكل بخار رقيق و غليظ در مييايدو هوا و زمين را ميسازد، و اين بدان معني است كه هوا از بخار رقيق و زمين از بخارهاي(گازها؟) غليظ و متراكم شكل ميگيرند. در اينجا تاثير شديد عقايد آناكسامينس و نظريات وي درباره تراكم و تخلخل، رقيق شدن و غليظ شدن هوا، بعنوان اصل نخستين تشكيل جهان درنتيجه ان، بر ارخلائوس به خوبي اشكار ميشود، در حاليكه دو عامل گرما و سرما را از اناكسيماندروس ميپذيرد و معتقد است كه ايندو جهاني را شكل ميبخشند. وي همچنين چهار عنصر امپدوكلس را نيز وارد جهانشناسي خود ميكند. درباره پيدايش جانوران، وي هسته نظريه آناكسيماندروس را ميپروراند كه طبق ان نخستين جانوران از خاك نمناك پديد امدند اما اين اصلاح را در ان وارد ميكند كه جانوران هنگامي اغاز به پديد امدن كردند كه زمين در بخش زيرين ان اندك اندك گرمتر ميشد. وي همچنين درباره زندگي اجتماعي نيز ضاهرن صاحب نظز بوده است زيرا ديوژنس مينويسد كه وي ميگفت: «عدالت وستم زاييده طبيعت نيست، بلكه نتيجه قرارداد است.»

پايدار باشيد.
تابعد ...

2005-06-27T11:46:00.000-07:00

با درود بر همگي

آناكساگوراس – قسمت چهارم

پيدايش جهان و جهانشناسي

در لحظه اي از نخستين شكل هستي، زماني كه همه چيزها در يك انبوهي درهم اميخته جاي داشتند، نوس در ان حركتي برانگيخت و اين حركت بشكل چرخش يا حركت گردابي بود؛ زيرا اين شكل حركت براي متفكران يوناني، معقولترين و كاملترين شكل جنبش بوده است. اين گردش يا جريان نخست در ناحيه اي كوچك اغاز شد و سپس به نواحي وسيعتري راه يافت، پيش از هرچيز آثر(هوا) و آيثر جدا شدند زيرا ايندو بر مواد ديگر مسلط بودند. آثثر براي آناكساگوراس نماينده چيزهاي سرد، تاريك و سنگين است و آيثر(هواي اتشناك) نماينده مواد گرم، سبك و رقيق است.بدينسان در اثر سرعت چرخش، مواد غليظ و نمناك و سرد و تاريك، بسوي مركز حركت گردابي گراييدند و در انجاييكه اكنون زمين نام دارد گرد امدند، و مواد سبكتر مانند مواد رقيق و گرم و خشك، بسوي پيرامون دايره چرخنده، يعني در مسير صعود خود، بسوي فراخناي آيثر برخاستند. از ميان اين مواد جداشده غليظ و سرد، در اثر چرخش بيشتر، اب پديد امد و از اب زمين شكل گرفت، يعني خاك پديد امد و از خاك در اثرسرما يعني انجماد ان، سنگها بوجود امدند و در جريان چرخش سريع زمين، سنگهايي از ان جداشدند و در اثر تماس با هواي آتشناك پيراموني برافروخته شده و ستارگان را تشكيل دادند. زمين كه نخست در حالت لاي مانند بود، در اثر تابش خورشيد و گرماي ان خشك شد و ابهايي كه برجاي مانده بودند، در نتيجه تبخير شورمزه شدند و درياها را پديد اوردند.
بنابر گزارشاتي كه نويسندگان بعد به نقل از وي نقل كردند اناكساگوراس معتقد بود كه:
1-سرچشمه رودخانه ها قسمتي از باران است و برخي از ابهاي درون زمين، چون زمين ميان تهي است و در حفره ها و شكافهاي خود داراي مقداري اب است.
2-رودخانه نيل در تابستان طغيان ميكند بعلت ابهايي كه از برفهاي موجود در نواحي جنوبي در ان فرو ميريزند.
3-خورشيد و ماو و همه اختران، سنگهاي برافروخته اتشناكند كه چرخش آيثر انها را با خود ميگرداند.
4-ما گرماي ستارگان را احساس نميكنيم، بعلت دوري انها و فاصله انها با زمين.
خسوف(گرفتگي ماه) در اثر حائل شدن زمين ميان خورشيد و ماه پديد ميايد و كسوف در اثر حائل شدن ماه ميان زمين و خورشيد روي ميدهد.
5-ستارگان دنباله دار در نتيجه بهم پيوستن دو يا چند ستاره كه شعاعهايشان بهم برميخورند، پديد ميايند.
6-هنگاميكه گرما بر سرما(ايثر بر آئر) فشار مياورد اواز ان تندر را ايجاد ميكند و رنگ دادن ان به ابرهاي سياه اذرخش را پديد مياورد.
7-چون ابرهاي منجمد شده به قسمتهاي سرد شده زمين فرو ميافتند تگرگ پديد ميايد.
8-رنگين كمان درنتيجه بازتاب روشنايي خورشيد بر ابرهاي انبوه است.
چنانكه ديده ميشود، آناكساگوراس بيشتر از طبيعيان پيش از خود، به جهانشناسي و بويژه اخترشناسي توجه داشته است و همواره سعي ميكرد رويدادهاي طبيعي را با توسل به علتهاي طبيعي و مادي توجيه كند.

زيست شناسي

چنانكه ديديم از نظر آناكساگوراس «در همه چيز بهره اي از همه چيز هست جز نوس، اما چيزهايي هم وجود دارند كه نوس در انها هست.» تنها فرق ميان چيزهاي جاندار و بيجان در اين است كه در جانداران بهره اي از عقل(مقصود ادراك است) وجود دارد، اما در بيجانان از ان بهره اي يافت نميشود. گزارشي درباره آناگساگوراس ميگويد: «در غذا ما چيزهايي را ميگيريم كه ساده ومتجانسند، مانند اب و به وسيله اينهاست كه موها، رگها، شريانها، گوشت، پيها، استخوانها، و همه قسمتهاي ديگر تن تغذيه ميشوند. در اينصورت بايد بپذيريم كه هر چيزي كه وجود دارد، در غذايي كه ما ميخوريم يافت ميشود، وهمه چيز رويش خود را از چيزهايي كه هستند بدست مياورند. در غذا بايد اجزايي باشند كه خون ايجاد ميكنند و برخي كه پيها و برخي استخوانها و مانند اينها را ميسازند، اجزايي كه تنها بينش عقلي ميتواند انها را دريابد. نيازي نيست كه ما اين امر را كه نان و اب اين چيزها را پديد مياورند به جنبه حسي بازگردانيم، بلكه اجزايي كه در نان و اب يافت ميشوند، تنها با مشاهده عقلي قابل تصور است.» نكته ديگر اينكه اناكساگوراس در گزارشي از ارسطو ميگويد: «آناكساگوراس ميگويد كه انسان بعلت داشتن دستها هوشمندترين جانوران است.» اين بدان معني است كه ادمي توانسته با بكار بردن دستهاي خود، در ساختن چيزهاي گوناگون و افرينشهاي تازه، بر توانايي فكري و بر اگاهي خود بيافزايد.

احساس و ادراك

بديهي است كه نزد آناكساگوراس كه همواره بر محور تعليل و توجيه عقلاني و طبيعي چيزها ميگردد، بايد درباره احساس و ادراك و شكل فعاليت انها نزد انسان، نظرياتي پديد ايد. در گزارشي از ثئوفراستوس امده است: «آناكساگوراس ميگويد كه احساس بوسيله اضداد پديد ميايد، زيرا همانندها دربرابر همانندها تاثيرناپذيرند. ما بوسيله انعكاس تصاوير در مردمك چشم ميبينيم، ولي هيچ تصويري بر يك چيز همرنگ منعكس نميشود، بلكه فقط بر رنگي كه با ان فرق دارد. در بيشتر جانوران اين اختلاف رنگ بيشتر در طي روز و براي ديگران در شب است، و در ان هنگام تيز ميبينند... و بهمين نحو است كه پسايي و چشايي(موضوعهاي خود را) تشخيص ميدهند. چيزيكه درست بهمان سردي يا گرمي يك چيز است، در اثر تماس خود، نه انرا گرم ميكند نه سرئ.و بهمينسان شيريني و ترشي بوسيله خود انها احساس نميشوند. ما سرد را بوسيله گرم ميشناسيم و بيطعم را بوسيله شور و شيرين را نيز، بعلت نقصان هريك از انها و ...» نكته اساسي در نظريه آناكساگوراس اين است كه وي انرا نتيجه تاثير و تاثر اضداد ميداند و اين در مقايسه با نظريات متفكران پيش از او پيشرفته تر است. درباره شناخت و امكانهاي ان در نتيجه فعاليت حواس دست ميدهد، اناكساگوراس ميگويد: «بعلت ناتواني انها(حواس) ما توانا نيستيم كه حقيقت را تشخيص دهيم.» و اين گفته سبب شده است كه گروهي آناكساگوراس را منكر امكان معرفت بدانند. اناكساگوراس در تاييد اين نظر خود مثال اميزش رنگها را بميان ميكشد و ميگويد اگر دو رنگ سياه و سفيد را يكي بر ديگري، قطره قطره بيفزاييم، حس بينايي از تشخيص دگرگوني تدريجي ان ناتوان است، هرچند يك واقعيت عيني است، سپس نتيجه ميگيرد كه «بطور كلي عقل معيار است.» همه اينها نشان ميدهد كه وي به خطاي حواس بيروني توجه فراوان داشته لست، ولي امكان شناخت عيني را رد نكرده است. و براي اين خطاي حسي، وي عقل و اگاهي را كه مواد خام خود را از حواس ميگيرد، معيار تشخيص درستي ادراك حسي ميشمارد.وي ميگويد كه حواس از ادراك علل، انگيزه ها و همبستگيهاي نهاني و دروني چيزها ناتوانند، زيرا هر چيز بيشمار چهره خا و جنبه هاي گوناگون دارد و حواس ما تنها برخي از اين چهره ها و جنبه خها را هربار در مييابد، اما عقل يا هوش، ان داوريست كه ميتواند ميان داده هاي حسي، همبستگي پيدا كند و نقصان يكي را به ياري ديگري جبران كند.قوانين و علل عيني و واقعي هستنده ها، اشكار نيستند و خود را به اساني در اختيار ادراك حسي ما نميگذارند. اما همه پديده هاي طبيعت ميتوانند ديدگاهي بسوي قوانين و علل نهفته دروني انها باشند و درست بهمين علت است كه اناكساگوراس ميگويد: «پديده ها منظر چيزهاي ناپيدايند.» براي وي دست يافتن و رسيدن به معرفت يا شناخت هدف زندگي و مقصود هستي ادمي است.

پايدار باشيد.
تابعد ...

2005-06-08T21:58:00.000-07:00

سلام دوستان

تست ميشود

ببخشيد.

2005-06-06T11:52:00.000-07:00

با درود فراوان

آناكساگوراس – قسمت سوم

اصول عقايد آناكساگوراس

تعمق در انديشه هاي آناكساگوراس اين نكته را اشكار ميكند كه انديشه هاي بنيادي وي درواقع واكنشي است دربرابر نظامهاي فلسفي پيشين، بويژه عقايد مكتب پارمنيدس. وي ميكوشد به دشواريهاي ان پاسخ گويد و تا انجا كه ممكن است بين نظريات متناقض ان آشتي برقرار كند.
چنانكه پيش از اين ديديم، پارمنيدس استدلال كرد كه در هستي، زايش يا پيدايش و فنا و نابود شدن تصورناپذير است؛ و انچه هست، از نيست و نابود نميتواند پديد ايد، هستي بي آغاز است و بي انجام و يكباره و يكتا و پيوسته است بدينسان وي هرگونه دگرگوني را در زمينه هستي منكر شد. اما ازسوي ديگر داوري حواس و تجربه روزانه به ما نشان ميدهد كه كه چيزها در اين جهان هم پيدايشي دارند و هم فنايي، چيزهايي پديد ميايند و چيزهايي از ميان ميروند. اما پارمنيدس پاسخ داد كه نبايد به فريب حواس گردن نهاد و گواهي انها گمراه كننده است و دگرگوني ظاهري خلاف حكم عقل است.
اكنون آناكساگوراس، دربرابر هسته مركزي فلسفه پارمنيدس، واكنشي انقلابي و همه جانبه نشان داد. وي نيز پيدايش و فنا را افسانه اي بيش ندانست و گفت: "هيچ چيز پديد نميايد و هيچ فنا نميشود، بلكه از چيزهاي هستنده بهم مياميزد و از هم جدا ميشود ..." اما بجاي هستي يكتا و يگانه به بيشمار هستنده ها يا چيزهاي همانند و ناهمانند معتقد بود. وي ميگفت كه ان هستي كل و يكپارچه اي كه پارمنيدس به ان اعتقاد داشت، درواقع از بيشمار چيزهايي تشكيل يافته است كه در ان از همه چيز در همه چيز يافت ميشود و هيچ چيز را نميتوان يافت كه از چيزهاي ديگر در ان "بهره يا سهمي" وجود نداشته باشد. چيزها بي پايان تقسيم پذيرند و هرگز بخشي از چيزي را نميتوان كوچكترين دانست، زيرا باز هم كوچكتريني وجود دارد كه ان نيز در خود بهره اي از همه چيزهاي ديگر داراست. وي ميگويد در اغاز همه چيزهاة يعني همه مواد كه اجزاي بيشمار تشكيل دهنده موجودات بشمار ميروند، باهم و در اميخته بودمد و اين مواد يا اجزا هم در شماره بي پايان بودند، هم در كوچكي، زيرا هرچه ما انها را كوچك تصور كنيم، باز هم كوچكتر از ان يافت ميشود. و در اين كوچكترين پاره ها از يك چيز، باز ميتوان از همه چيزهاي ديگر بهره اي يافت يعني نميتوان از چيزي پاره اي تصور كرد كه در ان پاره، از همه چيزهاي ديگر "بهره اي" يافت، پس هر چيز، هر اندازه بزرگ يا كوچك باشد، از چيزهاي ديگر داراي بهره است. بنابراين، چيزها، همانندند و هم نا همانندند زيرا در هريك از انها از همه چيزهاي ديگر سهمي وجود دارد، و نيز ناهمانندند چون اين سهمها يا بهره ها در انها بيك نسبت يا اندازه نيست زيرا «هر يك چيز آشكارا ان چيزي بود و هست كه از آن بيشترين بهره را داراست.» در اين باره مثالي از نان يا گوشت را در نظر مياورد كه بعد از خورده شدن به مو و استخوان و... تبديل ميگردد و از انجايي كه هر چيز از همانند خود پديد ميايد، بايد در نان بهره يا سهمي از استخوان و خون و رگ و ... وجود داشته باشد.
آناكساگوراس معتقد است كه پيدايش و فنا نامهاي گمراه كننده اي هستند كه با واقعيت هستي هماهنگ نيست. زيرا از هيچ چيز نميتواند چيزي بوجود ايد. پس هستي سرچشمه هستنده هاست. اما چگونه؟ اين هستنده ها يا مواد همبهره كه نه اغاز داشتند نه پايان، نه زايشي داشته اند نه زماني نابود خواهند شد، چگونه به شكلهاي گوناگون چيزهاي بيشمار در جهان درميايند؟ آناكساگوراس ميگويد: «از چيزهاي موجود بهم مياميزد و از هم جدا ميشود و بنابراين درست است كه پيدايش را درهم اميختن و فنا را ازهم پاشيدن بنامند.» يعني هر چيز بعلت اجرايي كه در ان غلبه دارد مشخص شده است، ان ماده طلا بنظر ميرسد بدليل اينكه در ان بيشتر اجزا، از طلاست.

نوس

يكي از مشخصات برجسته فلسفه آناكساگوراس نقشي است كه نوس(Nous) يا عقل در جهانبيني فلسفي او بعهده دارد.در نظام فلسفي اناكساگوراس كه همه جانبه و يكپارچه بر پايه تعليل نظري و عقلي و مشاهده طبيعي استوار است و بدنبال سنتهاي فكري مكتب ميلتوس و طبيعيان ميرود، نوس چنان جسمي بيگانه و عامل تحميل شده مينمايد و از سوي ديگر، در لحظه اي معين و ضروري گوشه اي خالي را پر ميكند. مفهوم حركت كه براي توجيه هرگونه پديده اي طبيعي در طبيعت اجتناب ناپذير است، نزد طبيعيان مكتب ميلتوس، امري بديهي مينمود و بعنوان يك ضرورت و جبر در ذات هستي تلقي ميشد، ولي با استدلالهاي پارمنيدس مشكل اساسي در اينراه پديد امد و فلاسفه بعد از ان تلاش بسيار براي حل اين مشكل متحمل شدند. وقتي اناكساگوراس هستي را در اغتز بشكل انبوهي در هم اميخته از مواد بيشمار تصور كرد، اين پرسش بميان امد كه چگونه هستنده هاي گوناگون و بيشمار از ان توده اشفته جدا شدند كه نخست در حال سكون مطلق بود؟ در اينجا وي مفهوم عقل را پيش كشيد، كه در لحظه اي معين، نخستين تكان را به ان انبوهي بي پايان داد و با اين تكان چرخش يا گردشي سبب شد كه به جدا شدنهاي گوناگون مواد نخستين انجاميد و پس از ان همچنان به حركت خود ادامه داد. آناكساگوراس برخلاف امپدوكلس(مطالب گذشته) كه به دو نيروي عاطفي دست يازيد، به يك مفهوم مجرد ذهني متوسل گشت كه همانند روح يا عقل نزد ادميان است. وي صفات نوس را كه در بالا ذكر شده توصيف ميكند. چنانچه كه ديده ميشود نوس داراي صفاتي است كه اشكارا انرا از جهان طبيعي و مادي ممتاز ميكند و انرا بصورت يك نيروي غيرمادي و خدايي در مياورد. اما نكته اي وجود دارد، آناكساگوراس ميگويد: «نوس اطيفترين و نابترين يا پاكترين چيزهاست.» و بهمين علت تواناست كه در همه چيز نفوذ كند و با بسياري چيزها دراميزد. زيرا «چيزهايي وجود دارند كه نوس در انها است.» بنابراين نوس نيز بصورت نيرويي درميايد كه همه پاره هاي ان «چه بزرگتر چه كوچكتر» همه همانند است و هر پاره اي از ان، يا هر اندازه اي از ان كه در چيزي نفوذ كند، داراي همان نيروي كل اوست. پس نوس ميتواند خود را پاره اره كند، يعني در چيزهايي پراكنده شود. و چنين ماهيتي نميتواند يك ماهيت مجرد خدايي باشد، يا خدا باشد. اما از سوي ديگر، عملن در جريان دگدگوني و پيدايش و زوال چيزها، ما نشاني از فعاليت نوس نمييابيم. وي نخستين تكان را به انبوه بي پايان مواد در اغاز داد و به تاثير ان درهم اميختن و جداشدن مواد روي داد و به شكل گرفتن پديده هاي طبيعت انجاميد و از ان پس و اكنون نيز وظيفه اصلي را ان حركت چرخ اسا انجام ميدهد، نوس در اين ميان بيگانه و بيكاره ميشود، و از انجا كه وي در اغاز افريننده ان انبوه درهم اميخته مواد نبوده است، تنها در لحظه معين، چرخشي را سبب شده و از ان پس گويي كنار كشيده و تماشاگر كارخانه هستي شده است. درمورد مادي يا غيرمادي بودن نوس در فلسفه اناكساگوراس بين فلاسفه بعدي اختلاف وجود دارد و حتي بعضي فلاسفه مانند افلاطون و ارسطو بروي خرده ميگيرند ، ارسطو ميگويد: «وي نوس را بعنوان يك افزار مصنوعي و مكانيكي در ساختمان نظام جهاني بكار ميبرد، و هرگاه سرگردان است كه توضيح دهد به چه علت چيزي ضرورتن هست، انرا پيش ميكشد. اما در موارد ديگر وي هر چيز ديگري را غير نوس، علت حوادث ميشمارد.» اما از انجاييكه اين فيلسوفان انتظار داشتند كه نزد آناكساگوراس پشتيباني براي نظريات و جهانبيني ايده اليستي خود بيابند و نا اميد شدند، به انتقاد از اناكساگوراس پرداختند.

ادامه دارد...

ارادتمند همگي

2005-05-10T01:11:00.000-07:00

درود بر شما

آناكساگوراس – قسمت دوم

تكه هايي از نوشته هاي آاكساگوراس «درباره طبيعت»

1-همه چيزها باهم بودند و نامحدود، هم در شماره و هم در كوچكي، زيرا كوچك نيز نامحدود بود. و تا هنگاميكه كه همه چيزها باهم بودند، هيچيك از انها بعلت كوچكيش اشكار نبود؛ زيرا آئِر(هوا) و آيثِر(هواي اتشناك) بر همه چيز چيره بودند. چه هردو نامحدود بودند، زيرا ايندو در كل چيزها باهم در شماره و در اندازه بزرگترينند.
2-زيرا كوچك را، كوچكتريني نيست، بلكه همواره بازهم كوچكتري هست(چون ممكن نيست كه هستنده در اثر تقسيم بي پايان نيست شود)، اما از بزرگ نيز بزرگتري هست و اين نيز درشماره با كوچك برابر است؛ اما هر چيز، در خود هم بزرگ است هم كوچك.
3-چون اينها چنينند، پس بايد پنداشت كه در همه چيزهاي درهم انباشته بسياري چيزها و از همه گونه وجود دارد، بذرهاي همه چيزها داراي همه گونه شكلها و رنگها و بوها و مزه ها ... پيش از اينكه اين چيزها از يكديگر جدا شوند، همه چيزها باهم بودند، حتي هيچ رنگي آشكار نبود، هيچيك، زيرا درهم اميختگي همه چيزها از ان جلوگيري ميشد، تر و خشك، گرو و سرد، روشن و تاريك، و بسياري خاك در ان يافت ميشد و بذرهايي در شماره نامحدود كه به هيچ روي با يكديگر همانند نبودند، زيرا به هيچ روي چيزهاي ديگر نيز يكي با ديگري همانند نيست. چون چنين است بايد پنداشت كه در كل باهم، همه چيزها وجود دارند.
4-كل نه بيشتر است نه كمتر، زيرا ممكن نيست كه آن بيشتر از كل باشد، بلكه همه چيزها هميشه بيك اندازه اند.
5-چون از بزرگ و كوچك، همواره سهمهايي به يك اندازه وجود دارند، پس همه چيزها در همه چيزها هستند، و نيز ممكن كه موجودي جداگانه باشد، بلكه همه چيزها بهره اي از همه چيز دارند.
6-... بدينسان ما نميتوانيم شماره چيزهاي جدا شده را، نه در سخن و نه در عمل بدانيم.
7-چيزهاي موجود در اين نظام جهاني، نه از يكديگر جدا هستند و نه با تبر از هم بريده شده اند، نه گرم از سرد و نه سرد از گرم.
8-اينگونه، اين چيزها ميچرخند و در اثر نيرو و سرعت از هم جدا ميشوند. سرعت نيرو پديد مياورد. سرعت آنها بهيچ روي همانند سرعت چيزهاي اكنون هستنده در ميان آدميان نيست، بلكه از هر لحاظ چندين بار سريعتر است.
9-چگونه موي ميتواند از جز موي پديد ايد يا گوشت از غير گوشت؟
10-در همه چيز بهره اي از همه چيز هست. جز نوس(عقل). چيزهايي هم وجود دارند كه نوس نيز در انها هست.
11-همه چيزهاي ديگر از همه چيز بهره اي دارند، اما نوس نامحدود و به خود فرمانرواست و با هيچ چيز اميخته نيست. بلكه تنها و بخودي خود هست، زيرا اگر بخودي خود نبود، بلكه با هر چيز ديگري مياميخت، در همه چيزها شريك ميبود اگر با يك چيز آميخته بود، زيرا در همه چيز بهره اي از همه چيز هست، چنانكه در انچه پيش از اين گذشت گفتم. و چيزهاي آميخته شده، مانع او(نوس) ميشدند، بدانسان كه نميتوانست بر چيزي همانگونه فرمانروا باشد كه اگر تنها و بخودي خود ميبود، زيرا او لطيفترين و پاكترين چيزهاست. داراي آگاهي كامل بر همه چيزها و بزرگترين نيروست. بر همه چيزهايي كه جان دارند، ئهم بزرگتر و هم كوچكتر، نوس فرمانرواست. و نيز نوس بر چرخش كلي فرمانروا بود. بدانسان كه وي سرچشمه چرخش بود. اما نخست اين چرخش در ناحيه اي كوچك اغاز شد، اما اكنون در ناحيه اي وسيعتر ميچرخد و باز هم در ناحيه اي فراختر خواهد چرخيد. از همه چيزهاي بهم اميخته يا جدا شده، نوس اگاه بود، از اينكه چگونه بايد بود و اكنون نيست؛ و همه انچه را كه اكنون هست و چگونه خواهد بود، نوس همه را نظام بخشيد و نيز خود اين چرخش را كه در ان ستارگان در گردشند و خورشيد و ماه و هوا و آيثر كه جدا شده اند. و خود اين چرخش، جداشدن را موجب شد. رقيق از غليظ جدا شد، گرم از سرد، روشن از تاريك و خشك از نمناك. اما در انها بسياري بهره ها از بسياري چيزها وجود دارند و هيچ چيز بشكل كامل از يكديگر جدا شده يا متمايز نيست، مگر نوس. نوس همه همانند است، چه بزرگتر چه كوچكتر ان، وگرنه هيچ چيز به هيچ چيز ديگر همانند نيست، بلكه هر يك چيز، آشكارا ان چيزي بود و هست كه از ان بيشترين(سهم) را در بردارد.
12-و چون نوس حركت را آغاز كرد، خودش از همه چيزهاي در حركت، جدا شد، و به همان اندازه كه نوس به حركت اورده بود، همه چيز به ان اندازه جدا ميشد. و همانگونه كه چيزها حركت ميكردند و جدا ميشدند، چرخش موجب جدا شدن بازهم بيشتري ميشد.
13-اما نوس كه هميشه هست، به يقين اكنون نيز در انجايي هست كه ديگر هست، هم در انبوهي پيراموني، هم در چيزهاي به هم گرد امده و چيزهاي جدا شده.
14-غليظ و نمناك، سرد و تاريك، در اينجايي كه اكنون(زمين) هست بهم گرد امدند، در حاليكه رقيق و گرم و خشك بسوي فراخناي آيثر برجستند.
15-از اين چيزهاي جدا شده، زمين شكل گرفته است، زيرا اب از ابرها جدا ميشود و از اب زمين و از زمين سنگها بوسيله سرما شكل ميگيرند و اينها بيشتر از اب برجسته ميشوند.
16-درباره پيدايش و فنا يونانيان عقيده نادرست دارند، زيرا هيچ چيز پديد نميايد، بلكه از چيزهاي هستنده بهم مياميزند و از هم جدا ميشوند. بنابراين درست است كه پيدايش را درهم اميختن و فنا را ازهم پاشيدن بنامند.
17-اين خورشيد است كه به ماه روشنايي ميبخشد.
18-ما بازتاب خورشيد را در ابره رنگين كمان ميناميم و ان نشانه توفان است. زيرا ابي كه در گرد ابرها جريان دارد، يا علت باد ميشود يا باران بيرون ميبارد.
1--با طلوع ستاره ثريا، مردمان خرمن برداري اغاز ميكنند و با غروب ان شخم زدن كشتزارها و بذرافشاني را. اين ستاره چهل شبانه روز ناپيداست.
20-در اثر ناتواني انها(حواس)، ما توانا نيستيم كه حقيقت را تشخيص دهيم.
21-پديده ها منظر چيزهاي ناپيدايند.
22-(در نيرو و سرعت ما از جانوران واپستريم) تنها اين است كه ما تجربه، حافظه، دانايي و تردستي خود را بكار ميبريم.

ادامه دارد...

2005-05-02T12:08:00.000-07:00

با درود بر همگي

آناكساگوراس – قسمت اول

زندگي

آگاهي تاريخي ما درباره اين فيلسوف محدود است به گزارشهايي كه ديوژنس لائرتيوس و ديگران نقل كرده اند. بنابر اين گزارشها اناكساگوراس Anaxagoras در شهر كلازومناي در ايونيا(اسياي صغير) نزديك به شهر اسميرنا بوده است. بنابر گزارش ديوژنس، وي هنگام لشكركشي خشايارشاه به يونان(به سال 480 پ.م) 20 سال داشته است، وي در همين سال و در زمان فرمانروايي كاليادس به آتن امده بود. بنابراين ميتوان سال تولد ويرا در حدود 500پ.م قرار داد و از انجا كه هنگام مرگ 72ساله بوده است، تارخ مرگش در سال 428-427 پ.م بوده است. ديوژنس مينويسد كه وي از خانداني شريف و و توانگر برخاسته بود و هنگاميكه بسوي دانش راه يافت، خود را از كارهاي روزانه كنار كشيد و سرپرستي مال و خواسته هاي خود را به خويشاوندانش سپرد.
شهر كلازومناي زادگاه فيلسوف نيز در شمار شهرهاي زير فرمانروايي ساتراپ ايراني بود. بدينسان ميتوان گفت كه آناكساگوراس كودكي و اغاز جواني خود را در زير سلطه حكومت ايراني گذرانده و شايد حتي از سربازان ارتش ايران نيز بوده است. مهمترين رويداد زندگي فيلسوف، امدن وي به اتن بود. قرن پنجم پيش از ميلاد و بويژه نيمه دوم ان، دوران شكفتگي زندگي اجتماعي و اقتصادي اتن بشمار ميرود. در اين دوران دموكراسي برده دار اتن به استوارترين شكل خود رسيده بود و درخشانترين مرحله ان، دوره فرمانروايي پريكلس(‍Perikles، در حدود 428-495پ.م) سپهدار و سياستمدار برجسته و بزرگ بشمار ميرود. در اين دوره بود كه اتن توانست، پس از پيروزي بر ارتش ايران، دامنه فعاليت اقتصادي و اجتماعي خود را گسترش دهد و بشكل پيشرفته ترين دولتشهر يوناني درايد. در چنين شرايطي بود كه آناكساگوراس با پريكلس كه در ان هنگام جوان بود و هنوز كارش در سياست و جامعه بالا نگرفته بود، برخورد. پريكلس مدتي نزد وي به اموزش پرداخت و پس از تا پايان عمر، حتي در دوران فرمانروايي سياسي خود، به دوستي با فيلسوف وفادار ماند و چنانچه خواهيم ديد، وي را از چنگال يك مرگ نزديك نيز نجات داد.
دومين رويداد زندگي آناكساگوراس اين بود كه در ميان سالهاي 450و445پ.م مورد اتهام واقع شد و محاكمه گرديد. ديوژنس لائرتيوس مينويسد كه مردي بنام ثوكوديدس كه مخالف سياسي پريكلٍس بود، فيلسوف مارا به تهمت بي ديني و و هواداري از ايرانيان به محاكمه كشانيد. تهمت بي ديني براين پايه بود كه آناكساگوراس ميگفت، خورشيد توده اي فلز گداخته است.! سرانجام محاكمه به اينجا كشيد كه داوران اناكساگوراس را به مرگ محكوم كردند و به زندان افكندند، اما پريكلس بنابر گزارش پلوتارك و همچنين ديوژنس لائرتيوس، بياري دوست و استاد خود شتافت و از مردم اتن درخواست كه به پاس خدمات وي از اعدام آناكساگوراس درگذرند و ويرا ازاد كنند. پس از اين حادثه آناكساگوراس به شهر لامْپْساكوس كه از مهاجرنشينهاي ميلتوس در اسياي صغير بود، رفت و در انجا پس از چندي كه به تعليم و تدريس گذراند، درگذشت.

نوشته ها

آنچه از گزارشهاي ديوژنس لائرتيوس بدست ميايد، آناكساگوراس بيش از يك نوشته نداشته است كه درباره حكميت ان محققان پژژوهشها كرده اند و در اين زمينه اختلاف نظر وجود دارد بهر حال اصل نوشته در طي زمان از ميان رفته است و تنها ميدانيم كه تا سده ششم ميلادي در كتابخانه مدرسه شاگردان ارسطو(آكادميا) نسخه اي از ان يافت ميشده است. و سيمپليكيوس در تفسير خود بر كتاب فيزيك ارسطو تكه هاي بسياري از بخش اول نوشته را نقل كرده است كه انديشه ها و نظريات اساسي فيلسوف ما را دربر دارد. اما انچه مربوط به تفصيلات عقايد فلسفي اوست، از دست دوم و سوم به ما رسيده است.

ادامه دارد...
بدرود

2005-04-24T10:55:00.000-07:00

با درود بر همه

امپدوكلس – قسمت چهارم

چهار ريشه

نخستين كوشش امپدوكلس اين است كه كه با وفادار ماندن به انديشه هاي اساسي پارمنيدس مفهوم دگرگوني يا تغيير را كه حواس ما بنحو انكارناپذيري به ان گواهي ميدهند روشن سازد، و براي واقيت دو مفهوم «پيدايش» و «از ميان رفتن يا فنا» كه فيلسوف پيش از وي سرسختانه منكر انها بود، برهان و توجيهي خردپسند بياورد. بدين سان ميگويد كه هستي انگونه كه پارمنيدس ميپنداشت، يكتا و يكپارچه نميتواند باشد، بلكه داراي چهار سرچشمه يا مايه نخستين است كه جاويدانند و هريك داراي همه ان ويژگيهايي است كه پارمنيدس براي مفهوم مجرد هستي پنداشته بود. پديده هاي بيشمار جهان از انها ساخته شده اند، اين چهر ريشه هميشه بوده اند، هستند و همواره خواهند بود، پيدايش و فنا ندارند. امپدوكلس اين چهار ريشه را «آتش، هواة خاك و اب» ناميد. اينها همان چهار آخشيج يا عنصراند كه بعدها اينگونه ناميده شدند. خود امپدوكلس واژه عنصر يا اخشيج را بكار نبرده است و افلاتون نخستين كسي است واژه عنصر را براي هريك از چهار ريشه امپدوكلس بكار برده است و ارسطو انرا از وي پذيرفته است. اما چرا امپدوكلس انها را به نامهاي خدايان افسانه اي مينامد: زيوس، هره، آيدونيوس و نستيس؛ درباره اين نامها و اينكه كداميك نماينده كدام آخشيج است، سخن درميان زبانشناسان و محققان بسيار رفته است.
بدينسان در جهان نه پيدايش و زايش است نه از ميان رفتن و فنا. زيرا در واقعيت تنها اميزش و جدايي اين چهر آخشيج يافت ميشود. هيچ هستنده اي داراي سرشت يا طبيعت ويژه خود نيست بلكه يك آميختگي ويژه از اين چهار عنصر و مبادله انهاست. انچه پيش از اين نبوده است پديد نميايد، يعني نبوده هست نميشود و انچه هست نيست نميگردد. پس انچه ما پيدايش و از ميان رفتن يا مرگ و فنا ميناميم چيست؟ وي ميگويد كه در هستي فقط بهم پيوستگي و از هم جداشدگي اين چهار عنصر يافت ميشود و هنگاميكه عناصر بهم ميپيوندند و در يكديگر ميدوند و تركيب ميشوند و شكل ويژه هستنده ها را مييابند، ما ميگوييم چيزها پديد ميايند يا زاييده ميشوند، و چون آخشيجها بار ديگر از هم جدا گردند و شكلهاي ويژه هستنده ها ناپديد شوند ما انرا از ميان رفتن يا مرگ و فناي چيزها ميناميم، وگرنه از انچه هستنده نيست، چيزي نميتواند پديد ايد و نيز از انچه هستنده است نميتوتند بكلي از ميان برود. امپدوكلس براي مجسم ساختن نحوه اميزش چهر عنصر، جريان آميزش انها را به اميزش رنگهاي گوناگون تشبيه ميكند.

مهر و آفند

آيا آخشيجها بخودي خود بهم ميپيوندند و سپس از هم جدا ميشوند؟ اگر نه پس چه چيز علت و انگيزه اين بهم آميختن و از سوي ديگر جدا شدن و از هم گسستن انها ميشود؟
براي اينكه حركت در هستي استوار گردد و دگرگوني در پديده ها توضيح عقلي يابد، امپدوكلس دو نيروي جاويدان را بميان مياورد كه ميتوان انها را دو ناموس دگرگوني ناپذير و ذاتي هستي شمرد، و هرگونه بهم پيوستگي يا اميزش عناصر را كه منتهي به پديد امدن هستنده ها ميشود و همچنين هرگونه از هم جداشدگي را كه نتيجه ان ناپديد شدن و به اصطلاح فناي چيزهاست، زاييده فرمانروايي و تسلط يكي از اين دو نيرو دانست. امپدوكلس اين دو نيرو را عشق يا مهر و آفند يا ستيزه مينامد(فيلوتِس و نايكوس). عناصر در اثر كار عشق بهم ميپيوندند و يكي ميشوند و هستنده هاي گوناگون را پديد مياورند و از سوي ديگر در اثر نيروي نفرت انگيز و ناخجسته آفند، عناصر از هم پراكنده و جدا ميشوند و علت از ميان رفتن و دگرگوني چيزها ميگردند. پيدايش و زايش مفهومهاي ذهني است كه از گرد امدن و درهم اميختن آخشيجها، دراثر فعاليت عشق در ما پديد ميايد و مرگ و از ميان رفتن يا فنا نيز مفاهيمي است كه از پراكندگي و جداشدگي اين آخشيجها در ذهن ما روي ميدهد. بنابراين هستي كشاكشي جاويدان ميان دو نيروي عشق و افند است و نتيجه نهايي ان چنين ميشود كه همواره هستي، يكتايي يا وحدت در چنديني يا كثرت است و نيز چنديني در يكتايي يا كثرت در وحدت است.
اميزش عناصر نزد امپدوكلس تنها ميتواند كمي و مكانيكي باشد، زيرا دگرگوني كيفي در هيچيك از اخشيجها راه ندارد، بدينسان كه اجزايي يا مقدارهايي از يك عنصر در فاصله هاي ميان اجزا يا مقادير عناصر ديگر جاي ميگيرد و اين دگرگوني كمي اخشيجها در هستنده هاست كه براي ما(نه در واقعيت) تغيير كيفي را اشكار ميسازد.
امپدوكلس درباره تاثير چيزها در يكديگر نظريه اي دارد كه ميتوان انرا نظريه ريزش ناميد. بنابراين نظريه، از همه چيزها در هر لحظه، ريزشهايي روي ميدهد، يعني اجزايي بسيار خرد و ناديدني از چيزها در هر لحظه جدا ميشوند. بدينسان تاثير يك چيز در چيز ديگر، بي انكه اميزشي دست دهد، از راه اين ريزشها انجام ميگيرد، يعني اجزاي ناديدني از يكي جدا ميشوند و در منافذ يا فاصله هاي اجزاي جسم ديگر وارد ميگردند، و هرچه اين منفذها در جسمي براي پذيرش ريزشهايي از جسم ديگر اماده تر باشند، امكان تاثير و نيز اميزش ميان اندو بيشتر است.
اين پرسش بميان ميايد كه ايا ايندو نيروي مهر و افند. براي امپدوكلس معنوي و مجرد بوده يا محسوس و عيني بوده است؟ ارسطو در تعريف ان دودل بوده است و انها را هم علتهاي فاعلي و هم علتهاي مادي ميشمارد. ثئوفراستوس نيز بپيروي از استاد خود. گاه انها را مادي ميداند و در رديف عناصر جاي ميدهد و گاه اندو را تنها علتهاي فاعلي و معنوي ميشمارد. اما انچه درستتر بنظر ميرسد. در ان مرحله از گسترش فكر يوناني، هنوز مفاهيم مجرد و تصورات متافيزيكي، كه زاييده دورانهاي بعديست، در انديشه امپدوكلس نميگنجيده است و هنوز مفهومهاي غيرمادي نميتوانسته است انگيزه جنبش و دگرگوني در چيزهاي محسوس و مادي باشد و براي يئنانيان در ان دوران، هنوز همه چيز، حتي خدايان و روح نيز مادي بودند. بدينسان امپدوكلس براي توضيح دگرگوني در هستينيازمند به انگيزه هايي بوده است و اين انگيزه را بشكل اشناي دو مفهوم عشق و ستيزه كه در زندگي روزانه ادميان اشكار است، يافته بود.

جريان هستي

در انديشه امپدوكلس جريان هستي و فعاليت دو نيروي مهر و افند در چهار مرحله گنجانده شده است كه بصورت دايره اي انجام ميگيرد. مرحله نخست يگانگي يا وحدت كامل اخشيجهاست كه در ان كثرت وجود نداشت و همه عناصر در زير فرمان مهر در كره هستي(اسفايروس) بهم پيوسته، و بدينسان يكي بودند. مرحله دوم اغاز انتقال اخشيجها از يگانگي به جدايي و پراكندگي است، كه در اثر نفوذ نيروي افند در كره هستي روي ميدهد كه تاكنون در بيرون ان و در پيرامون كره جاي داشت. در مرحله سوم پراكندگي و از هم جداشدگي كامل عناصر روي ميدهد كه نشانه تسلط و فرمانروايي كامل نيروي ستيزه يا افند است. در مرحله چهارم، بار ديگر بازگشت به حالت يگانگي يا وحدت عناصر روي ميدهد. از اين چهار مرحله، پيدايش هستنده هاي مشخص، تنها در دو مرحله دوم و چهارم امكانپذير است. بنابراين هستي جريان يك كشاكش پيوسته و جاويد است ميان دو نيروي مهر و افند كه ميتوان از ان به كشاكش اضداد تعبير كرد، و يگانگي هستي را در عين بسياري و كثرت انرا در عين وحدت، يا بسياري انرا در عين يگانگي نشان ميدهد. از اين لحاظ ميتوان ويرا متاثر از انديشه هاي هراكليتوس شمرد.

پايدار باشيد

2005-04-07T21:34:00.000-07:00

با درود بر همگي

امپدوكلس – قسمت سوم

تكه هايي از پالايشها(كاثارموي)

1- اي دوستان كه در شهري بزرگ بر قله ضخره زردفام اكراگاس ساكنيد، اي انجام دهندگان كارهاي نيك و پناهگاههاي پرحرمت بيگانگان، اي در زشتكاري نا ازمودگان، درود بر شما! اكنون من در ميان شما چون خدايي مرگ ناپذير نه مردي فناپذير پرسه ميزنم و در ميان همه چنانكه شايسته است محترمم، اراسته به سربندها و گلحلقه هاي افشان. هنگاميكه به شهرهاي باشكوه، به ميان مردان و زنان ميايم ستايش ميشوم و هزاران نفر بدنبال من ميايند و ميپرسند كه راه سود كدام است. بعضي نيازمند پيشگويي و بعضي كه زماني دراز از دردهاي گران سوراخ شدند، خواستارند كه براي همه گونه بيماريهاي خود وحي درمان بخشي بشنوند.
2- اين حكم جبر است و فرمان خدايان، كهن و جاويد و مهر شده به سوگندهاي فراخ كه هرگاه كسي از ملكوتيان(دايمون) كه از زندگي بسيار درازي بهره مند شدند، گنهكارانه يكي از اندامهاي خويشتن را به خون جنايت الوده كند، به پيروي از افند، يا به خطا سوگندي دروغ ياد كند، بايد سه ده هزار فصل، دور از گروه فرخندگان سرگردان شود، در طي زمانها به همه شكلهاي هستنده هاي فناپذير پديد ايد و راههاي درداميز زندگي را يكي پس از ديگري عوض كند زيرا نيروي هوا وي را بسوي دريا ميراند، و دريا اورا بر سطح خاك تف ميكند زمين او را در پرتوهاي خورشيد فروزان ميافكند و ان ويرا بار ديگر به گردابهاي هوا پرتاب ميكند. هريك ويرا از ديگري ميگيرد اما همه از او بيزارند. از ايشان اكنون يكي منم، رانده از خدايان و سرگردان، چون به افند خشم الود اعتماد كردم.
3- من تاكنون پسر، دوشيزه، گياه، پرنده و ماهي لال جهنده، بوده ام.
4- (هنگام تولد) گريستم و زاريدم چون سرزمين نا اشنا را ديدم.
5- در انجا زمين و خورشيد دوربين و جنگ خون اشام و هماهنگي با سيماي جدي، زيبايي و زشتي، شتاب و درنگ، درستي مهر اميز و ابهام سياه موي، پيدايش و زوال، خواب و بيداري، جنبش و ايست، شكوه تاجدار و پليدي، سكوت و اواز ... (بودند).
6- واي بر تو اي نژاد ميرنده(ادمي) بينوا، اي سخت نافرخنده: از چنين كشاكشها و زاريها پديد امده اي!
7- و براي ايشان(ادميان دوره زرين جهان) نه خدايي چون آرس وجود داشت، نه كودويموس، نه زيوس پادشاه، نه كرونوس نه پوسايدون، بلكه تنها كوپريس شهبانو بود ... ايشان او را با نذرهاي مقدسانه بر سر اشتي مياوردند و با جانوران رنگ شده و روغنهاي خوشبوي ساختگي و نذرهايي از مرمكي خالص و بخورهاي معطر و ريختن عسل زرين تيره بر خاك. با اينهمه قربانگاه به خون ناالوده گاوان نر اغشته نميشد، بلكه انرا در ميان ادميان بزرگترين ناپاكي ميدانستند كه اندامهاي خدايي(جانوران) را پس از گرفتن جان انها فرو بلعند.
8- پدر پسر خود را كه شكلش دگرگون شده است، بلند ميكند و دعا خوانان، سرش را ميبرد. ديوانه بزرگ! و ايشان(ملازمان قربانگاه) از تضرع قرباني آشفته اند. اما او(پدر) در برابر فريادهاي قرباني او را كشتار ميكند و در خانه خود جشني شيطاني فراهم ميسازد، و بهمينسان پسر نيز پدر را ميگيرد و فرزندان مادرشان و پس از اينكه زندگي را از انان سلب ميكنند، گوشت خويشاوند خود را فرو ميبلعند.

نظريه هستي

شخصيت ويژه امپدوكلس از ديرباز و مخصوصن در ميان محققان يكي دو قرن اخير، همواره انگيزه تفسيرها و بحثهاي فراوان و گاه بسيار متناقض شده است. از يكسو در فصل نخست نوشته او يعني «درباره طبيعت» با مردي روبرو ميشويم كه با انديشه روشن و تيزبين و منطقي استوار و دور از هوسهاي احساس و ناپايداريهاي پندار، ميكوشد كه واقيت مستقل و برون ذهني، يعني طبيعت و بطور كلي هستي را، انگونه كه حواس و ادراك ما گواهي ميدهند، تصوير كند؛ اما از سوي ديگر، يعني در تكه دوم شعر خود كه زير عنوان «پالايشها» بما رسيده است، با انديشه عرفاني و روح پرجذبه و مستي يك صوفي و زاهد بيزار از جهان مادي و تشنه بازگشت به شهر خدايي و جهان روحاني، روبرو هستيم. سپس اين پرسش بميان ميايد كه كداميك از اين دو چهره بظاهر متناقض، سيماي واقعي امپدوكلس تواند بود؟ اين يك ويژگي در سرشت بعضي انسانهاي متمدن است كه انديشه اي ورزيده و عقل پرورش يافته دارند، كه در برابر شرايط زندگي دوران خود و جهان پيراموني، گاه به دو شكل بظاهر متضاد واكنش نشان ميدهند، بدين معني كه احساساتشان با داوري عقل و انديشه ايشان همبهنگ نيست، يا گاه چنان است كه اين هماهنگي را تنها بايد در زير همان شرايط زندگي و تقاضاي جهان و اجتماع پيراموني همان دوران ويژه جستجو كرد، و پديده هاي معنوي را به معيار همان شرايط و ضرورتها سنجيد، انگاه ميتوان اين اين تناقضهاي ظاهري را تا اندازه اي برشته منطق كشيد.
امپدوكلس وارث چند گرايش فلسفي است. نخست تعاليم پيثاگوريان، سپس فلسفه هراكليتوس و سرانجام اصول عقايد پارمنيدس و مكتب الئا. كوشش فلسفي امپدوكلس در واقع چيره شدن بر دشواريهايي است كه نظريات پارمنيدس براي هر متفكري پس از خود بميان اورده بود، و كوششي براي از بن بستي كه وي در برابر هرگونه تفكري درباره هستي برپا كرده بود.پارمنيدس پيدايش و ازميان رفتن را به مصرانه ترين نحوي انكار ميكند و هستي را يكپارچه، يكتا، بي جنبش و دگرگون ناپذير ميدانست و انچه ما از دگرگوني، تغيير و حركت در جهان مييابيم، به نظر وي گواهي گمراه كننده و فريبنده حواس ماست. امپدوكلس ميگويد كه اين استدلالهاي و بينشهاي پارمنيدس درباره هستي و هستنده ها درست، ولي چگونه ميتوانيم پديد امدن و از ميان رفتن چيزها، يعني دگرگوني محسوس(به گواهي حواس) پديده ها را توضيح دهيم؟ امپدوكلس برخلاف نظر پارمنيدس كه گواهي حواس را فريب دانسته و تنها معيار معرفت را خرد ميدانست، معتقد است كه حواس ما و انديشه و هوش ما تنها راهنمايان ما بسوي واقعيت و حقيقت اند.

ادامه دارد

...بادرود

2005-03-18T00:17:00.000-08:00

با درود

سال نو همگي به خوشي و شادكامي

ارادتمند شما. حميد

2005-03-11T20:54:00.000-08:00

با درود بر همگي

امپدوكلس – قسمت دوم

تكه هايي از كتاب «درباره طبيعت»

1- اي خدايان، شما ديوانگي (مردمان) را از زبان من دور كنيد و از دهان پرهيزكار من بگذاريد كه جويبارهاي پاك فروريزد! به تو نيز اي موس(الاهه) كه خواستگاران فراوان داري، اي دوشيزه سپيد بازو، التماس ميكنم كه با راندن ارابه فرمانبر افسار من(به جايگاه) تقوي، بگذار انچه را براي زادگان يكروزه(انسانها) مجاز است بشنوم. ترا گلدسته هاي ستايش و افتخار از سوي ميرندگان وادار نميكند كه انها را از ايشان بپذيري، براي اينكه چيزي بيش از انچه قانون مقدس مجاز كرده است، جسورانه بر زبان اوري و بدين سان بر بلندترين قله دانايي بنشيني.
اكنون بيا و با هر يك از افزارهاي(ادراك) هر چيز اشكار را درست بنگر و به بينايي بيشتر اعتماد مكن تا به شنوايي، يا به گوش بلند اواز خود بيشتر مطمئن مباش تا به گواهي روشن زبان(چشايي يا ذائقه) و از اطمينان به اندامهاي ديگر نيز در هر جا گذرگاهي به سوي ادراك هست، خودداري مكن، بلكه به هر چيز آشكار بينديش.
2- اما به بهتران ايمان نداشتن بسي خوي بد نهادن است. اما تو همانگونه بياموز كه موس(الاهه راهنما) شايسته اعتماد ما فرمان ميدهد، پس از اينكه اين سخنان در ژرفاي دلت از غربال بگذرد.
3- نخست از چهار ريشه همه چيزها بشنو: زيوس درخشنده، هِرِه زندگي بخش، آيدونيوس و نِستيس كه با اشكهاي خود سرچشمه هاي آدميان را روان ميسازد.
4- آخشيجان(عناصر): نازاييده شده.
5- هيچيك از همه چيزهاي ميرا، زايش ندارد و هيچ پاياني هم در مرگ ويران كننده نيست. بلكه تنها آميزش و جدايي آميخته شده هست. زايش ناميست كه آدميان بدانها نهادند.
6- اما ايشان، هنگاميكه نور و هوا بهم مياميزند و بشكل ادمي در ميايند، يا جنس جانوران وحشي يا گياهان يا پرندگان، ميگويند اينها زاييده شده اند و هنگاميكه اينها(عناصر) از يكديگر جدا ميشوند انرا مرگ بداختر(مينامند) انچه را درست است نميگويند. اما من نيز به پيروي از رسم معتاد همين(نامها) را بكار ميبرم.
7- ابله كودكان! زيرا انديشه هاي دوررس ندارند، چون پديد امدن چيزي پيش از اين ناموجود را انتظار دارند، يا اينرا كه چيزي بميرد و همگي از ميان برود.
8- زيرا از انچه كه به هيچ روي هستنده نيست پديد امدن چيزي ممكن نيست، و اينكه هستنده نيز بكلي از ميان برود، انجام ناپذير و ناشنيده است؛ زيرا هميشه در همان جايي خواهد بود كه يك بار در ان استوار شده است.
9- در كل هيچ چيز نه تهي نه لبريز است.
10- در كل، ههيچ چيز تهي نيست. پس از كجا چيزي ميتواند بر ان افزوده شود؟
11- من از يك دوگانه مي اگاهانم: يكبار چنان ميگردد كه تنها واحد از كثرت باشد گاه ديگر باز از هم جدا و كثرتي پديد امده از واحد است. پيدايش چيزهاي فناپذير دوگانه و مرگ انها نيز دوگانه است. زيرا بهم گردامدن همه انها (يعني آخشيجها يا عناصر) چيزي را پديد مياورد و نيز تباه ميكند. ديگري كه پرورش يافته، بار ديگر كه اين چيزها از هم جدا شوند پراكنده ميگردد، و اين مبادله همواره و پيوسته، هرگز باز نميايستد. يك زمان در اثر مهر(عشق) همه چون يكي بهم ميپيوندند، زمان ديگر در اثر افند(ستيزه) نافرخنده از هم جدا ميشوند. بدينسان تا انجا كه واحد اموخته است كه از كثرت پديد ايد و بار ديگر از واحد راكنده شده، كثرت روي دهد، انها(چيزها) پديد ميايند، دورانشان پايدار نيست، اما از انجاكه مبادله انها هرگز باز نمياستد، هميشه بيحركت همواره در دايره اي هستند.
12- يك زمان چنان ميگردد كه تنها واحدي ناشي از كثرت است.درزمان ديگر ازهم جداميشود تاكثرتي ناشي از واحد باشد.اتش و اب و خاك و فرازاي نامحدود هوا و همچنين افند نفرين شده جدا از انها با وزن يكسان در همه جا و عشق(مهر) در ميانه با درازا و پهناي يكسان.
13- اينها(آخشيجها) همه همسانند و در پيدايش همسنند. اما هريك فرماني ديگر دارد و هر يك داراي خوي ويژه اي است، ودر گردش زمان هريك به نوبت تسلط مييابد. در كنار اينها هيچ چيز پديد نميايد و هيچ چيز از ميان نميرود زيرا اگر انها پيوسته از ميان ميرفتند اصلن ديگر نميبودند. و چه ميتوانست اين كل را افزايش دهد؟ و از كجا ميامد؟ و نيز چگونه انها از ميان ميرفتند؟ زيرا هيچ چيز بي انها نيست. نه، تنها انها هستند. اما چون درهم ميدوند، گاه اين چيز پديد ميايد، گاه انچيز و همواره و هميشه همانند.
14- اين (كشاكش دو نيروي عشق يا مهر و افند) در توده اندامهاي ادميان فناپذير اشكار است. يكزمان بوسيله مهر همه اندامهايي كه نصيب تن شده اند، در قله شكوفاي زندگي، در يكي بهم ميپيوندند، و در زمان ديگري گسسته شده، در اثر نيروهاي بدكار افند، هريك جدا مانده، بر شكستگيهاي ساحل زندگي سرگردان ميشود، و همچنين است براي بوته هاي گياهان و ماهيان خانه در اب و درندگان كوه نشين و كبوتران معلق زنِ بالگستر.
15- انها(آخشيجها) در چرخش دايره بنوبت فرمان ميرانند و در يكديگر از ميان ميروند و در نوبت مقدر ميرويند. زيرا تنها اينها هستند، اما چون در يكديگر ميدوند انسانها و نژادهاي جانداران ميشوند در حاليكه گاه در اثر نيروي مهر در يك نظام يگانه بهم ميپيوندند، و گاه نيز در اثر نيروي نفرت اميز افند(ستيزه) هر يك از ديگري جدا ميشود تا اينكه بار ديگر در كل وحدتي هم روييده قرار گيرند. بدينسان تا انجاكه واحد اموخته است كه از كثرت پديد ايد و بار ديگر از واحد گسسته شده كثرت صورت گيرد تا به ان حد چيزها پديد ميايند. و دوران زندگيشان پديدار نيست اما تا انجا كه مبادله هميشگي انها هرگز باز نمي ايستد هميشه استوار و بيحركت در دايره هستند.
16- در انجا(دايره مهر) نه اندامهاي چابك خورشيد را ميتوان از هم جدا كرد نه نيروي انبوه زمين نه دريا را. اسفايروس(كره هستي) گرد شده چنين پابرجا در يك هماهنگي پنهاني استوار است و از تنهايي احاطه كننده خود برخوردار.
17- اما چون افند بزرگ در اندامهاي ان(اسفايروس) روييد و بزرگ شد و به هواي افتخار بيرون جهيد، چون ان زمان سرامد كه براي انها(مهر و افند) بنوبت از راه سوگندي همه جا گسترده معين شده است.
18- اكنون من به ان راه ترانه اي باز ميگردم كه پيش از اين نهاده بودم، و از گفته هايم گفته ديگري بر ميچينم- انراهي كه چون افند به ژرفترين عمق گرداب رسيد و مهر در ميانه اين گرداب جاي گرفت، انگاه همه اين چيزها بهم پيوستند تا تنها يكي باشد. نه ناگهان، بلكه به خواست خود از يكجا و جاي ديگر هريك بهم گرد امدند، و از اين درهم اميختگي، بيشمار نژادهاي ميرندگان برون امدند. اما بسي چيزها، نا اميخته در ميانه اميزنده ها برجاي ماندند، ان چيزهايي كه افند، انها را اويزان نگه داشته بود؛ زيرا ان خود را يكپارچه از همه انها به دورترين حد دايره كنار نكشيده بود، بلكه برخي از ان در درون(اسفايروس يا واحد كل آخشيجها) مانده بود و برخي ديگر از ان از اندامهاي اخشيجها بيرون رفته بود. اما به همان اندازه اي كه اين همواره به بيرون ميدويد، به همان اندازه همواره هجوم مهر انديش و جاويدان مهر سرزنش ناپذير چيره ميشد و ناگهان چيزهايي فناپذير شدند كه از پيش خود را مرگ ناپذير ميشمردند، چيزهايي اميخته شدند كه پيش از ان نا اميخته بودند با عوض كردن راههاي خود. و از اين درهم اميختگيها، بيشمار نژادهاي هستنده هاي مرگ پذير بيرون ريختند با همه گونه شكلها كه اعجوبه اي براي تماشاست.
19- و چون انها بهم گرد امدند، افند اندك اندك به بيرونترين حد بازگشت.
20- اما(گوي خورشيد) كه بهم گرد امده بدور اسمان بزرگ ميچرخد.
21- اما ان (ماه) پرتوهاي(خورشيد) را هرگاه كه از زير ان(ماه) ميگذرد قطع ميكند، و ان اندازه از زمين را در سايه ميگيرد كه به پهناي ماه درخشان چشم است.
22- اين زمين است كه شب را ميسازد، با امدن بر سر راه پرتوهاي(خورشيد).
23- بر ان(زمين) بسياري سرهاي بي گردن بيرون جستند، بازوان برهنه محروم از شانه و ساعد به هر سو ميرفتند، و چشمان تنها پرسه ميزدند. نيازمند پيشانيها.
24- اندامهاي به هرسو سرگردان و در جستجوي اميزش باهم بودند.
25- بسياري موجودهاي دوچهره با پستانهاي دو طرفه پديد امدند، بعضي از نژاد گاوان با چهره ادمي، و بعضي ديگر بيرون جستند از نژاد ادمي با سرهاي گاو، و موجودهاي دورگه نيمي مرد و نيمي زن، معمولن با اندامهاي جنسي تيره رنگ.
26- اكنون بشنو كه چگونه اتش جدا شده، جوانه هاي شبگير مردان و زنان پراشك و مويه را پديد اورد، زيرا اين گفتار نه دور از هدف است نه نااگاهانه. نخست از زمين شكلهاي ناهنجاري برخاستند كه از اب و گرما هردو سهمي معين داشتند. اينها را اتش به بالا فرستاد چون ميخاست كه به همانند خود(اتش اسماني) برسد، اما هنوز انها نه شكل اندامهايي عشق انگيز اشكار داشتند نه اواز و عضوي كه ويژه ادميان است.
27- اما سرشت(طبيعت) اندامهاي(ادميان) از هم جداست. بخشي از ان در تن مرد است(بخشي در تن زن).
28- در زهدان پاك ريخته شدند(نطفه هاي زن و مرد) بخشي از ان كه با سرما برخورده است زنان را پديد مياورد و {ان بخشي كه با گرما بر ميخورد مردان را ايجاد ميكند.}
29- زيرا بخش گرمتر شكم(رحم) پديد اورنده نر است، و بدين علت است كه مردان سيه چرده و داراي اندامهاي ستبرتر و پر مويترند.
30- اما اگر اعتقاد تو در اينباره هنوز ناقص مانده است كه چگونه از اميزش اب، خاك، و هوا، و خورشيد(اتش) اينهمه شكلها و رنگهاي چيزهاي فناپذير پديد امدند و هم اكنون نيز پديد ميايند، كه بوسيله مهر بهم پيوستند.
31- در ان هنگام كه مهر پس از اينكه خاك را در اب باران خيسانده بود، و از اينسو به انسو ميرفت، شكلها را به اتش تند داد تا خشك شوند.
32- ... گرد فانوس ان پوشش ميگذارند تا هرگونه باد را از ان دور سازد و اين پوشش نفس باد وزان را پراكنده ميكند، اما روشنايي از درون ان بيرون ميجهد، زيرا بسي لطيفتر است و با پرتوهاي زوال ناپذير بر استانه ميتابد، همانگونه نيز، در ان هنگام اتش ازلي، محدود در غشائها و پرده هاي نازك در پس دوشيزگان گردچشم(يعني مردمك چشمها) كمين كرد، و اين(پرده ها يا نسجها)بوسيله گذرگاههاي شگفت انگيز خدايي سوراخ سوراخ شده بودند و اين ابروها، ابهاي ژرفي را كه در اطراف جاري است بيرون نگه ميداشتند، اما اتش را از درون بسوي بيرون راه دادند زيرا بسي لطيفتر بود.
33- اما شعله پرلطف(چشم) فقط نصيبي اندك از خاك دارد.
34- بدينسان شيرين، شيرين را در برگرفت، تلخ بسوي تلخ شتافت، ترش بسوي ترش گراييد و گرم برسر گرم قرار گرفت.
35- همه چيز اينگونه دم و باردم دارد. همه لوله هاي بيخون گوشتين دارند كه بر سطح بدنشان گسترده شده است. و در دهانه هاي اين لوله ها، بيرونترين قسمت پوست با مسامات بسيار سوراخ شده است بدانسان كه خونرا پنهان نگه ميدارد، در حاليكه گذرگاههايي ازاد براي گذشتن هوا بريده شده است. بدينسان چون خون رقيق از اينجا واپس ميرود هوا حبابزنان با موجهاي ديوانه وار به درون هجوم ميكند، و هنگاميكه خون بالا ميجهد، هوا بار ديگر بيرون ميوزد. درست مانند هنگاميكه دختري با يك اب بردار برنجين درخشان بازي ميكند و چون دهانه هاي لوله را روي ذدست خوشتراش خود ميگذارد لوله را در اب انبار سيمگون غوطه ور ميسازد، هيچ نمي بدرون ظرف وارد نميشود، بلكه حجم هوايي كه از درون به سوراخهاي تنگ هم فشار مياورد، از ان مانع ميشود، تا اينكه دختر جريان(هواي) فشرده شده را ازاد ميكند؛ اما پس از ان چون هوا بيرون ميايد حجمي برابر ان از اب بدرون(لوله) وارد ميشود. همچنين است هنگاميكه اب ته ظرف برنجين را پر ميكند، و دهانه يا گذرگاه ان بوسيله گوشت انسان(يعني دست) مسدود شده است؛ اما اب، هواي بيروني را كه تلاش ميكند داخل شود، واپس ميزند. زيرا بر دهانه هاي سطح بالاي صافكن فشار مياورد، تا اينكه(دختر) با دست(لوله) را ازاد كند، انگاه درست دبرعكس بار پيش چون هوا(از بالا) هجوم مياورد، اب به مقدار مساوي از زير بيرون ميريزد. بهمين سان چون خون رقيق خروشان، در اندامها روي به پس بدرون حمله ميكند، جريان هوا در همان لحظه مستقيمن با موجهاي خروشان واپس ميجهد. اما چون خون بار ديگر به بالا ميجهد، مساوي با ان، هوا در بازدم بيرون ميشود.
36- بدينسان همه چيز داراي بهره اي از تنفس و بوست.
37- بدين سان همه چيز به فرمان سرنوشت(توخه) داراي هوش است.
38- (قلب) ساكن در درياي خون، كه در دو سوي مخالف در جهش است درست جايگاه چيزي است كه ادميان انرا انديشه مينامند، زيرا خون پيرامون قلب ادميان انديشه ايشان است.
39- زيرا ما خاك را بوسيله خاك ميبينيم، انرا بوسيله اب، هوا را بوسيله هواي خدايي، اما اتش را بوسيله اتش ويرانگر، مهر را بوسيله مهر و افند را بوسيله افند.

ادامه دارد...

بادرود

2005-03-10T20:47:00.000-08:00

با درود بر همگي

امپدوكلس – قسمت اول

زندگي

زندگي و سرگذشت امپدوكلس –Empedokles- چنانچه كه بايد بر ما پيدا نيست و انچه كه درباره وي ميدانيم از نظر تاريخي پراكنده و ناقص است. وي در شهر آكراگاس در جزيره سيسيل(سيكليا) بدنيا امده بود. ديوژنس لائرتيوس مينويسد كه وي در سال اول هشتاد و چهارمين اولمپياد (443-444 پ.م) چهل ساله بوده است.سيمپليكيوس نيز مينويسد كه امپدوكلس : «مدت درازي پس از آناكساگوراس زاييده نشده بود و از هواداران سرسخت پارمنيدس و حتي بيشتر از ان وابسته به پيساگوريان بوده است.» ما ميدانيم كه اناكساگوراس در 499-500 پ.م به دنيا امده است و بنابراين سال تولد امپدوكلس را مطابق اين روايت در حدود 492 و سالمرگ وي را حدود 422 پ.م قرار داد. به گواهي ديودوروس موخ بزرگ سيسيلي، پدر امپدوكلس به سال 470پ.م در شورش شهر آكراگاس براي بيرون راندن ثراسيدايوس فرمانرواي خودكامه ان شهر و پايه گذاري يك حكومت دموكراسي سهم مهمي داشته است و پس از ان يكي از بانفوذترين مردان اگراكگاس بشمار ميرفته است. زندگي شخصي و اجتماعي وي اميخته با افسانه هاي فراوان شده است. ولي انچه پيداست وي يكي از هواداران دموكراسي در شهر آكراگاس بوده است، ديوژنس مينويسد كه وي يك توطئه حزب اشرافي را معروف به توطئه «هزار نفر» با زيركي و شايستگي هر چه تمامتر اشكار و به ياري مردم ريشه كن ساخت و بدين علت همشهريانش خواستند كه وي را فرمانرواي شهر آكراگاس كنند، اما امپدوكلس نپذيرفت و ترجيح داد كه به عنوان يك فرد از ستايش و محبت ايشان برخوردار باشد.
همچنين گفته ميشود كه امپدوكلس پايه گذار يك فرقه ديني بوده و حتي ادعاي خدايي ميكرده است و پيروانش وي را ميپرستيدند. البته ريشه اين افسانه را بايد در اينجا جستجو كرد كه امپدوكلس با پيثاگوريان همنشيني داشته است و حتي كويند بعضي از انان درشمار شاگردان وي بودند. ديوژنس از قول ارسطو نقل ميكند كه امپدوكلس كاشف و پايه گذار هنر سخنوري(رتوريكه) است و نيز گويد كه گورگياس فيلسوف سوفيست مشهور شاگرد امپدوكلس بوده است. گالنوس(جالينوس) پزشك بسيار نامدار جهان باستان نيز امپدوكلس را بنيانگذار مدرسه پزشكي ايتاليا ميشمارد، اين مدرسه پزشكي تا زمان افلاطون و ارسطو نيز هنوز برپا بوده و نظريات پزشكي ان در افلاطون و ارسطو تاثير فراوان داشته است؛ شايد بدليل اشتغالش به پژوهشهاي پزشكي در افسانه ها وي را جادوگر و معجزه گر معرفي كردند.
درباره چگونگي مرگ امپدوكلس نيز افسانه هاي گوناگون پرداخته شده است. يكي اينه گويند وي خود را در دهانه اتشفشان كوه اتنا افكند تا پيروانش باور كنند كه وي به خدايان پيوسته و در جهان نيز يكي از انان بوده است. ولي مطابق گزارشي ديگر وي پس از چندي بدليل مسائل سياسي شهر آگراگاس را ترك گفت، يا رانده شده و به پلوپونسوس، ناحيه معروفي در خاك اصلي يونان مهاجرت كرد و در انجا درگذشت.

نوشته ها:
امپدوكلس نويسنده دو اثر شعري بوده است، يكي بنام «درباره طبيعت» و ديگري «پالايشها يا كاثارموي» كه هر دو بر روي هم پنج هزار بيت دربر داشته اند.اما انچه از اين دو شعر براي ما باقي مانده است فقط قطعاتي است از اثر نخست يعني نزديك به يك پنجم اثر اصلي و از شعر دوم تنها چند قطعه در دست داريم. وي بدينسان، پس از پارمنيدس دومين فيلسوف يونان است كه فلسفه خود را در قالب يك شعر اموزشي حماسي ريخته است و داراي شيوه اي پخته و زباني فشرده و پرمغز و گاه دشوار است.

ادامه دارد...

پايدار بمانيد

2005-02-17T12:45:00.000-08:00

با درود بر همگي

مليسّوس – قسمت دوم

نظريه هستي

مليسوس بعنوان شاگر پارمنيدس همه كوشش خود را بكار ميبرد كه از نظريه استاد خود بر ضد مخالفان دفاع كند. نزد پارمنيدس ديديم كه هستي واحد و يكپارچه، پر و بيحركت است كه وي انرا به كره اي همانند كرده بود. اما مليسوس ميكوشد كه با تغييرهاي خاص خود، نظريات اساسي استاد را تاييد كند. نخستين ويژگي براي او اين است كه هستي ازلي و ابدي است. انچه بود هميشه هست و هميشه خواهد بود. زيرا نه پديد امده است و نه از ميان ميرود، و چيزي كه نه پديد امده است نه از ميان ميرود، ضرورتن بايد بي اغاز و بي انجام باشد، و بدينسان اين هستي بي اغاز و بي انجام بايد نامحدود نيز باشد.
منظور مليسوس از اينكه هستي نامحدود است چه ميتواند باشد؟ ايا هستي از لحاظ زماني بي پايان است، يا اينكه منظور مليسوس از نامحدود، مفهوم مجرد اين كلمه است، يعني بنابر استدلالهاي مليسوس ميتوان نتيجه گرفت كه نامحدود چيزي جز نفي وجود هستنده هاي گوناگون در كنار هستي يكپارچه و واحد نيست. اما از سوي ديگر بگواهي ارسطو، واحد(هستي) مليسوس، يك واحد مادي است و بنابراين نامحدود براي وي از لحاظ كمي يا چنديني قابل تصور است، يعني هستي يا هستنده و جهان ان از لحاظ كمي نامحدود است.
اما هستي همچنين واحد است، زيرا هنگاميكه گفتيم هستي نامحدود است تنها در حالي ميتواند درست باشد كه يكتا بودن ان نيز گردن نهيم چون تنها نامحدود ميتواند واحد باشد. اگر از يكي بيشتر، ميبود نميتوانست نامحدود باشد زيرا همديگر را محدود ميكردند. پس هستي يكتا بنحوي نامحدود گسترده شده است، در اينجا مليسوس بر نظريه استاد خويش چيزي افزوده است زيرا پارمنيدس هستي را به كره اي تشبيه ميكند كاملن گرد كه در اين صورت هستي در انسوي خود به چيزي محدود استكه ميتوان انرا خلا ناميد، و بدينسان بنحوي محدود خواهد بود.
قطعه شماره 8 استدلال مليتوس را بر ضد نظريه كثرت را در بر دارد. در اينجا مليسوس با باريك بيني و ژرف انديشي استدلا ميكند كه اگر كثرت يا چنديني در هستي ميبود، هريك از مظاهر كثرت بايد از همان نوع و داراي همان خصوصيات و صفاتي باشد كه هستي واحد مليسوس داراست. حواس ما فريبنده اند و نميتوان به گواهي انان اطمينان داشت؛ زيرا انها يكباره، يعني در نظر نخست، اشيا را همانگونه كه هستند ادراك ميكنند و تغيير و دگرگوني در انها نمي يابند اما از سوي ديگر، همين حواس گواهي ميدهند كه چيزها در تغييرند. انچه بود و انگونه كه بود، اكنون ديگر نيست و باز در اينده نيز انگونه كه اكنون مينمايد، نخواهد بود. پس معلوم است كه ما اشيا را بدرستي نه احساس ميكنيم نه ادراك. در حاليكه واقعيت هستي يكتا و دگرگوني ناپذير، همانگونه كه بود اكنون نيز هست ودر اينده نيز خواهد بود و اين فريب و خطاي حواس ماست كه هستي را در نظر ما كثرت جلوه گر ميسازد، و انها كه بعنوان كثرت بچشم ميامدند، واقعي نيستند؛ زيرا چيزي نيرومندتر و اطمينان بخشتر از هستنده واقعي نيست و اگر هريك از ان مظاهر كثرت، واقعي ميبود، بايستي همان صفاتي را ميداشت كه هستي واحد داراست. چون تغيير بدين معني است كه چيزي از ميان رفته و چيز ديگري هست شده است.! و ما ديديم كه هستي نه از چيزي پديد امده است، چون بي اغاز است، و نيز چيز ديگري جز انچه هست نميشود، چون بي پايان است. بدينسان واحد بودن هستي روشن ميشود.
اما نكته ديگري در نظريات مليسوس كه موجب ابهام و اختلاف تفسير شده است، اينستكه كه اگر هستي واحد است بايد جسماني نباشد زيرا اگر ضخامت داشته باشد نشانه انست كه مركب از پاره هاست و ديگر نميتواند واحد باشد.ارسطو در كتاب متافيزيك، هنگاميكه درباره فيلسوفان الئا بحث ميكند ميگويد مليسوس اشاره به وحدت مادي هستي ميكند، برعكس پارمنيدس كه انرا برحسب تعريف واحد ميداند و اين ميتواند دليل بر ان باشد كه هستي واحد مليسوس، مادي و بنابراين جسماني است اما از سوي ديگر متن گفته مليسوس نشان ميدهد كه وي هستي واحد را جسماني و بدينسان مادي نميشمارد. اگر مقصود وي درست همين باشد و هستي واحد را داراي جسم نشمارد، بايد گفت كه دچار تناقض اشكاري شده است. زيرا از يكسو هستي را از لحاظ بزرگي نامحدود ميداند كه بي پايان گسترده شده است و اين چيزي جز داراي جسم يا جسماني نميتواند باشد و از سوي ديگر نيز هستي را يك پري ميداند كه همان يكپارچگي است و اين نيز مفهوم جسمانيت يا جسميت را دربردارد؛ همين نكته در نوشته منسوب به ارسطو درباره مليسوس تاييد ميشود كه: اگر هستنده جاويدان يعني ازلي و نامحدود باشد، بايد بنحوي اين هستي واحد جسم باشد. از سوي ديگر در ان مرحله از تفكر فلسفه يونانيان تصور هستي غير جسماني و غير مادي، نامحدود و واحد و بي اغاز و بي انچام ، امكان نداشته است. و نيز كسي كه ميگويد: «هيچ چيز نيرومندتر از هستي واقعي نيست» نميتواند منكر جسمانيت و ماديت هستنده ها شود.
اهميت اساسي مليسوس چنانكه در تكه هشتم ظاهر ميشود در اين است كه تكاني به نظريه كثرت داد و روشن ساخت كه اگر هم كسي به كثرت هستي معتقد شود، هريك از اجزا اين كثرت بايد درست داراي همان صفاتي باشد كه واحد نزد مليسوس داراست، و بدينسان راه را براي اتميستها گشود كه پايه هستي را بر كثرت نهادند، اما هريك از واحدهاي ايشان داراي همان صفات و خصوصياتي است كه مليسوس براي هستي واحد ميشمرد.

پايدار باشيد.
تابعد ...

2005-02-05T13:14:00.000-08:00

با درود بر همگي

مليسّوس – قسمت اول

انچه ما از زندگي مليسوس –Melissos- ميدانيم، بسيار اندك و محدود به گزارشهايي است كه از ديوژنس و پلوتارك بدست ما رسيده است. ديوژنس مينويسد: «مليسوس پسر ايثايگِنِس اهل ساموس . وي شاگرد پارمنيدس بود وي همچنين مردي سياستمدار بود و مورد ستايش همشهريانش قرار داشت، و بدين سبب، به فرماندهي نيروي دريايي برگزيده شد و از راه فضيلن شخصي خود شهرت بدست اورد ... بنابر گفته آپولودوروس، وي در هشتادوچهارمين المپياد(440-444 پ.م) چهل ساله بوده است.»
پلوتارك نيز در كتاب خود بنام "زندگيها" در فصل مربوط به پريكلس مينويسد: «زيرا هنگاميكه كه پريكلس، راه دريا را پيش گرفت، مليسوس پسر ايثايگنس، مردي فيلسوف كه در انهنگام فرمانده نيروي ساموس بود، چنان تعداد كم كشتيهاي اتن و بيتجربگي فرمانده ايشان را حقير شمرد كه همشهريان خود را مجاب كرد كه به اتنيها حمله كنند. اهالي ساموس پيروزي كاملي بدست اوردند و بسياري را اسير كردند و گروهي از كشتيها را ويران كردند و اكنون بار ديگر بدريا ازادانه دست يافتند و توانستند مواد و سايل جنگي را كه پيش از ان دارا نبودند، به چنگ اورند. بنابر گفته ارسطو، خود پريكلس نيز پيش از ان در يك نبرد دريايي از مليسوس شكست خورده بود.»
با توجه به گزارشات بالا ميتوان سال تولد مليسوس را 480-481 پ.م قرار داد.

تكه هايي از گفته هاي مليسوس

آنچه از گفته هاي مليسوس در دست داريم، در تفسير سيمپليكيوس بر دو كتاب ارسطو يافت ميشود. وي مينويسد كه مليسوس كتابي داشته است بنام "درباره طبيعت يا درباره هستنده" . تكه هايي از اين كتاب را در زير مياوريم:
1-«آنچه بود، هميشه بود، و هميشه خواهد بود زيرا اگر پديد امده بود، ضرورتن پيش از پديد امدن هيچ بوده است پس اگر هيچ بود، بهيچ روي از هيچ نميتوانست چيزي پديد ايد. »
2-«پس چون پديد نيامده بود، هست و هميشه بود و هميشه خواهد بود ونه اغاز دارد نه پايان، بلكه نامحدود است. زيرا اگر پديد امده بود، آغازي ميداشت(زيرا زماني اغاز به پديد امدن كرده بود) و پاياني(زيرا زماني پيدايش ان پايان مييافت)؛ اما چون نه اغاز شد و نه پايان يافت، هميشه بود و هميشه خواهد بود و نه اغاز دارد نه پايان، زيرا ممكن نيست هميشه هست بودن، براي چيزي كه يكپارچه همه نيست.»
3-«اما همان سان كه هميشه هست، لزومن در بزرگي نيز هميشه نامحدود است.»
4-«هيچ چيز داراي اغاز و پايان، نه جاويدان است و نه نامحدود.»
5-«اگر او يكي نميبود، به چيز ديگري محدود ميشد.»
6-«زيرا اگر نامحدود ميبود، يكي ميبود. اگر دو ميبودند، نميتوانستند نامحدود باشند بلكه بر ضد يكديگر داراي حد ميشدند.»
7-«پس بدين سان جاويدان است و نامحدود و يكي و همه همانند. نه ميتوانست فنا شود، نه بزرگتر گردد و نه تغيير نظم دهد نه درد ميكشد نه اندوه دارد. زيرا اگر چيزي از اينها را احساس ميكرد ديگر يكي نبود. چون اگر ديگرگون شودع ضرورتن هستنده همانند نيست، بلكه هستنده پيشين بايد از ميان برود و ناهستنده پديد ايد. بنابراين اگر به اندازه مويي در ده هزار سال ديگرگون ميشد در طي تمام زمان همگي فنا خواهد شد و نيز تغيير نظم ان ممكن نيست، زيرا نظم پيشين ان از ميان نميرودْ و نظمي نابوده هم پديد نميايد. چون نه هيچ چيز بر ان افزوده شده استْ نه از ميان رفته است و نه ديگرگون شده است، چگونه هستنده اي ميتوانست تغيير نظم يابد؟، زيرا اگر به چيزي ديگرگون ميشد اين همان تغيير نظم ميبود ... هيچ تهي(خلا) نيز وجود ندارد. زيرا تهي هيچ است و انچه هيچ است، نيست است. حركت نيز نميكند چون هيچ جايي نيست كه خود را بدانجا واپس كشد، بلكه پر است، زيرا اگر خلائي ميبود، خود را به ان خلا واپس ميكيشد. اما چون خلائي موجود نيست جايي ندارد كه خود را واپس كشد. و نيز فشرده يا رقيق نميتواند باشد جون رقيق نميتواند پر باشد مانند فشرده، بلكه رقيق از چيزي تهيتر از چيز فشرده پديد ميايد. پس بايد ميان پر و ناپر بدين سان تشخيص داد: اگر چيزي فضايي براي چيز ديگر دارد و انرا بدرون ميپذيرد پر نيست. اما اگر نه جايي براي چيز ديگر دارد و نه انرا بدرون ميپذيرد، پر است. پس اگر تهي (خلا) نيست، بايد ضرورتن پر باشد. پس اگر پر است حركت نميكند.»
8-«اين استدلال بزرگترين نشانه اين است كه تنها يكي است. اما اينها نيز نشانهاي ديگري است. اگر چنديني(كثرت) بود، انها بايد همانگونه باشند كه من ميگويم يكي هست. زيرا اگر زمين هست و اب و هوا و اتش و اهن و زر و اگر يك چيز زنده و ديگري مرده است و سياه و سفيد و چيزهاي ديگري كه ادميان ميگويند كه حقيقي اند، و اگر اين چيزها هستند و ما درست ميبينيم و ميشنويم بايد هريك از انها همانگونه باشد كه نخست بنظر امده است و نشايد كه تغيير كند يا ديگرگون شود، بلكه هريك بايد هميشه همانگونه باشد كه هست. اما اكنون ميگوييم كه ما درست ميبينيم و ميشنويم و ميفهميم. ولي بنظر ما ميايد كه گرم سرد ميشود و سرد گرم، سخت نرم ميشود و نرم سخت و زنده ميميرد و از انچه زنده نيست چيزي پديد ميايد و همه اينها ديگرگون ميشوند و انچه بود و انچه اكنون هست به هيچ روي همانند نيست بلكه اهن كه سخت است در تماس با انگشتان ساييده ميشود و همچنين زر و سنگ و هر چيز ديگري كه بنظر ميرسد كاملن سخت است. از اب نيز خاك و سنگ پديد ميايند. بدينسان نتيجه ميشود كه ما هستنده ها را نه ميبينيم و نه ميشناسيم اكنون اينها بايكديگر توافق ندارند.، زيرا ما گفتيم كه بسياري چيزها جاويدانند و شكل و نيرو دارند، اما بنظر ميرسد كه همه چيز ديگرگون ميشود بنابرانچه در هرباره ديده ميشود تغيير ميكند. بنابر اين روشن است كه ما درست نميديده ايم و ان چيزها درست بنظر نميرسند كه چندين(كثير)اند، زيرا اگر حقيقي بودند، تغيير نميكردند، بلكه هريك از انها همانگونه بود به نظر ميامد، زيرا نيرومندتر از هستنده حقيقي واقعي هيچ چيز نيست. اما چون تغيير كند، هستنده اي فناشده و ناهستنده اي پديد امده است. پس بدينسان اگر كثرتي باشند، انها بايد همانگونه باشند كه يكي هست.»
9-«پس اگر هستنده باشد، ضرورتن يكي هست، و چون يكي هست، ضرورتن جس ندارد. اگر ضخامت ميداشت، داراي پاره ها ميبود، و ديگر يكي نميبود.»
10-«اگر هستنده تقسيم شود، حركت نميكند؛ و اگر متحرك است ديگر هست نيست.»

ادامه دارد...

پايدار باشيد

2005-01-31T09:43:00.000-08:00

با درود بر همگي

زنون -- قسمت سوم

ياداوري

درباره زنون نكات زير را ميتوان برشمرد:
1- زنون شاگرد پارمنيدس بوده است كه در حدود سالهاي 450-455 پ.م در شهر الئا بدنيا امده است.
2- ديوژنس به كتابهاي زنون اشاره ميكندْ از جمله اين كتابها نوشته اي است بعنوان ”بر ضد فيلسوفان“ كه ظاهرن حمله اي به پيثاگوريان بوده است، و نيز كتابي بنام ”مجادلات“ و نوشته اي بنام ”درباره طبيعت“ كه به وي نسبت داده ميشود.
3- از نوشته هاي زنون اكنون ما هيچ در دست نداريم ولي تكه هايي از انرا در دفاع از نظريه هستي واحد پارمنيدس و برضد نظريه كثرت به نقل از مفسران در دسترس ميباشد.
4- ارسطو در رساله خود بنام سوفيست، زنون را كاشف ”ديالكتيك“ يا ”هنر جدل منطقي“ ميداند.
5- شيوه استدلال زنون چنين بوه است كه نخست فرضيه يا فرضيات نظريه مخالف را كه خود بدرست بودن انها عقيده نداشت، ميپذيرفت و سپس از انها نتايج متناقضي ميكشيد.
6- پارمنيدس هستي را يكپارچه و واحد ميدانست كه نه تقسيم پذير است و نه دگرگون شدني و نيز بيحركت و استوار است. اكنون زنون نيز كه شاگرد اوست، ميكوشد همين نظريات را به شكل ديگري، از راه نفي نظريات مخالف ان، ثابت كند.

پايدار باشيد.
تابعد ...

2005-01-24T14:03:00.000-08:00

درود بر همگي

زنون -- قسمت دوم

نظريه هستي

چنانكه در بخش گذشته(پارمنيدس) ذكر شد، پارمنيدس هستي را يكپارچه و واحد ميدانست كه نه تقسيم پذير است و نه دگرگون شدني و نيز بيحركت و استوار است. اكنون زنون نيز كه شاگرد اوست، ميكوشد همين نظريات را به شكل ديگري، از راه نفي نظريات مخالف ان، ثابت كند. بدينسان ميخواست ثابت كند كه اگر هستي انچنانكه پارمنيدس ميگفت واحد نباشد، اعتقاد به چنديني يا كثرت هستي نيز نميتواند درست باشد و دچار تناقض ميشود. استدلالهاي زنون براي تاييد نظريه پارمنيدس در دو زمينه انجام ميگيرد: برضد نظيه كثرت هستي و در نفي حركت.
انچه درباره كثرت هستنده هاست، تكيه بر بزرگيْ شماره، جاداشتن انها در مكان و پيوند انها با يكديگر است.
زنون انتقاد از نظريه كثرت هستنده ها را اينگونه اغاز ميكند كه هر هستنده كه بتور در ميايد يا داراي بزرگي و جسامد است يا نيست. اگر هستنده اي داراي اين صفات نباشد، نميتوان اصلن گفت كه وجود دارد. از سويي ديگر گفته ميشود كه هستنده ها كثيرند، اين يعني مركب از بيشمار واحدهايي هستند كه هريك از انها بعنوان يك وتحد يا كميت تقسيم ناپذير تلقي ميشود زيرا واحد ان چيزي است كه ديگر تقسيم پذير به پاره هاي كوچكتر نيست. پس اگر هستنده ها مركب از بيشمار يا بيپايان واحدها هستند هريك از اين واحدها يا اجزاييي كه هستنده را تشكيل ميدهند، بايد داراي بزرگي و جسامد و بعد باشند و نيز هر يك بايد از ديگري فاصله اي داشته باشد؛ و چون ميگويند هريك از اين هستنده ها يا هريك از كثرتها يك انبوهي يا اكندگي از بيشمار واحدهاست، و هر يك از واحدها داراي بزرگي و جسامد است، پس در نتيجه هستنده اي كه مركب از انهاست بايد در بزرگي نامحدود باشد، زيرا از بي پايان پاره ها يا واحدهايي مركب شده است كه هريك، خود داراي بزرگي و كلفتي، يعني بعد و امتداد است. اما از سوي ديگر، اگر بگوييم كه هريك از پاره ها يا واحدهاي بيشماري كه كثرت را درست ميكنند، داراي بزرگي و كلفتي و جسامد نيست، بنابراين كثرت بينهايت كوچك ميشود، يعني چنان كوچك كه از اصلن داراي اندازه و بزرگي نخواهد بود. پس اگر نظريه كثرت هستنده ها را بپذيريم ناگزير دچار اين تناقض ميشويم كه هستنده ها هم بيپايان بزرگ خواهند بود، هم بيپايان كوچك.
اگر معتقد بوجود كثرت شويم هستنده ها يا چيزها درست بهمان زياديند كه هستند و بنابراين در شماره محدودند زيرا از انچه هستن نه بيشتر و نه كمترند. اما در عين حال اين كثرت نامحدود است چون كثرت به انبوهي بي پايان از پاره ها يا واحدها اطلاق ميشود كه هر يك از ديگري جداست. اما در فاصله اينها نيز بايد چيز ديگري باشد و در ميان اين چيز و انها همچنان بايد چيزي يا پاره هاي ديگر باشد و به همين سان تا بي پايان. پس كثرت انبوهي از واحدها يا پاره هايي خواهد بود كه در شماره بي پايانند و درميان هر دو پاره، باز هم پاره ديگري و ديگري وجود خواهد داشت و بدين سان هستنده ها نامحدود خواهد بود. اين استدلال زنون را ارسطو و ديگران بپيروي از وي، استدلال از روي دوپارگي ناميدند، زيرا كثرت در ان انبوهي از واحدهايي داراي بزرگي و كلفتي تصور ميشود كه در ميان هردوتاي انان پاره يا واحدي سوم جاي دارد كه اندو را از هم جدا ميكند و بهمين سان تا بي پايان.

نفي حركت
زنون، در استدلالهاي بالا ميكوشد كه نظريه وجود كثرت را نفي كند و بدين سان اصل مهم فلسفه پارمنيدس يعني وحدت هستي را ثابت كند. از سوي ديگر، نظريه پارمنيدس درباره هستي، حركت را نيز انكار دارد و از اثبات و سكوت جاويدان هستي دفاع ميكند. هستي بعقيده پارمنيدس دگرگون ناپذير است و بنابراين حركت در ان نميتواند روي دهد، چون هرگونه دگرگوني و تغيير خودبخود مفهوم حركت را دربر دارد. اكنون زنون نيز، بي انكه استدلال تازه اي براي اثبات سكون و دگرگون ناپذيري هستنده بميان اورد دلايلي براي نفي مفهوم حركت و ناممكن بودن ان اقامه ميكند. استدلالهاي زنون در نفي حركت چهار است و ارسطو انها را در كتاب فيزيك خود حفظ كرده و خود كوشيده است به پاسخگويي انها بپردازد. ارسطو مينويسد: «چهار استدلال از زنون درباره حركت وجود دارد كه اين همه دشواري براي انها فراهم كرده است:
1- نخستين استدلال براي اينكه حركت روي نميدهد كه چيز متحرك قبلن بايد به نيمه راه برسد و ممكن نيست كه مسافت بي پايان را در زمان محدود درنوردند يا با هريك از نقطه هاي ان تماس كنند.
اين استدلال كه به استاديون(ميدان مسابقه) مشهور است زنون ميگويد كه يك متحرك نميتواند از اين سر ميدان به ان سر برود. زيرا وي پيش از انكه از مبدا حركت به مقصد برسد، نخست بايد به نيمه ان مسافت برسد اما پيش از انكه به اين نيمه برس، بايد به نيمه ان يعني به يك چهارم نخست ان برسد و باز پيش از اينكه به ان برسد بايد به نخستين يك هشتم ان برسد و بهمين سان تا بي پايان. بنابراين هر متحركي براي اينكه از يك نقطه بعين مسافتي را تا نقطه ديگر طي كند، بايد بينهايت مسافتها را قبلن بپيمايد. اما از سوي ديگر مسافتي بي پايان را نميتواندر زماني محدود و معين پيمود، بدين معني كه در هر مسافت معين بي پايان نقطه ها يافت ميشوند و كسي نميتواند اين بي پايان نقطه ها را، يكايك در زماني محدود طي كند. پس بدين سان اگر هم حركت روي دهد، نميتواند ادامه يابد، پس حركت درواقع ممكن نيست.
2- استدلال دوم همان به اصطلاع آخيلوس است. وان چنين است كه كندروترين موجود در حركت خود هرگز بوسيله تندروترين جلو زده نخواهد شد. زيرا دنبال كننده هميشه مجبور است نخست به نقطه اي برسد كه موجود گريزنده، از ان اغاز به حركت كرده است، بدان سان كه موجود كندرو همواره ضرورتن مقداري پيش است.
زنون در اين استدلال ميگويد كه آخيليوس(تيزپاترين مرد اسطوره اي يونان) هرگز نميتواند از يك لاك پشت كه به كندروي مشهور است پيش افتد گيريم هردو در يك زمان، با يك فاصله معين در ميانشان، اغاز بحركت ميكنن. براي اينكه آخيليوس از لاك پشت پيش افتد، نخست بايد به نقطه اي برسد كه لاك پشت از انجا حركت كرده است. در اين فاصله لاك پشت مقداري راه پيش است، هنگاميكه اخيليوس بعه اين نقطه ميرسد لاك پشت باز هم مقداري پيش افتاده است و اين همچنان تا بينهايت ادامه دارد.! او همواره به لاك پشت نزديكتر ميشود اما هرگز از او جلو نمي افتد.
3- استدلال سوم ان است كه ... تير پرنده ساكن است،و ان بر اين پايه استوار است كه زمان مركب از اكنونهاست. زنون در اين استدلا ميگويد چيزي را ساكن ميناميم كه در هر لحظه فضايي مساوي با خودش را اشغال ميكند، تير پرنده نيز در هر لحظه، در يك مكان، يعني در فضايي مساوي با خودش يافت ميشود، بنابراين ساكن است و حركت ان تنها ظاهري است. بدنبال انچه در دو استدلال پيش ديديم زنون نتنها مكان بلكه زمان را نيز مركب از بيشمار يا بي پايان "اكنونها" يا لحظات فرض ميكند. از انجا كه تير در حال پرواز، در هر لحظه، فضايي مساوي با طول خودش را اشغتال ميكند و چون زمان نيز به بي پايان لحات تقسيم پذير است، بنابراين تير پرتاب شده هموتره لحظه اي را اشغال كرده است و چون زمان از اين لحظات بيشمار تركيب شده است، پس تير همواره ساكن است.
4- استدلال چهارم درباره اجسامي است كه در ميدان مسابقه، با بزرگي مساوي، در جهت مخالف يكديگر، با سرعت مساوي حركت ميكنند. يك گروه از اين اجسام از پايان ميدان مسابقه و گروه ديگر از وسط اغاز ميكنند و چنانچه وي ميگويد، اين نتيجه بدست ميايد كه نصف زمان مساوي دوبرابر ان است. اما مغلطه او بر اين پايه استوار است كه گروهي از اجسام، از گروه اجسام متحرك، و گروه ديگر از گروه اجسامي هم اندازه، ولي در حال سكون با يك سرعت و در يك زمان عبور ميكنند.
اين استدلال نيز كه شايد پيچيده ترين و گمراه كننده ترين احتجاجهاي زنون بر ضد حركت باشد، دنباله و پيوسته به استدلال پيش از ان درباره تير پرتاب شده است و درست همان پيوستگي را با ان دارد كه در ميان استدلال "ميدان مسابقه" و "آخيليوس و لاك پشت" يافت ميشود. اساس اين استدلال نيز اين نظريه است كه مكان و همچنين زمان مركب از واحدهاي جدا و تقسيم ناپذير اند كه تا بي پايان ادامه دارد. پس اگر مكان مركب از واحدهاي جدا از هم است و زمان نيز مركب از لحظات مجزا، و هر جسم متحركي بايد يك واحد مكان را در يك واحد زمان طي كند، ان تناقض پيش ميايد كه در بالا ديديم، يعني اجسامي كه با سرعت مساوي در حركتند، در يك زمان هم نيمي ار اجسام ديگر عبور ميكنند و هم از دوبرابر انها. پس دوبرابر يك زمان مساوي با نيمي از ان ميشود.
ارسطو همچنين استدلال ديگري را به زنون نسبت ميدهد كه در نفي مكان است و مينويسد:
«مسئله دشوار زنون توضيحي طلب ميكند: زيرا اگر هر هستنده اي در مكان است، روشن است كه مكان نيز در مكاني خواهد بود و اين به همين سان تا بينهايت پيش ميرود.»
بر روي هم شيوه استدلال زنون كه ازسطو انرا ديالكتيك يا هنر جدل منطقي مينامد، اصالت ويژه اي دارد، و اگر در زنون بشكل منفي تظاهر ميكند در حقيقت به اصيلترين شكل خود ظاهر شده است. زيرا خاصيت هميشگي ديالكتيك در نفي است، و اين نفي، نويدبخش تغيير است. اما تغيير يعني ديگر شدن، ديگرشدن نيز خود يك شكل شدن يا صيرورت است. روح ”شدن“ نيز چيزي جز حركت نيست. نكته اصيل و گيرا در منطق زنون درست تين است كه وي ديالكتيك را براي انكار و نفي حركت بكار ميبرد، يعني بتعبير ديگر روح ديالكتيك را نفي ميكند. زيرا همانگونه كه هگل مينويسد: «علت اينكه ديالكتيك، نخست بر حركت فرو افتاد اين است كه خود ديالكتيك، حركت است يا خودِ حركت، ديالكتيكِ هر هستنده اي ميباشد. هر چيز بعنوان حركت ذاتي، ديالكتيك خود را در خود دارد و حركت، چيزي ديگر شدن است، نفي خود است.»
بدين سان منظور زنون انكار حركت نيست، زيرا وجود حركت بديهي است؛ اما پارمنيدس هرگونه حركت و دگرگوني هستنده ها را گواهي گمراه كننده حواس و زاييده پندار و گمان ميدانست. زنون نيز هدفش نشان دادن تناقضهايي است كه ”مفهوم“ حركت دربردارد. زيرا هنگاميكه حركت در مسير ديالكتيك جاي گيرد بلافاصله نقض ميشود و حركت بشكل نفي حركت درميايد. در اين معني است كه بايد به استدلالهاي زنون توجه كرد وگرنه بظاهر نتايج يك تفنن فكري يا يكنوع احتجاج گمراه كننده خواهد بود و انسانرا بياد داستاني مياندازد كه ميگويند، ديوگِنِس (ديوژنس) فيلسوف مكتب كلبي با اساني استدلالهاي زنون را بر ضد حركت نفي كرد و ان بدينسان بود كه به ارامي برخاست و بي انكه چيزي بگويد به اينسو و انسو گام برداشت و حركت را عملن ثابت كرد.!

ادامه دارد

پايدار باشيد

2005-01-14T13:18:00.000-08:00

با درود بر همگي

زنون -- قسمت اول

چنانچه در مطلب گذشته گفته شد، زنون Zenon شاگرد پارمنيدس و مورد محبت و مهر وي بوده است كه در حدود سالهاي 450-455 پ.م در شهر الئا بدنيا امده است. وي نيز مانند پارمنيدس در سرنوشت سياسي و زندگي اجتماعي زادگاه خود الئا سهمي مهم برعهده داشته است. طبق گزارشي از استرابون در كتاب جغرافياي خود، ويرا يكي از قانونگذاران در شهر الئا و مانند پارمنيدس مردي پيثاگوري ميداند، علت اين نامگذاري اينست كه پارمنيدس خود در اغاز از پيروان امينياس پيثاگوري بوده است و زنون شاگرد وي نيز ظاهرن بايستي وابسته به ان مكتب بوده باشد.
انچه ديوژنس درباره شخصيت زنون مينويسد نشان ميدهد كه وي مردي سختگير و هوشمند بوده است. درباره مرگ وي نيز داستانهاي فراوان و بشكلهاي گوناگون روايت شده است، اين داستان ميگويد كه زنون در توطئه اي برضد فرمانرواي خودكامه اي (تورانوس يا بروايتي ديومدون يا نئارخوس ) شركت كرده بود، سرانجام توطئه اشكار ميشود و فرمانرواي خودكامه، زنون را دستگير ميكند و شكنجه هاي توانفرسا ميدهد تا وي نام همدستان خود را بزبان اورد، ولي زنون از اين كار سرباز ميزند و بدون اينكه همراهان خود را بروز دهد، بفرمان فرمانروا كشته ميشود.

نوشته ها

شكي نيست كه زنون داراي نوشته يا نوته هايي بوده است؛ قويترين دليل گزارش افلاطون است كه در مطلب قبلي گفته شدْ طبق ان هنگاميكه زنون به اتن امد كتاب خود را نيز همراه اورده بود و سقراط جوان و ديگران نزد وي ميرفتند و به تقريرات وي گوش ميدادند. همچنين ديوژنس نيز اشاره به كتابهاي زنون ميكندْ از جمله اين كتابها نوشته اي است بعنوان ”بر ضد فيلسوفان“ كه سويداس بوي نسبت ميدهد و ظاهرن حمله اي به پيثاگوريان بوده است، و نيز كتابي بنام ”مجادلات“ و نوشته اي بنام ”درباره طبيعت“ بوي نسبت داده ميشود. افلاطون در رساله پارمنيدس چگونگي كتاب زنون را توضيح ميدهد بدينگونه كه ان نوشته شامل چندين گفتار بوده و هريك از اين گفتارها خود بچند بخش ديگر كه افلاطون انرا ”فرضيه ها“ يا ”زيرنهاده ها“ ناميده، تقسيم ميشده است. از خود نوشته هاي زنون اكنون ما هيچ در دست نداريم ولي تكه هايي از انرا در دفاع از نظريه هستي واحد پارمنيدس و برضد نظريه كثرت مفسر معروف ارسطو، سيمپليكيوس براي ما حفظ كرده است، استدلالهاي زنون را نيز بر ضد حركت، ارسطو در كتاب فيزيك خود نقل كرده است.

روش ديالكتيك

ديوژنس مينويسد كه ارسطو در رساله خود بنام سوفيست، زنون را كاشف ”ديالكتيك“ يا ”هنر جدل منطقي“ ميداند از سويي ديگر افلاطون در رساله پارمنيدس، از زبان زنون شيوه، مضمون و مقصود كتاب وي را چنين توصيف ميكند: «در حقيقت اين نوشته يك نوع پشتيباني از نظريه پارمنيدس بر ضد كساني است كه ميكوشند انرا مسخره كنند، بر اين پايه كه اگر واحد هست، بسياري نتيجه خنده اور و متناقض از استدلال او حاصل ميشود. پس اين نوشته كساني را نفي ميكند كه قائل به كثرت اند و حقشان را به انان برگرداند و چيزي هم بيشتر، در حاليكه ميخواهد اشكار سازد كه در خود اين فرضيه كه كثرت هست، اگر به اندازه كافي مرور كنند، نتايجي بس خنده اور بدست ميايد تا از ان فرضيه كه هستي واحد است.»
بدينسان ميتوان گفت كه شيوه استدلال زنون چنين بوه است كه نخست فرضيه يا فرضيات نظريه مخالف را كه خود بدرست بودن انها عقيده نداشت، ميپذيرفت و سپس از انها نتايج متناقضي ميكشيد. افلاطون واژه فرضيه يا زيرنهاده را بكار ميبرد و ان دراغاز سخن، فرض درست بودن يك گفته است، يعني انسان، گويي مسئله اي را بعنوان پايه در زير مينهد و انرا درست فرض ميكند و سپس اگر نتيجه يا نتايجي كه از ان گرفته ميشود، متناقض باشد، انگاه فرضيه يا زيرنهاده خودبخود باطل يا ويران ميشود. با اين تفسير است كه ارسطو، زنون را پايه گذار يا كاشف شيوه ديالكتيك ميشمرد. از سويي ديگر براي اينكه مقصود ارسطو را از مفهوم ديالكتيك نزد زنون دقيقتر دريابيم سه گواهي در دست داريم، نخست از سيمپيليكيوس در تفسير خود بر كتاب فيزيك ارسطو كه مينويسد مقصود هريك از استدلالهاي زنون اثبات اين نكته است كه «كساني كه ميگويند كثرت وجود دارد، به نتايج متناقضي ميرسند.» دوم نظريه خود ارسطوست در كتاب ”هنر سخنوري“ كه مينويسد هنر سخنوري يا ”رتوريكه“ و ”ديالكتيكه“ تنها هنرهايي اند كه وظيفه انها اينست كه تناقضات را بپرورانند، بدين معني كه از همان مقدمات نتايج متناقضي بيرون اورند. افلاطون نيز در رساله ”فايدروس“ هنر زنون را چنين توصيف ميكند كه وي «از راه هنر چنان سخن ميگويد كه همان چيز براي شنونده همانند و ناهمانند، يكي و چندين، ساكن و متحرك نمودار ميشود.»
پس چنانكه خواهيم ديد زنون در استدلالهاي خود نميكوشد و نميخواهد دليلها و برهانهاي تازه اي در اثبات و پشتيباني نظريه هستي واحد نزد پارمنيدس بياورد، بلكه منظورش اينت كه نظريات مخالفان وي نيز ميتواند دچار همان تناقضهايي شود كه ايشان از فرضيه پارمنيدس نتيجه ميگيرند.
در ادامه چند تكه از گفته هاي زنون اورده خواهد شد:

درباره طبيعت
اگر هستنده بزرگي-بعد- نميداشت، بهيچروي نميبود. اما اگر هست، بضرورت هريك داراي بزرگي و كلفتي و فاصله اي كه از ديگري است؛ و همين سخن درباره پاره اي كه جلوتر ازان است صدق ميكند. زيرا ان نيز داراي بزرگي و پاره اي از ان بازهم جلوتر خواهد بود اين سخن را ميتوان به يكسان، يكبار يا همواره گفت. زيرا هيچ پاره اي از ان واپسين و هرگز يكي بي پيوند با ديگري نخواهد بود. بدينسان اگر كثرت هست بضرورت چيزها هم كوچكند، هم بزرگ. انچنان كوچك كه اصلن بزرگي ندارند و انچنان بزرگ كه نامحدودند.
وي ميخواهد در اينجا نشان دهد كه: چيزي كه نه بزرگي دارد و نه كلفتي و نه جسامت، هيچ است. و چنين ادامه ميدهد:
زيرا اگر ان بر هستنده ديگري افزوده ميشد، انرا بهيچ روي بزرگتر نميساخت. زيرا ان بزرگي كه هيچ است، چون افزوده شود، ممكن نيست به چيزي بزرگي ببخشد. پس بدينسان انچه افزوده شد، هيچ بوده است. و چون با برداشته شدن از ان ديگري بهيچ روي كمتر نخواهد بود، همانگونه كه با افزودن بر ان، ديگري افزايش نخواهد يافت پس روشن است كه انچه افزوده ميشود هيچ و انچه برداشته ميشود، نيز هيچ است.
اگر كثرت هست، چيزها بضرورت بهمان زياديند كه هستند، نه بيشتر از ان و نه كمتر و اگر به همان زياديند كه هستند، محدود نميبودند. اگر كثرت هست، هستنده ها نامحدودند، زيرا هميشه در ميان هستنده ها، چيزهاي ديگر و بازهم چيزهاي ديگري در ميان اينها است و بدينسان هستنده ها نامحدودند.
جنبنده نه در جايي كه در ان هست ميجنبد، نه در جايي كه در ان نيست.

پايدار باشيد.
تابعد ...

2005-01-09T10:37:00.000-08:00

با درود فراوان بر همگي

مكتب الئا

پارْمِنيدِسْ ---- قسمت سوم

ياداوري

درباره پارمنيدس نكات زير را ميتوان برشمرد:
1- پارمنيدس Parmenides در شهر الئا بدنيا امده بود، اين شهر در جنوب ايتاليا بدست پناهندگان و مهاجران يوناني ساخته شده بود.
2- پارامنيدس نخستين فيلسوف يوناني است كه انديشه هاي فلسفي را بنظم در آورده بود.
3- بنظر پارمنيدس، هستي{هستنده ها} هست و راه دوم يعني اعتقاد به نيستي جز گمراهي و كج انديشي نيست.
4- بنظر پارمنيدس، جهان يك پُري يا اكندگي از هستنده هاست كه هيچي يا نيستي در ان راه ندارد.
5- مهمترين نكته در فلسفه پارمنيدس پيوند ميان انديشه و هستي است، وي ميگويد انچه ميتوان انديشيد فقط هستي است و نيستي انديشه كردني نيست.
6- بنظر پارمنيدس، هستي از راه زبان و بوسيله سخن ’ظهور‘ ميكند، و بنظر وي انديشه و هستي داراي وحدت ميباشند.
7- بنظر پارمنيدس، هستي در شكل هستنده ها ازلي و ابدي است يا بتعبير خود او نازاييده و تباهي ناپذير است.
8- بنظر پارمنيدس، هستي تقسيم ناپذير است، بيش و كم نميشود، يكپارچه است،در يكجا بيشتر و در جايي ديگر كمتر نيست. زيرا كه هستي يك پري يكسان از هستنده هاست كه بهم پيوسته و مستمر است.
9- بنظر پارمنيدس، هستي محدود است چون در خودش در يكجا و همواره استوار باقي ميماند و "جبر" انرا در بندهاي حدود ان، كه گرداگرد انرا بسته اند، نگه ميدارد.
10- بنظر پارمنيدس، هستي نيازمند چيزي نيست، زيرا يكپارچه، كل و كامل است و همه را دربر دارد، و بيحركت در خود استوار است.
11- بنظر پارمنيدس، انديشه و احساس زاييده چگونگي ساختمان اندامهاي ادمي است، هرچه غلبه يا تسلط روشنايي در اميزه اندامهاي انسان بيشتر باشد، انديشه هاي او نورانيتر و روشنتر ميباشد و به حقيقت هستي نزديكتر است.

پايدار باشيد.
تابعد ...

2005-01-04T13:23:00.000-08:00

با درود فراوان

مكتب الئا

پارْمِنيدِسْ ( تقريبن 440-510 پ.م ) ---- قسمت دوم

شناخت هستي:

نخست بايد دليل بيان شعري پارامنيدس را روشن كرد. همانطور كه گفته شد وي شاگرد امينياس پيثاگوري بوده، و در نزد انان بعلت گرايشهاي ديني و معنوي، حقايق را نوعي الهام و نتيجه پيوند با نيروي خدايي ميدانستند. پارمنيدس نيز اين ميراث معنوي را از ايشان گرفته بود و نيروي خدايي و الهام را در شعرهايش بشكل الاهه ظاهر ميشود. قصيده پارامنيدس كه ميتوان انرا "شعر اموزشي" ناميد يكي از درخشانترين و بزرگترين نشانهاي بلوغ فلسفي يوناني است و در واقع نخستين پايه سنگ تفكر متافيزيكي و بويژه نظريه شناخت هستي(انتولوژي) در جهان غرب شده است.
قصيده پارمنيدس در دو بخش و يك مقدمه تنظيم شده است. بخش نخست را فيلسوف "راه حقيقت" مينامد و در اينجاست كه بايد اصول عقايد و انديشه هاي وي را جستجو كرد اما بخش دوم كه "راه گمان" ناميده شده است، در واقع نمودار نظرياي است كه براي پارمنيدس زاييده پندار و گمان يا عقايد ادميان است و شايد در اين قسمت از شعر فلسفي و اموزشي خود، فيلسوف به نظريات فيلوفان گذشته و پيش از خودش حمله ميكند و اصول عقايد انان را باطل ميشمارد.
بخش اول اين شعر با مقدمه اي شاعرانه و توصيفي اغاز ميشود. هسته اساسي اين مقدمه اين است كه فيلسوف براي يك معراج عقلي اماده ميشود و در راه انديشه گام مينهد و راهي كه ارابه فيلسوف بر ان روان است، راهي است بسوي حقيقت(روشنايي)، بسوي جايگاه الهه اي كه همواره مردان دانا و فرزانه را بسوي انديشه درست رهنمون است. در اينجا مقصود از الاهه همان نيروي عقلي و روحي است كه در درون ادمي يافت ميشود و ويرا بسوي معرفت و شناسايي واقعي و حقيقي ميراند. فيلسوف در راه اين معراج از قلمرو شب ميگذرد و بسوي كشور روشنايي ميرود، شب در اينجا رمز ناهوشياري و غفلتي است كه عقلهاي ادميان در ان به خوابي سنگين فرو رفتند و در ان گرفتار پندارها و روياهاي دور از حقيقت شدند، و روشنايي رمز جهان حقيقت يا ناپوشيدگي است. شاعر در اينجا به "دروازه شب و روز" ميرسد، دروازه در اينجا همان رمز ميان تاريكي و روشنايي(دانايي و حقيقت با ناداني و پندار) است. بر در اين دروازه "عدل" ايستاده است كه كار ان تشخيص حق از باطل است، عدل اشاره به لحظه تصميم و تشخيص است شاعر بايد حقيقت را از گمان تشخيص دهد.
پس از اينكه فيلسوف به جايگاه ميرسد، الاهه بوي ميگويد كه پژوهش و جستجو دو راه بيشتر ندارد كه هر دو نقيض يكديگرند و بايد يكي را از ان ميان برگزيد و ديگري را پشت سر نهاد. اين هردو راه وسيله هاي معرفتند و فيلسوف بايد هر دو را بياموزد و از هر دو اگاه باشد. براي نخستين بار در تاريخ انديشه فلسفي، پارمنيدس دو شيوه معرفت را از هم جدا ميكند: "شناخت عقلي" و "شناخت گماني يا حسي"؛ راه نخست كه فيلسوف بايد از ان اگاه شود، ان چيزي است كه پارمنيدس انرا "حقيقت به زيبايي گرد شده" مينامد و اين اشاره به ان است كه اين حقيقت كامل است، زيرا يونانيان شكل كروي را كاملترين شكل ميدانستند، اما راه دوم راهي است كه ادميان با گمانها، عقايد و پندارهاي خود به ان رسيده اند در اين راه هيچ نشاني از حقيقت و يقين يافت نميشود.
نخستين نكته اي كه درواقع مغز و هسته اساسي فلسفه وي بشمار ميرود اينست كه: هست و نيستي نيست، اعتراف به اين حقيقت عين حقيقت است و بايد در ان پژوهش كرد، زيرا اين راه عين حقيقت است. نكته ديگر اينكه: نيست و نيستي به ضرورت هست. در اين راه به هيچ روي نميتوان كاوش و پژوهش كرد، چون فريبنده است و شايسته اعتماد نيست، زيرا امكان ندارد كه نا هستنده را نه بشناسيم و نه بر زبان اوريم. مقصود فيلسوف از هست، هستي عيني و مجسم اشيا در جهان است، يا به تعبير ديگر خود هستي است. در جهان جز انچه هست كه ما انرا هستنده ميناميم چيز ديگر كه ضد و نقيض ان باشد يعني نيستي يا نا ههستنده نميتوان تصور كرد پس همه هستي هست و راه دوم يعني اعتقاد به نيستي جز گمراهي و كج انديشي نيست. انچه ميتوان بيقين گفت تين است كه جهان يك پُري يا اكندگي از هستنده هاست كه هيچي يا نيستي در ان راه ندارد و انديشه را بايد از پژوهش در اين راه بازداشت. بدين سان يكراه براي داوري باقي ميماند كه بگوييم : هست . پس يا هست يا نيست. اما از اين ميان تنها يكي را به اطمينان ميتوان پذيرفت و ان ديگري را بايد بدور انداخت. بنابر يك تفسير اين تكه به احتمال حمله به هراكليتوس است كه هستي و نيستي را هر دو تصور ميكرد و به نبرد عناصر متضاد و هماهنگي كششهاي متضاد معتقد بود.
دومين و شايد مهمترين نكته در فلسفه هارمنيدس پيوند ميان انديشه و هتي است و از اين لحاظ وي را ميتوان پايه گذار واقعي فلسفه به معني خاص ان و به گفته هگل گسترش دهنده تفكر فلسفي دانست. وي ميگويد انچه ميتوان انديشيد فقط هستي است و نيستي انديشه كردني نيست. او ميگويد:«زيرا انديشيدن و هستي هر دو همان است» و «لازم است گفتن و انديشيدن كه هستنده هست» و «انديشيده همان انديشه است كه: هست.» اين سه گفته درواقع مغز فلسفه پارمنيدس بشمار ميرود.
يعني سرچشمه انديشه هستي است. پارمنيدس بدنبال اين جمله، مقصود خود را روشنتر بر زبان مياورد و ميگويد: «زيرا نميتواني بدون هستنده كه در ان بر زبان امده است انديشيدن بيابي. چون هيچ چيز بيرون از هستنده، نه هست و نه خواهد بود ....» بدينسان همبستگي ميان هستي و انديشه مهمترين و بزرگترين رويداد فلسفي است و پارمنيدس نخستين پايه گذار و مبتكر ان بوده است.
درميان محققان درباره مقصود و تفسير مضمون اين گفته پارمنيدس اختلاف وجود دارد. سرچشمه اين اختلاف نظر اين است كه ايا اين گفته پارمنيدس نشانه انست كه وي هستي را عقلي ميداند يا حسي و عيني؟ ايا ميتوان پارمنيدس را مطابق گروهبندي فلسفي كه از قرن 19 تاكنون همچنان در جهان غرب معمول است، در شمار ايده اليستها دانست يا رئاليستها؟ يعني ايا فلسفه وي معتقد به تقدم و اصالت، يا بهت بگوييم نخستيني انديشه و ادراك انساني بر واقعيات عيني و مادي هستي است ، يا برعكس بنابر شيوه و سنت فكري فيلسوفان ايونيا معتقد به نخستيني و تقدم هستي مادي و عيني بر انديشه و ذهن ادمي است؟ ايا ميتوان وي را پدر فلسفه مادي يا تقدم هستي برانديشه دانست يا نخستين پايه گذار فلسفه ايده اليسم يا تقدم انديشه بر هستي؟ كه هر دو نظر در بين مورخان و فيلسوفان موافقاني دارد.
پارمنيدس نخست هستي را بشكل هستنده پيش ميكشد و سپس انديشه را بعنوان زاييده هستي و همبسته ان و ظهور ان در گفتار يا تجسم ان در سخن بصورت "هست" با ان يكي ميداند پس انچه انديشه ميشود هستي است در قالب هستنده ها. زيرا سخن تبلور انديشه يا انديشه در اواز درامده است، پس سرچشمه انديشه و سخن هردو هستي است يا سخن انديشه اوازدار است و "انديشه" خود "ظهور هستي" است در ادمي كه عينيت و واقعيت خود را در زبان شكل "است يا هست" مسلم و يقيني ميداند. پس هستي با سخن پيوسته است سخن انديشه است و انديشه همبسته و زاييده هستي است.
هستي چيست؟ مفهوم يا انديشه مجرد كه يكسان از همه هستنده ها گرفته شده و بر همه انها اطلاق ميشود و در سخن ظهور كرده است. بدين علت است كه پارمنيدس ميگويد: «زيرا نميتواني بدون هستنده، كه در ان بر زبان امده است، انديشيدن بيابي.» يعني هستي از راه زبان و بوسيله سخن ظهور ميكند. در گفته پارمنيدس وحدت انديشه و هستي نشان داده ميشود، انديشيدن يعني "دريافتن" اما دريافتنَِ هستنده، زيرا ناهستنده يا نيستي دريافتني نيست. واژه "نيست" نفي "هست" است، در حاليكه انديشه هميشه و همواره درباره هستي و ظهور خود هستي است. بنابراين نفي هستي نميتواند انديشه باش و پندار است.اين وحدت نه بدان معني است كه هستي انديشه است و انديشه هستي، يا بديگر سخن اين دو نامند براي يك چيز، پارمنيدس واژه "هر دو" را درباره هستي و انديشيدن بكار ميبرد ما اين واژه را درباره دو چيز بكار ميبريم كه يكي نيستند، جدا از يكديگرند. پس هستي بصورت هستنده ها؛ غير از انديشه ادمي و مستقل و جدا از ان است اما در واقع اين هستي بعنوان همبسته انديشه با ان يكي است؛ بدينسان كه هستي بشكل هستنده ها نمودار ميشود، از پوشيدگي بيرون ميايد و اشكار ميگردد و در اين هنگام كه هستي خود را مينماياند و ادمي را فرا ميگيرد انديشه نيز هستي را در مييابد و بعنوان همبسته ان در سخن و زبان روي ميدهد. انديشه هستي را درمييابد، ادراك ميكند، يعني دز حالت گيرنده و پذيرنده خود انچرا كه در ان ظهور ميكند ميپذيرد و انگاه، يعني تنها هنگاميكه هستي در انديشه نمودار شد، انديشه ماهيت خود را بدست مياورد و انديشه ميشود، يا بهتر بگوييم محتوا و مضموني حاصل ميكند بدينسان: «انديشيدن همان انديشه است كه: هست.»

صفات هستي

نخستين كوشش پارمنيدس، اين بود كه: هست يا هستي را كه هسته اساسي فلسفه اوست به ثبوت رساند، و همه احتمالهاي ديگر را درباره تصور نيستي يا اميخته اي از هستي و نيستي نفي كند. پس از انجام اين كار پارمنيدس بجشتجوي نتايجي ميپردازد كه ميتوان از ان مقدمه بدست اورد و صفات و خصوصيات اصيل هستي را بيان ميكند. پس بنظر وي هست؛ يعني اصل هستي. جهان يك پري و اكندگي از هستنده هاست و بدينسان هستي وحدتي از هستنده ها.
اولين ويژگي اينست كه هستي در شكل هستنده ها ازلي و ابدي است يا بتعبير خود او نازاييده و تباهي ناپذير است؛زيرا هستي كامل است و نامتحرك و بي انجام. پرسش درباره اينكه هستي از كجا پديد امد و چگونه رشد و گسترش يافت از نظر پارمنيدس بيهوده مينمايد زيرا يا بايد از نيستي پديد امده باشد، و اين ناممكن است، چون اصلن نميتوان به چيزي جز هستي انديشيد.
ويژگي ديگر هستي اينست كه هستي تقسيم ناپذير است، زيرا همه جاي ان همانند است ، بيش و كم نميشود، يكپارچه است،در يكجا بيشتر و در جايي ديگر كمتر نيست. زيرا كه هستي يك پري يكسان از هستنده هاست كه بهم پيوسته و مستمر است. و همچنين هستي محدود است چون در خودش در يكجا و همواره استوار باقي ميماند و جبر انرا در بندهاي حدود ان كه گرداگرد انرا بستخه اند نگه ميدارد.
همچنين هستي بيحركت است زيرا افسانه پيدايش و از ميان رفتن را بدور انداخته ايم. زيرا اندو ، يعني دگرگوني و تغيير و جريان كه همه ضرورتن مفهوم حركت را دربر دارد در بستر ان انجام ميگيرد. پس هنگاميكه ما پيدايش و زوال را نفي كرديم حركت نيز خودبخود نفي شده است.
هستي نيازمند چيزي نيست، زيرا يكپارچه، كل و كامل است و همه را دربر دارد، و بيحركت در خود استوار است، زيرا نيازمند نيست، در جستجوي چيزي بيرون از خود نيست؛ بدين علت بيحركت است؛ و نيز ميتوان گفت بيحركت است، چون نيازمند نيست پس تقدير هستي چنين است كه يكپارچه و كل و بيحركت باشد.
در اينجا پارمنيدس براي اينكه هستي را مجسم سازد و تمامي اين صفات را در ان بگنجاند انرا به كره اي بزيبايي گرد شده تشبيه ميكند. بديهي است كه كره محدود است و بدينسان، هر نقطه اي از محيط ان تا مركز يكسان و يك اندازه است و در يكسو بيشتر از سوي ديگر نيست و از هرسو بهم پيوسته است. در ان فضاي تهي از هستنده وجود ندارد كه هستنده ها را از پيوستگي به همانندهاي خود بازدارد. بدينسان حدود اين كره تجاوزناپذير است. همه هستنده ها را درخود دربردارد.

احساس و انديشه

نظريه شناخت را نزد پارمنيدس را در تكه زير ميتوان يافت كه ميگويد:
«زيرا مطابق با اميزه اي كه هر كس در اندامهاي بسيار هرزه گرد خود دارد همانگونه است انديشه كه در ادميان جاي دارد زيرا انچيزي كه ميانديشد سرشت اندامهاي ادميان است در هر يك و در همه؛ چون انديشه كه بشتر است.»
منظور پارمنيدس از اميزه همان مخلوطي از دو عنصر متضاد روشنايي و شب يا گرما و سرما در اندامهاي ادميان است اما بدان علت اندامها را بسيار هرزهگرد ناميده است كه دگرگونپذيري و تغيير پيوسته در ساختمان اندامها را نشان دهد پس اميزه اي از روشنايي و تاريكي يا گرمي و سردي كه اندامهاي ادميان از انها تركيب شده است، همواره در دگرگوني است و تناسب اين تغييرات، نيروي انديشه و احساس نيز در انسان تغيير ميكند زيرا درواقع خود انديشه و ادراك در ادمي زاييده اندامهاي اوست و اميزه اي از دو عنصر متضاد كه در انهاست. عنصر غالب و مسلط از اندو، وضع انديشه است و افكار را تعيين ميكند، پدينسان هرچه غلبه يا تسلط روشنايي در اميزه اندامهاي انسان بيشتر باشد، انديشه هاي او نورانيتر و روشنتر و نيز بهتر است، اما هرچه غلبه تاريكي و سرما در اندامها بيشتر شود زاييده ان تيره تر و شبناكتر خواهد بود. در حالت نخست، انديشه ها روحانيتر و به حقيقت هستي نزديكتر است و در حالت دوم ماديتر و تيره تر ودر نتيجه به نيستي نزديكتر است. اين نكته كه انديشه و احساس زاييده چگونگي ساختمان اندامهاي ادمي است، يكي از نظريات مهم پارمنيدس بشمار ميرود.
ثئوفراستوس گزارش ميدهد: «اكثر عقايد عمومي درباره احساس دوگونه است بعضي انرا از همانند و ديگران از اضداد ميسازند. پارمنيدس انرا نتيجه همانندها ميداند، پارمنيدس هيچ تعريف روشني نكرده بلكه تنها گفته است كه دو عنصر وجود دارد و معرفت يا شناخت مطابق با غلبه يا افزونتري يكي از انهاست؛ زيرا مطابق با طغيان عنصر گرم يا سرد انديشه ديگرگون ميشود. اما انكه ناشي از گرماست بهتر و پالوده تر است، ولي درواقع نه اينكه تناسبي ميان انها لازم است، زيرا وي ميگويد ..تكه بالايي.. وي احساس كردن و انديشيدن را يكي ميداند. همچنين ياداوري و فراموشي نيز از همان دو عنصر بوسيله اميختگي پديد ميايد اما وي معين نكرده است كه اگر هردو بيك اندازه مساوي اميخته شوند، ايا تفكر خواهد بود يا نه، يا كيفيت ان چه خواهد بود اما اينكه احساس همچنين از ضد پديد ميايد، در اين گفته بيان ميشود كه لاشه مرده روشنايي، گرما يا اغاز را در اثر ازميان رفتن اتش در خودش احساس نميكند، ولي سرما و سكوت را كه اضداد اينهايند احساس ميكند. بر روي هم همه هستي داراي اندازه اي از معرفت است.»
بنا بگفته ثئوفراستوس، پترمنيدس احساس و انديشه را يكي ميداند. اما اين استنتاج بپيروي از نظر ارسطوست كه ميگويد فيلسوفان باستان احساس و انديشه را يكي ميدانستند و پارمنيدس را نيز در شمار انان مياورد.

پايدار باشيد.
تابعد ...

2004-12-31T09:46:00.000-08:00

با درود فراوان بر همگي

مكتب الئا

پارْمِنيدِسْ ( تقريبن 440-510 پ.م ) ---- قسمت اول

با ورود اين فيلسوف به ميدان انديشه فلسفي، مكتب نوي پايه گذاري ميشود كه در تاريخ فلسفه و بويژه فلسفه يونان داراي اهميت فراوان است درباره زندگي وي دو گزارش يكي از افلاطون و ديگري از ديوژنس در دست ميباشد. پارمنيدس Parmenides در شهر الئا بدنيا امده بود اين شهر در سال 540 پ.م در جنوب ايتاليا و ساحل مديترانه در بخش لوكانيا بدست پناهندگان يا مهاجران بخش فوكايا در يونان ساخته شده بود. افلاطون درباره وي ميگويد: «انگاه انتيفون گفت كه پوثودوروس براي او حكايت كرده است كه پارمنيدس و زنون يكبار براي جشن پان آثنايا امدند. پارمنيدس مردي كاملن سالخورده و بخوبي 65 ساله بود. باموهاي خاكستري اما سيمايي خوش داشت زنون در ان هنگام نزديك به 40 ساله. بلند بالا و خوش صورت بود و گفته ميشد كه محبوب پارمنيدس بوده است ايشان در خانه پوثودوروس بيرون حصار شهر در كرامايكوس اقامت داشتند و سوكراتس(سقراط) و چندين نفر ديگر همراه او به انجا ميرفتند همه مشتاق اينكه نوشته زنون را بشنوند؛ زيرا نخستين بار بود كه اندو انرا همراه اورده بودند سقراط در انهنگام بسيار جوان بود.» در جايي ديگر گزارش ميدهد: «سقراط گويد: پارمنيدس براي من بگفته هومروس در عين حال هم شايسته احترام و هم ترس انگيز بنظر ميرسد زيرا من با اين مرد برخود داشته ام هنگاميكه من كاملن جوان بودم و او كاملن سالخورده. و بنظر من در او ژرفايي تمامن اصيل وجود داشت.» طبق گزارش افلاطون سال تولد پارمنيدس را ميتوان حدود 450 تا 445 پ.م تخمين زد. در گزارش ديگري، ديوژنس درباره پارمنيدس ميگويد: «پارمنيدس از شهر الئا .... شاگرد كسنوفانس بود، ولي هر چند درس ويرا شنيده بود. از او پيروي نكرد. ولي همچنين، بنابر گزارش سوتيون با آمينياس پيثاگوري مردي فقير ولي شريف و نيك، همنشيني داشت و بيشتر از وي پيوي ميكرد پس از مرگ امينياس، پارامنيدس كه از خانداني مشهور برخاسته و مردي توانگر بود، ارامگاهي چون از ان قهرمانان براي او برپاكرد بوسيله امينياس بود نه كسنوفانس كه وي بزندگي ارام فيلسوفانه راه يافت گفته ميشود .... كه وي همچنين براي شهر زادگاه خود قوانيني نهاده بود.» پلولوتارك گزارشي درباره پارامنيدس ميدهدكه: « پارامنيدس شهر زادگاه خود را با چنان قوانيا عالي منظم كرد كه حكومت هر ساله مردمان شهر را سوگند ميدهد كه به قوانين پارامنيدس استوار باشد.»

شعر فلسفي :

پارامنيدس نخستين فيلسوف يوناني است كه انديشه هاي فلسفي را بنظم كشيده بود و سپس امپدوكلس نيز به پيروي از وي همين كار را كرد. اين شعر در اصل يوناني است و داراي يك مقدمه و دو بخش است بنام راه "گمان يا عقيده" و "راه حقيقت". در زير قسمتي از شعر ويرا مي اوريم
مقدمه
«سباني كه مرا ميكشيدند تا به انجايي كه ارزويم ميرسيد، روانه ام كردند تا مرا در سر راه بلند اوازه الاهه اي نهادند كه مرد دانا را در سراسر شهر ميبرد من بر انراه كشيده ميشدم زيرا اسبان بسيار هوشمند با كشيدن ارابه من مرا بر ان راه ميبردند و دوشيزگان راهنمايي ميكردند محور در حاليكه در كاسه چرخ داغ و درخشان شده بود؛ زيرا در هر دو سو بوسيله چرخها بشتاب افتاده بود اوازي نيلبك مانند پديد مياورد. دوشيزگان خورشيد در حاليكه خانه شب را ترك گفتند، شتابان بسوي روشنايي ميراندند و نقابها را از سر با دستها پس زدند. در انجا دروازه راههاي شب و روز است كه سردر و استانه سنگي انرا دربر گرفته اند، و خود دروازه سر به اسمان كشيده، با در لنگه هاي بزرگ پر شده است و الاها بسيار كيفر بخش عدل كليدهاي جبران بخش را در دست دارد.... الاهه با مهرباني مرا پذيرفت و دست راست مرا در دست خود گرفت و اينسان بمن روي كرد و گفت: اي جوانك كه همراه ارابه رانان مرگ ناپذير و اسباني كه ترا ميكشند بخانه ما امدي، درود بر تو! زيرا اين نه بخت بد بوده است كه ترا فرستاده است نه به اين راه بيايي. زيرا براستي اين راه بيرون از جاده لگدكوب شده ادميان است بلكه حق و عدالت. لازم است كه تو همه چيز را پژوهش كني،...»
راه حقيقت
«اكنون به تو خواهم گفت تنها راههاي پژوهش را كه بدان ميتوان انديشيد. يكي اينكه هست و ناهستي نيست. اين راه يقين است، زيرا پيرو حقيقت است. ديگري اينكه نيست و نيستي به ضرورت هست، اين راه را بتو ميگويم بكلي پژوهش ناپذير است زيرا تو نه ميتوانستي ناهستنده را بشناسي و نه بر زبان اوري.»
«... زيرا انديشيدن وهستي هردو همان است.»
«درست بنگر كه چگونه چيزهاي غايب به استواري در انديشه تو چيزهاي حاضرند، زيرا نميتوان هستنده را از هستنده جدا كرد، نه بدانگونه كه به تمامي در همه جا منظمن پراكنده شود و بدانگونه كه بهم گرد ايد.»
«براي من يك چيز همگاني هست، از هر كجاكه اغاز كنم، زيرا بارديگر به همانجا باز ميايم.»
«لازم است گفتن و انديشيدن كه: هستنده هست؛ زيرا كه هستي هست و هيچي نيست. اين را به تو فرمان ميدهم كه دريابي. اين نخستين راه پژوهش است كه ترا ازان باز ميدارم، و همچنين از ان راه ديگري كه ميرندگان هيچ ندان، دوسره در ان سردرگمند زيرا بيچارگي، انديشه سرگردان را در سينه هايشان رهبري ميكند و اينسو وانسو برده ميشوند، هم لال و هم كور و حيرتزده، قومي نامصمم كه هستي و نيستي برايشان هم همان بشمار ميروند و هم نه همان و همه چيز را نزد ايشان راهي معكوس است.»
«زيرا هيچگاه به اين نميتوان گردن نهاد كه ناهستنده هست و تو انديشه ات را از اين راه پژوهش بازدار و مگذار كه عادت بسيار ازموده، ترا به اينراه وادارد و چشم نابينا و گوش پرفرياد و زبان ترا رهبري كند، بلكه با منطق درباره اين جدل پركشاكش كه من بيان ميكنم داوري كن.»
«تنها يك راه براي سخن باقي ميماند كه "هست". و در اين راه نشانهاي سيار است كه هستنده نازاييده و تباهي ناپذير است، زيرا كامل و جنبش ناپذير و بي انجام است. نه در گذشته بود و نيز نخواهد بود، چون هم اكنون هست، يكپارچه كل، يكتا و مستمر. چه پيدايشي براي ان جستجو خواهي كرد؟ چگونه و از كجا پرورده شد. اجازه نخواهم داد كه بگويي يا بينديشي كه از ناهستنده پديد امد؛ زيرا نه گفتني و نه انديشيدني است كه نيست، هست. و چه ضرورتي بايد انرا برانگيخته باشد كه زودتر يا ديرتر از هيچ اغاز شده، پديد امد؟ پس بضرورت يا كامل و پر است يا اصلن نيست. نيروي يقين نيز اجازه نميدهد كه از ناهستنده چيزي جز خودش پديد ايد. بدين علت، عدل، غلها و بندهاي انرا سست نميكند و ازادش نميسازد كه پيدايش يابد يا فنا گردد. بلكه انرا سخت نگه ميدارد. پس داوري دراينباره چنين است: يا هست يا نيست... انديشيدن همان انديشه است كه : هست، زيرا نميتواني بدون هستنده، كه در ان بر زبان امده است، انديشيدن بيابي چون هيچ چيز، بيرون از هستنده، نه هست و نه خواهد بود، زيرا تقدير انرا چنين در بند كرده است كه يكپارچه كل و بيحركت باشد. بدينسان همه اينها نامهايي اند كه ميرندگان(ادميان) با اعتقاد و به حقيقي بودن انها نهاده اند: پيدايش و از ميان رفتن، هستي و نيستي، جاعوض كردن و دگرگون كردن رنگ درخشان!...»
راه گمان(پندار)
«از اينجا به بعد عقايد ميرندگان را با شنيدن نظم فريبنده سخنان من بياموز. ايشان قضاوتها خود را در اين پايه گذاردند كه دو شكل رل نام نهند و شكل انها را متضاد تشخيص دادند و نشانهايي براي انان جدا از يكديگر معين كردند: يكي شعله اتش اثيري ملايم و بسيار سبك كه از همه سو عين خودش است، ولي عين ان ديگري نيست. اما ان ديگري در خود درست ضد اين است: شب بي روشنايي، پيكري ستبر و سنگين. اين نظام جهاني را انگونه كه مينمايد من براي تو ميگويم تا انديشه هيچ ميرنده اي برتو پيشي نگيرد.»
«پس چون همه چيزها روشنايي و شب، ناميده شده اند و مطابق نيروي كه در انهاست، اين يا ان نام گرفتند، همه چيز پر از روشنايي و شب ناپيدا باهم است از هر دو بيك اندازه زيرا هيچي، به هيچيك از انها تعلق نميگيرد.»
«حلقه هاي تنگتر از اتش نااميخته و انها كه پس از اينها بودند از شب پرشدند و در ميان اينها سهم شعله حمله ميكنددر ميانه اينها الاهه اي است كه بر همه فرمانرواست، زيرا اوست كه كار زايش و اميزش نفرت انگيز را اغاز ميكند، ماده را براي اميزش بسوي نر روانه ميكند و نر را بسوي ماده.»
« او(الاهه) پيش از همه خدايان اروس(عشق) را تعبيه كرد.»
«روشنگر شب(ماه) سرگردان بدور زمين، با نوري نه از خود.»
«ماه هميشه چشم دوخته به اشعه خورشيد.»
«زيرا مطابق با اميزه اي كه هر كس در اندامهاي بسيار هرزه گرد خود دارد همانگونه است انديشه كه در ادميان جاي دارد زيرا انچيزي كه ميانديشد سرشت اندامهاي ادميان است در هر يك و در همه؛ چون انديشه كه بشتر است.»
«بدين سان مطابق گمان(ادميان) اين چيزها پديد ميايند و اكنون هستند و از اين سپس نيز به همان سان رشد ميكنند و سپس به پايان ميرسند و ادميان براي هريك نامي نشاندار نهادند.»

ادامه دارد

بادرود

2004-12-29T09:45:00.000-08:00

با درود فراوان بر همگي

هراكليتوس

قسمت سوم

ياداوري

درباره هراكليتوس نكات زير را ميتوان برشمرد:
1-وي در شهر افسوس متولد شد.
2- هراكليتوس را در ميان فيلسوفان باستان، مردي بدبين و گوينده سخناني نامفهوم و همچنين فيلسوف گريان ميدانستند.
3- خانواده وي از بزرگان افسوس بودند و مقام رياست كاهنان پرستشگاه ارتميس را در ميان خود به ارث داشتند.
4-بنابر اعتقاد هراكليتوس، ”لوگوس“(قانون جهاني) ، هستنده اي جاويدان است.
5- بنابر اعتقاد هراكليتوس، نظام جهاني(كوسموس) را كه براي همه همان است، هيچيك از خدايان و هيچيك از ادميان نيافريده است، بلكه هميشه بود و هست و خواهد بود.
6- بنابر اعتقاد هراكليتوس، هستي انبوهي از اضداد و تناقض است كه پيوسته با يكديگر در كشاكشند و انچه ما در هستي مييابيم يك هماهنگي و يگانگي است كه در ميان عناصر و جريانهاي متضاد كه در جدالي جاويدانند، روي ميدهد.
7- بنابر اعتقاد هراكليتوس، هستي ، در شدن است يعني ”هرچيز“، چنانكه هست در دگرگوني است، در هر لحظه چيزي غير از خود ان است.
8- بنابر اعتقاد هراكليتوس، جهان هستي افريده و ساخته نيرو يا نيروهايي وراي اين جهان نيست، بلكه ازلي و ابدي است.
اما نكته اي كه درباره عقايد هراكليتوس ميشود گفت اينست كه ايا بنابر اعتقاد وي، خود ”لوگوس“ و ”كوسموس“ نيز مشمول قانون تغيير و دگرگوني ميشود؟ با اين تغيير هميشگي و ”شدن“ دائمي ايا ثبات شخصيت انساني را ميتوان تبيين كرد؟ يا بدان معتقد بود؟ ايا چيزهايي مثل فلان سنگي كه ديروز ديديم، امروز هم ميتواند همان باشد؟ چرا چيزهايي مثل رودخانه، سنگ، درخت، و ... با در نظر گرفتن صيرورت انان هميشه بدانگونه ”ناميده“ ميشوند؟ و ...

پايدار باشيد.
تابعد ...

2004-12-23T10:56:00.000-08:00

با درود فراوان بر همگي

هراكليتوس

قسمت دوم

جهانبيني هراكليتوس:

نخستين چيزي كه ما در گفته ها يا عقايد هراكليتوس با ان روبرو ميشويم ابهام معاني برخي از انهاست؛ زيرا چنانكه پيش از اين اشاره شد شيوه نوشتن وي پيچيده و گاهي اشاره اميز است. در گزارشي از ديوژنس عقايد وي چنين بيان ميگردد: «چنين است خلاصه اي از عقايد كلي او: همه چيزها از اتش تركيب يافته اند و در ان تحليل ميروند، همه چيزها مطابق با سرنوشت پديد ميايند و هستنده ها بوسيله جريانهاي متضاد هماهنگ ميشوند توضيحات او در ايجاز و سنگيني بي مانند است... اتتش عنصر اصلي است و همه چيزها مبادله اي براي اتشند و در اثر رقيق شدن يا متراكم شدن ان پديد ميايند اما در اينباره توضيح روشني نداده است همه چيزها در اثر كشاكش اضداد بوجود ميايند و مجموع انها مانند رودخانه اي در جريان است. همه چيز محدود است و جهان يكي است، كه بتناوب از اتش زاييده ميشود و بارديگر بوسيله سوخته شده ازميان ميرود و اين در دوره هاي معين جاودانه ادامه دارد و مطابق با سرنوشت روي ميدهد در ميان اضداد. انكه بپيدايش ميانجامد جنگ و ستيزه نام دارد و انكه منتهي به حريق جهاني ميگردد، توافق و صلح ناميده ميشود وي دگرگوني را راه بسوي بالا و بسوي پايين نام ميدهد و جهان بدينوسيله پديد ميايد.»
از سوي ديگر به احتمال زياد انچه ديوژنس درباره عقايد هراكليتوس ميگويد گزارشهايي است كه ار پيروان مكتب رواقيان رسيده است؛ زيرا چنانكه ميدانيم رواقيان هراكليتوس را پيشرو عقايد خود ميشمردند و كوشش داشتند كه نظريات خود را با عقايد اصولي وي در هم اميزند و در انها پشتيبان بجويند و بنابر اين انديشه هاي ويرا هماهنگ و مطابق با نظريات خود تفسير ميكردند. مثلن موسس مكتب رواقي، زنون نظريه لوگوس و نيز نظريه حريق جهاني را به هراكليتوس نسبت ميدهد.
هراكليتوس پيش از هرچيز از تلقي مردمان نسبت به جهان و حقيقت و هستي انتقاد ميكند و فهم انها را كودكانه، ناقص و بي ثمر ميشمرد و براي خود پيامي ميپندارد كهراز جهان هستي در ان نهفته است و در واقع ناموس يا قانون همگاني و كلي هستي را دربر دارد وي از اين حقيقت يا قانون هستي به لوگوس تعبير ميكند و ميتوان گفت كه لوگوس در نزد هراكليتوس عقل جهان يا قانون جهاني كلي و همگاني است كه بر هستي فرمانرواست و در همه چيز و همه جا اشكار است.و پديده هاي هستي مطابق با ان و گويي به فرمان جريان دارد. و مردمان چون خوابيدگان، كه از انچه در خواب ميبينند اگاه نيستند، از اين قانون اگاه نيستند ايشان نيز پديده هاي هستي را مينگرند و زندگي خودشان را در چارچوب همين قانون بپايان ميرسانند اما از چگونگي و ساختمان ان اگاهي ندارند. و راه حل وي اينست كه مي گويد: دانايي در اين است كه به لوگوس گوش كنيم و همسخن شويم كه همه چيزها يكي است پس نخستين هسته فلسفه هراكليتوس اين است كه هستي در عين كثرت، واحد يا يكي است.
وي ماهيت كثرات را در وحدت اضداد و كشاكشهاي انها ميداند و خود اين جريانهاي متضاد يا كشاكش اضداد وحدتي پديد مياورد. و چنانكه خود ميگويد: «تناقض، توافق است و از چيزهاي ناموافق زيباترين هماهنگي پديد ميايد.» هستي انبوهي از اضداد و تناقض است كه پيوسته با يكديگر در كشاكشند و انچه ما در هستي مييابيم يك هماهنگي و يگانگي است كه در ميان عناصر و جريانهاي متضاد كه در جدالي جاويدانند، روي ميدهد پس تناقض و تضاد در هستي همان لوگوس يا قانون جهاني جاويدان است.

دگرگوني-صيرورت

اكنون به دومين هسته اساسي انديشه هراكليتوس ميرسيم. گفتيم كه هستي عبارت است از تلاش و كشاكش پيوسته و جاويدان در ميان عوامل و جريانهاي متضاد و دگرگوني و تبديل انها بيكديگر و بدينسان هستي و پديده هاي ان، جهان و چيزهايي كه در ان است، نميتوانند يكبار و براي هميشه ساخته و پرداخته شده باشند. سكون در هستي نميتواند باشد. پس هنگاميكه جنگ و كشاكش در ميان اضداد، قانون كلي و همگاني هستي است، جهان بايد پيوسته و همواره در دگرگوني باشد، در حركت باشد و اين جنبش بايد جاويدان باشد. بتعبير ديگر، هستي ، در شدن است يعني هرچيز، چنانكه هست در دگرگوني است، در هر لحظه چيزي غير از خود ان است. هر چيز، در هر لحظه، در راه چيزي ديگر شده است. اين نكته يكي از مهمترين جنبه هاي فلسفه هراكليتوس بشمار ميرود. اين نكته را، هرچند گفته هراكليتوس نيست، ديگران به اين شكل تعبير كرده اند كه: «همه چيز در گذر است.» يعني انچه بنظر ساكن ميرسد، در واقع در جنبشي پيوسته و نهاني است، تغيير ميكند وي اين جريان و جنبش پيوسته را در هستي و مظاهر بانبه شكلهاي گوناگون تعبير ميكند در يكجا ميگويد: « كسانيكه كه در يك رودخانه گام مينهند، ابهاي ديگر و ديگري بر رويشان جريان دارد.» و در جايي ديگر: « نميتوان دوبار در يك رودخانه ايپا نهاد. پراكنده ميشود و بار ديگر بهم گرد ميايد، نزديك ميگردد و دور ميشود.» وي انديشه گذرا بودن، ناپايداري و نا استواري همه چيز را به جريان اب رودخانه تشبيه ميكند كه پيوسته تازه ميشود ودر هر لحظه، در هر نقطه ابهاي تازه جانشين ابهاي لحظه پيش ميشود و اب رودخانه بدينسان در هر لحظه، غير از اب رودخانه در لحظه پيش است. پس انچه ساكن و بي دگرگوني بنظر ميرسد نهاني در تغيير، جريان و چيزي ديگر شدن است و در اين جريان و گذر دائم چيزها، اضداد بيكديگر مبدل ميشوند و اين قانون چه در جهان اشيا و چه در جهان ادميان و جانداران ديگر راست ميايد. بدينسان ميتوان هراكليتوس را يكي از نخستين پايه گذاران مفهوم ديالكتيك دانست كه در قرن گذشته در فلسفه هگل و سپس در جهانبيني ماركس ديده ميشود.!

جهانشناسي:

اتش در نظام فلسفي هراكليتوس عاملي بسيار مهم و رهبري كننده است. نكته اينجاست كه ايا وي اتش را عنصر نخستين يا ارخه براي هستنده ميدانسته يا خير. بر طبق گفته خودش (نكته شماره 10) اتش نميتواند هستنده هاي ديگر را پديد اورد بلكه انرا بهترين نمونه اي مييابد كه نظريه جريان و سيلان و دگرگونگي پيوسته اشيا را بوسيله و چگونگي محسوس ان نشان دهد. از نكته10 چنين تعبير ميشود كه جهان هستي افريده و ساخته نيرو يا نيروهايي وراي اين جهان نيست، بلكه ازلي و ابدي است؛ سپس نمونه وجودي انرا به اتشي همواره فروزان و زنده تشبيه ميكند كه پيوسته مقداري در افروختن است و اندازه اي در خاموشي. اتش همواره سوخت ميگيرد و انرا بشكل شعله، روشنايي و گرما مبدل ميسازد و نيز مقداري را بشكل دود پس ميدهد. اتش همه چيز را در كام خود ميكشد و دگرگون ميكند اين جريان گرفتن و پس دادن، به اتش دوام و ثبات ميبخشد، و دگرگوني پيوسته و دائم انرا از چشم ما پنهان ميدارد از سوي ديگر در جريان تغيير يك هماهنگي ميان انچه گرفته است و انچه پس ميدهد، پديد مياورد و بدينسان مظهر ان قانون جهاني لوگوس ميتواند باشد. ديوژنس گزارش ميدهد كه: «وي دگرگوني را راه بسوي بالا و لسوي پايين ناميد كه جهان بدين وسيله پديد ميايد. اتش چون متراكم ميشود بشكل رطوبت در ميايد و اين چون فشرده شود اب پديد ميايد. اب منجمد به خاك مبدل ميشود وي ميگويد اين راه بسوي پايين است. بار ديگر خاك ابگون ميگردد و از ان اب پديد ميايد و از اين بقيه چيزها.وي تقريبن همه چيز را به تبخيري از دريا باز ميگرداند و ميگويد اين راه بسوي بالاست. تبخيرهايي هم از دريا و هم از زمين روي ميدهد انها كه از درياست درخشان است وپاك و انها كه از زمين است، تيره است.اتش از تبخيرهاي درخشان مايه ميگيرد و افزايش مييابد و رطوبت از انهاي ديگر ... روز و شب، ماهها، فصلها، سالها، بارانها، بادها و مانند اينها همه در اثر تبخيرهاي گوناگون پديد ميايند بدينسان كه تبخيرهاي درخشان كه در دايره خورشيد شعله ور ميشوند روز را بوجود مياورند اما تبخيرهاي ضد ان، چون غلبه يابند، شب را ايجاد ميكنند.»

پايدار باشيد.
تابعد ...